e- ISSN: 2148-8134
p- ISSN: 2148-5631
#142 Öz

İbnü’z-Zübeyr es-Sekafî’nin (v. 708/1308) Hayatı ve Surelerin Tertibi Meselesine Yaklaşımı

Burhan ÇONKOR

Öz


İbnü’z-Zübeyr es-Sekafî, İslam dünyasında önemli bir yere sahip olan Endülüs’te yetişmiş; kıraat, tefsir, hadis ve nahiv âlimidir. Aynı zamanda Mâlikî mezhebinin önde gelen fıkıh âlimleri arasında zikredilmektedir. Bu makalede, çok yönlü bir âlim olan İbnü’z-Zübeyr’in hayatı, ilmi kişiliği ve Kur’an surelerinin tertibine dair yaklaşımı ele alınmıştır. Kur’an’ın mushaflaşma süreci ve bu süreçte surelerin Kur’an’daki yerlerinin nasıl belirlendiği konusunda bugüne kadar yerleşmiş üç farklı yaklaşım söz konusudur. İbnü’z-Zübeyr’i bu konuda farklı kılan ise ilgili görüşlerin birleştirilebilir olduğunu savunmasıdır. O, bu konudaki görüşlerini ve görüşüne delil teşkil eden rivayetleri, ayet ve sureler arası münâsebete dair yazdığı el-Burhân adlı eserinde zikretmiştir. Müellifin bu eseri, sureler arası münasebeti ortaya koymanın yanında, surelerin tertibinin de salt bir ictihadın ürünü olmadığını göstermektedir.


Anahtar Kelimeler


İbnü’z-Zübeyr es-Sekafî, Sûre, Tertîb, Tenâsüb, Endülüs

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Bâkıllânî, Ebubekir b. Tayyib, Nüketü’l-İntisâr li Nakli’l-Kurân, thk. Muhammed Isâm el-Gudât, Beyrut, 1422.

Birışık, Abdülhamit, “Sûre”, DİA, İstanbul, 2009, XXXVII, 538-539.

Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâîl, Sahîhu’l-Buhârî, Mısır, 1345.

Ebû Dâvud, Süleymân es-Sicistânî, Sünen, Kâhire, 1347.

Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf el-Endelüsî, el-Bahru’l-Muhît, Matbaatü’s-Saâde, Mısır, 1328.

İbn Atıyye, Abdulhak, Mukaddimetân fî Ulûmi’l-Kurân, thk. Arthur Jeffry, Mısır, 1954.

İbn Abdilmelik, Muhammed b. Muhammed, ez-Zeyl ve’t-Tekmile, thk. Muhammed b. Şerife ve İhsân Abbas, Beyrut, ty.

İbn Battâl, Ebu’l-Hasan Ali b. Halef b. Abdilmelik, Şerhu Sahîhi’l-Buhârî, Mektebetu’r-Rüşd, Riyâd, ty.

İbn Cüzey, Ebü’l-Kâsım Muhammed el-Kelbî el-Gırnâtî, et-Teshîl li-Ulûmi’t-Tenzîl, thk. Abdullah el-Hâlidî, Beyrut, 1416.

İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. Muhammed, el-Musannef, thk. Kemal Yusuf el-Hût, Riyâd, 1409.

İbn Ferhûn, Burhaneddin İbrahim, ed-Dîbâcu’l-Müzheb fî Ma‘rifeti A‘yâni’l-Mezheb, thk. Muhammed el-Ahmedî Ebunnûr, Kâhire, ty.

İbn Hacer el-Askalânî, ed-Dürerü’l-kâmine fî A’yâni’l-mi’eti’s-Sâmine, thk. Muhmmed Abdulmuîd Han, Haydarâbâd, 1392.

İbn Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed, Müsned, Kâhire, 1313.

______, Müsned, thk, Ahmed Muhammed Şakir, Dâru’l-Hadîs, Kâhire, 1416.

İbnü’l-Hatîb, Lisânüddin, el-İhâta fî Ahbâri Gırnâta, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrût, 1424.

İbnü’l-Kâdî, Ahmed b. Muammed, Dürretü’l-Hıcâl fî Esmâi’r-Ricâl, thk. Muhammed el-Ahmedî, Kâhire, ty, I, 11.

İbnü’n-Nedîm, Ebû’l-Ferec Muhammed b. İshâk, el-Fihrist, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut, 1398.

İbnü’z-Zübeyr es-Sekafî, el-Burhân fî Tenâsübi Süveri’l-Kur’an, thk. Said Fellâh, Dâru İbni’l-Cevzî, 1428.

______, el-Burhân fi Tertîbi Süveri'l-Kurân thk. Muhammed Şa'bânî, Muhammediye, 1410/1990.

______, Milâkü’t-Te’vîl, Thk. Said Fellâh, Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, Beyrût, 1983.

Kâtip Çelebi, Hâcı Halîfe, Keşfu’z-Zünûn, İstanbul, 1941.

Kehhâle, Muhammed Rıza, Mu'cemu'l-Müellifìn, Dımeşk, 1957.

Kirmânî, Şemseddin, Sahihu’l-Buhârî bi Şerhi’l-Kirmânî, Dâru İhyâi‘t-Turâsi’l-Arabî, Beyrût, 981, XIX/14.

Mahlûf, Muhammed b. Muhammed, Şeceretü’n-Nûru’z-Zekiyye fî Tabakâti’l-Mâlikiyye, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Lübnân, 1424.

Müslim, Ebû’l-Huseyn b. Haccâc, Sahîhu Müslim, Kâhire, 1307.

Nahhâs, Ebu Ca’fer, en-Nâsihu ve’l-Mensûh, thk. Muhammed Abdüsselam Muhammed, Kuveyt, 1408.

Nevevî, Yahyâ b. Şeref, et-Tibyân fî Âdâbı Hameleti’l-Kur’ân, Dâru’l-Minhâc, Beyrût, 1432.

Subhi Sâlih, Mebâhis fî Ulûmi’l-Kur’ân, Beyrut, 1969.

Suyûtî, Celâleddin, el-İtkân fî Ulumi’l-Kur’ân, thk. Muhammed Ebulfadl İbrâhîm, el-Heyetü’l-Mısriyye, 1394/1974.

______, Buğyetü’l-Vuât fî Tabakâti’l-luğaviyyîn ve’n-Nuhât, thk. Muhammed Ebulfadl İbrâhîm, el-Mektebetü’l-Asriyye, Lübnan, ty.

Şevkânî, Muhammed b. Ali, el-Bedru't-Tâli' bi Mehâsini men ba'de'l- karni's-sâbi', Dâru’l-Ma’rife, Beyrut, ty.

Tâhâ Âbidin Tâhâ Hamd, Tertîbu Suveri’l-Kur’âni’l-Kerîm, Mecelletü’l-Buhus ve’d-Dirâsâtü’l-Kur’âniyye, sy, 9, s. 21-94.

Tinbüktî, Ahmed Bâbâ, Neylü’l-İbtihâc bi-Tatrîzi’d-Dîbâc, Mısır, 1371.

Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Huseyn, Sünen, Tab’atu’l-Kalî, ty.

Topuzoğlu, Tevfik Rüştü, “Recez”, DİA, İstanbul, 2007, XXXIV, 509-510.

Özbalıkçı, M. Reşit, “Sîbeveyhi”, DİA, İstanbul, 2009, XXXVII, 130-134.

Öztürk, Mustafa, “Hz. Ali ve Hz. Fatıma’ya nispet edilen Mushafların Mahiyeti”, Ç.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy, 2, 2006, s. 15-37.

Ünalan, Abdülkerim, “İbnü’z-Zübeyr es-Sekafî”, DİA, İstanbul, 2000, XXI, 249.

Zerkâni, Muhammed Abdulazîm, Menâhilu’l-İrfân, Kâhire, 1954.

Zerkeşî, Bedreddin, el-Burhân fî Ulûmi’l-Kur’an, thk. Ebu’l-Fadl İbrâhîm, yy. 1957.

Ziriklî, Hayreddin, el-A’lâm, Dâru'l-İlm li'l-Melâyîn, Beyrût, 2002.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.