e- ISSN: 2148-8134
p- ISSN: 2148-5631
#198 Öz

Hz. Peygamber’in İslâm Tebliğine Karşı Şair ve Siyasî Liderlerin İlk Tavırları ve Şiir Alanında Yaşanan Gelişmeler

Mehmet ŞİMŞİR

Öz


Siyasî lider ve şairler toplumların önemli şahsiyetleridir. Siyasî liderler, toplumun malî ve idarî tasarruf kuvvetini, şairler ise toplumun duygu ve heyecan gücünü ellerinde bulundururlar. Dolayısıyla her iki kesim de toplumu yönlendirme gücünü hâizdir. Ayrıca ellerinde bulundurdukları bu güçler nedeniyle çeşitli menfaat ve imtiyazlara da sahip olmuşlardır. İslâm’ın gelmesinin hemen öncesinde Arap toplumu için de durum farklı değildir. Kabile lider ve şairleri yüksek statüye sahibi olmuşlardır. Ancak, İslâm’ın getirdiği ilkeler, Arap siyasî liderleri ve şairlerinin çeşitli imtiyazlarını ellerinden alır mahiyetteydi. Bu yüzden Hz. Peygamber’in tebliğine ilk günlerde en sert tepkiyi siyasî lider ve şairler vermişlerdir. Bunlara karşılık olarak Kur’an-ı Kerim ve Hz. Peygamber de çeşitli tedbirler almış, cevaplar vermişlerdir. Zaman içerisinde, İslâmî açıdan her iki kesimin konumu ve değeri gerçek mahiyeti ile ortaya konulmuştur.
Biz bu çalışmamızda; hemen öncesindeki durumla başlayarak, İslâm’ın ilk günlerinde şiir, şair ve siyaset ilişkisinin, zaman içerisinde ne gibi farklılıklar göstermiş olduğunu temel kaynaklardan hareketle ortaya koymaya çalışacağız.


Anahtar Kelimeler


İslâmî Tebliğ, Şiir, Şair, Siyasî Liderlik, İslâm Tarihi

Tam Metin:

PDF

Referanslar


KAYNAKÇA

Adonis, Arap Poetikası, çev.: Emrullah İşler, Y.K.Yay., İstanbul, 2004.

Ahmed b. Hanbel, Ebu Abdullah Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. Hilal eş-Şeybânî, el-Müsned, Mısır, 1313.

Ak, Murat, “Divan Şiirinde Taşra Kullanımları ve Divan Şairinin Taşrası”, İSTEM, Yıl: 12, Sayı: 24, 20014.

Ali el-Kârî, Ebu’l-Hasen Nûreddîn, Şerhu’ş-şifâ, Beyrut, 1421.

Ali, Cevad, el-Mufassal fî târîhi’l-Arab kable’l-İslâm, Bağdad, 1999.

Askerî, Ebu Hilâl Hasen b. Abdullah, Kitâbu’s-sinâ’ateyn, thk.: Alî Muhammed el-Becâvî Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim, Kahire, trz.

Aycan, İrfan, “Nadr b. Hâris”, DİA., Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 2006.

Barthold, W., İslâm Medeniyeti Tarihi, çev.: Fuad Köprülü, DİB. Yay. Ankara, 1977.

Belâzurî, Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Yahya b. Câbir, Ensâbu’l-eşrâf, Dâru’l-Maârif, Mısır, 1959.

Beyhakî, Ebu Bekir Ahmed b. Hüseyin, Delâilü’n-nübüvve, nşr.: A. Kal’acî, Beyrut, 1985.

Buhârî, Ebu Abdullah Muhammed b. İsmail, el-Câmiu’s-sahîh, Dımaşk, 1992.

-el-Edebü’l-müfred, Beyrut, 1410.

Câde’l-Mevlâ, Muhammed Ahmed ve el-Bacâvî, Ali Muhammed ve Ebu’l-Fazl İbrahim, Muhammed, Eyyâmu’l-Arab fi’l-câhiliyye, Dâru’l-Kütüb ve’l-Vesâ’iki’l-Kavmiyye, 2009.

Câhız, Ebu Osman Amr b. Bahr, Kitâbu’l-hayavân, Beyrut, 1955.

-el-Beyân ve’t-tebyîn, nşr.: Abdüsselâm Muhammed Hârûn, Kahire, 1975.

Çağatay, Neşet, İslâm Öncesi Arap Tarihi ve Cahiliye Çağı, Ankara, 1982.

-İslam Dönemine Dek Arap Tarihi, Ankara, 1989.

Çağrıcı, Mustafa, “Arap”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 1991.

Çetin, Nihat M., Eski Arap Şiiri, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay., İstanbul, 1973.

-“Şiir”, MEB.İA., Eskişehir, 1997.

-“Umayya b. Abi’l-Salt”, MEB.İA., Eskişehir, 1997.

Çetindağ, Yusuf, Şiir ve Tenkit-Türk, İran ve Arap Tezkirelerinde-, Kitabevi Yay., İstanbul, 2010.

Dayf, Şevkî, el-Fennu ve mezâhibuh-u fi’ş-şi’ri’l-Arabî, Kahire, 1987.

Demirayak, Kenan, Arap Edebiyatı Tarihi I, Cahiliye Dönemi, Fenomen Yay., Erzurum, 2009.

Doğan, Muhammed Nur, “Fuzûlî’nin Poetikası”, İlmî Araştırmalar Dergisi, sayı: 2, Yıl: 1996, s. 47-72.

Dûrî, Abdülaziz, İlk Dönem İslam Tarihi, çev.: Hayrettin Yücesoy, Endülüs Yay., 1991.

Durmuş, İsmail, “Şiir”, DİA., Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 2010.

Ebu Dâvûd, Süleyman b. Eş’as, es-Sünen, Hıms, 1969.

Ebu’l-Ferac el-Isfehânî, Ali b. Hüseyin b. Muhammed, el-Eğanî, Kahire, 1963.

Ebu’ş-Şeyh Isfehânî, Abdullah b. Muhammed, Ehâdîs-ü Ebi’z-Zübeyr, Mektebetü’r-Reşîd, Riyad, trz.

Ezrakî, Ebu’l-Velîd Muhammed b. Abdillah, Ahbâr-u Mekke, I-II, thk.: Rüşdi Salih Melhas, Mekke, 1965.

Farmer, H. George, “Gına”, MEB. İA., Ankara, MEB., Eskişehir, 1967.

Fayda, Mustafa, “Velid b. Muğîre”, DİA., Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 2013.

Fîrûzabâdî, Muhammed b. Ya‘kûb, el-Kâmûsu’l-muhît, Beyrut, 1407/1987.

Gazzâlî, Ebu Hâmid Muhammed b. Muhammed, el-Mustasfâ, Beyrut, 1994.

Günaltay, Şemseddin, İslâm Öncesi Araplar ve Dinleri, sad.: M. Söylemez-M. Hizmetli, Ankara Okulu Yay., Ankara, 1977.

-İslâm Öncesi Arap Tarihi, Ankara Okulu Yay., 2006.

Hamidullah, Muhammed, “el-Îlâf veya İslam’dan önce Mekke’nin İktisâdî-Diplomatik Münasebetleri”, çev.: İsmail Cerrahoğlu, AÜ. İlahiyat Fakültesi Dergisi, IX, Ankara, 1961.

Harman, Ömer Faruk-Çelebi, İlyas, “Kâhin”, DİA., Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 2001.

Heysemî, Nureddin, Mecmeu’z-zevâid ve menbâu’l-fevâid, Daru’l Fikr, Beyrut, 1967.

Huart, Clement, Arab ve İslam Edebiyatı, çev.: Cemal Sezgin, Tisa Yay., Ankara, trz.

İbn Abdi Rabbih, Ebû Amr Ahmed b. Muhammed el-Endelusî, el-Ikdü’l-Ferîd, nşr.: Ahmed Emin ve diğerleri, Kahire, 1948.

İbn Abdi’l-Berr, Ebu Ömer Yusuf b. Abdullah b. Muhammed, el-İstiâb fi Ma’rifeti’l-Ashâb, thk.: Ali Muhammed el-Becavî, Kahire, trz.,

İbn Âşûr, İslam Hukuk Felsefesi, çev.: Vecdi Akyüz-Mehmet Erdoğan, İstanbul, 1988.

İbn Hacer, Ebu’l-Fazl Şihâbüddin Ahmed, Fethu’l-bârî bi şerh-i sahîhi’l-Buhârî, thk.: Abdurrahman el-Berrak, Dâr-u Taybe, Riyad, 2005.

İbn Haldun, Abdurrahman b. Muhammed, Mukaddime, Hazırlayan: Süleyman Uludağ, Dergah Yay., İstanbul, 1988.

İbn Hişam, Ebu Muhammed Abdülmelik, es-Sîretü’n-nebeviyye, I-V, thk.: Ömer Abdüsselam Tedmürî, Kahire, 1987.

İbn İshâk, Muhammed, Hz. Peygamber’in Hayatı ve Gazveleri (Kitabü’s-Siyer ve’l-Megâzî), çev.: Ali Bakkal, İlk Harf Yay., İstanbul, 2013.

İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İmâmuddîn İsmail, el-Bidâye ve’n-nihâye, Mektebetü’l-Meârif, Beyrut, trz.

-Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm, Beyrut, trz.

İbn Kuteybe, Ebu Muhammed Abdullah b. Müslim ed-Dineverî, eş-Şi’r ve’ş- şuarâ, thk.: Müfîd Kumeyha ve Nuaym Zarzûr, Beyrut, 1985.

İbn Mâce, Muhammed b. Yezid, es-Sünen, nşr.: Muhammed Mustafa el-A’zamî, Riyad, 1983.

İbn Manzûr, Ebu’l-Fadl Cemâluddîn Muhammed, Lisânu’l-Arab, I-XV, Beyrut, trz.

İbnü’l-Esîr, İzzüddin Ali b. Ebi’l-Kerem, el-Kâmil fi’t-tarih, Beyrut, 1986.

-Üsdü’l-gâbe fi ma’rifeti’s-sahâbe, byy., 1970.

İnalcık, Halil, Şâir ve Patron -Patrimonyal Devlet ve Sanat Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme-, Doğubatı Yay., Ankara, 2015.

Kayrevânî, Ebu Ali el-Hasen İbn Reşîk, el-Umde fî sınâ‘ati’ş-şi‘r ve nakdih, Thk. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd, I-II, Beyrut, 1401/1981.

Kazancı, Ahmet Lütfi, “Cahiliyye Devrinde Müspet Davranışlar”, U.Ü. İlahiyat Fak. Dergisi, C.1, Sayı: 1, Yıl: 1986, 103-110.

Kısakürek, Necip Fazıl, Çile, B.D. Yay., İstanbul, 1998.

Komisyon (1), el-Muncid fi’l-luğa, Beyrut, 1987.

Komisyon (2), Mu’cemu’l-vasîd, Çağrı Yay., İstanbul, 1996.

Komisyon (3), Hayrettin Karaman vd., Kur’an Yolu -Türkçe Meal ve Tefsir- DİB. Yay., Ankara, 2007.

Komisyon (4), Kenan Demirayak-Nevzat H.Yanık-Nurettin Ceviz, Yedi Askı, Ankara Okulu Yay., Ankara, 2004.

Köksal, Asım, Peygamberler Peygamberi Hz. Muhammed ve İslamiyet, Işık Yay., İzmir, 2007.

Kurtubî, Muhammed b. Ahmed, el-Câmi’ li ahkami’l-Kur’an, Mısır, 1967.

Kutub, Seyyid, Fî Zılâli’l-Kur’an, Dünya Yay., İstanbul, 1991.

Kuzgun, Şaban, “Hanîf”, DİA., Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 1997.

Mâlik b. Enes, Ebu Abdullah el-Medenî, el-Muvatta’, nşr.: Muhammed Fuad Abdulbâkî, Kâhire, 1951.

Mâverdî, Alî b. Muhammed, el-Ahkâmu’s-sultâniyye, Kuveyt, 1989.

Meriç, Cemil, Bu Ülke, İletişim Yay.,İstanbul, 1985.

Mes’ûdî, Ebu’l-Hasan Ali b. Hüseyin, Mürûcü’z-zeheb ve meâdinü’l-cevher, thk.: Muhammed M. Abdülhamid, Kahire, 1964.

Mukâtil b. Süleyman, Ebu’l-Hasan el-Ezdî, Tefsîr-u Mukâtil b. Süleymân, thk.: Ahmed Ferîd, Beyrut, 1424/2003.

Münâvî, Zeyne’l-Âbidîn Muhammed b. Ali, Feyzü’l-kadir şerh-u câmiu’s-sağîr, Daru’l-Marife, Beyrut, 1982.

Müslim, Ebü’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc, el-Câmiu’s-sahîh, thk.: M. Fuad Abdülbâkî, Çağrı Yay., İstanbul, trz.

Nesâî, Ebu Abdurrahman Ahmed b. Şuayb, es-Sünen, Mısır, 1964.

Öğmüş, Harun, Kur’an Yorumunda Şiirin Yeri (II/VIII. Asır Çerçevesinde), İsam Yay., İstanbul, 2010.

Önkal, Ahmet, “Araplarda Ensâb İlmi ve İslâm Tarihi Açısından Önemi”, S.Ü. İlâhiyat Fak. Dergisi, Sayı: 3, Yıl: 1990.

Özaydın, Abdülkerim, “Arap”, DİA., Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 1991.

Sarıçam, İbrahim, Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, DİB. Yay., Ankara, 2005.

Schaade, A., “Recez”, MEB.İA., Eskişehir, 1997.

Serahsî, Muhammed b. Ebî Sehl, el-Mebsût, Beyrut, 1993.

-el-Usûl, Beyrut 1993.

Suyûtî, Celâlüddin Abdurrahman b. Ebî Bekr, el-Câmiu’s-sağîr, Beyrut, 1982.

-el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân, I-II, Beyrut, 1991.

Şâtıbî, Ebu İshak İbrahim b. Musa b. Muhammed, el-Muvâfakât, Beyrut, trz.

Şerbînî, Muhammed b. Ahmed el-Hatîb, es-Sirâcu’l-münîr, Beyrut, trz.

Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerîr, Tarihu’l-ümem ve’l-mülûk, thk.: Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim, Dâr-u Süveydân, Beyrut, trz.

-Camiu’l-beyân an te’vili âyi’l-Kur’an, Beyrut, trz.

Tahâvî, Ebu Cafer, Şerh-u meâni’l-âsâr, thk.: Muhammed Zehra-Muhammed Seyyid, Âlemü’l-Kütüb, Beyrut, 1994-1414.

Tirmizî, Ebu İsa Muhammed b. İsa b. Sevre, es-Sünen, thk.: Ahmed Muhammed Şâkir-Muhammed Fuad Abdülbâkî, byy., trz.

Tüccar, Zülfikar, “Ümeyye b. Ebu’s-Salt”, DİA., Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul, 2012.

Ugan, Zâkir Kadirî, “Dinî Rivayetler”, Sadeleştirenler: Mustafa Karataş-Musa Alak, İ.Ü. İlâhiyat Fak. Dergisi, Sayı: 4, Yıl: 2001.

Vâkıdî, Ebu Abdurrahman b. Ömer, el-Meğâzî, Daru’l-Meârif, Mısır, 1965.

Vehbî, Mehmed, Hulâsatu’l-beyan, Üçdal Neşriyat, İstanbul, 1969.

Watt, W. Montgomery, Hz. Muhammed’in Mekke’si, çev.: M. Akif Ersin, Ankara, 1995.

Yalar, Mehmet, “Arap Edebiyatında Şiir Kavramı Problemi” (Mukayeseli ve Analitik Bir Yaklaşım), U.Ü., İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 11, Sayı: 1, Bursa, 2002.

-“İslami Arap Şiiri ve Peygamber”, U. Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 18/1, Bursa, 2009.

Yektar, Osman Nedim, “Hadis Rivayetleri ve Hz. Peygamber’in Şiir’e Bakışı”, Ekev Akademi Dergisi, Yıl: 20,Sayı: 65, Kış 2016.

Zehebî, Şemsuddin Muhammed b. Ahmed b. Osman, Târihu’l-İslâm, Byy., 1974.

-Siyer-u a’lâmi’n-nübelâ, nşr.: el-Müneccid vd., Beyrut, 1985.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.