e- ISSN: 2148-8134
p- ISSN: 2148-5631
#182 Öz 63

İbrahim b. Velîd’in Kişiliği ve İktidar Mücadelesi

Mücahit YÜKSEL

Öz


Kurulduğu andan itibaren muhalif hareketlerle uğraşmak zorunda kalan Emevî hanedanlığı, son zamanlarında aile içi anlaşmazlıklarla da karşı karşıya kalmıştır. Emevîlerin son dönemlerinde, Velîd b. Yezîd’in (ö. 126/744) öldürülmesiyle birlikte yaşanan sıkıntılı ortamda halife olan İbrahim b. Velîd (ö. 132/750), icraat yapma imkânı bulamamış ve kısa süren hilâfet dönemini de muhaliflerle mücadele ederek geçirmiştir. Neticede Mervân b. Muhammed (ö. 132/750) ile başa çıkamamış ve yönetimi terk ederek Mervân’a biat etmek zorunda kalmıştır. Kimi Emevî halifeleri, tarihçiler tarafından fazlasıyla dikkat çekici bulunup dönemleri ayrıntılı şekilde ele alınırken kimileri ise yeteri kadar ilgi görmemiş ve haklarında sınırlı bilgilerle yetinilmiştir. İbrahim b. Velîd de bunlar arasında bulunmaktadır. Tarih kitapları, onun hem halifelik öncesi hem de halifelik sonrası hayatı hakkında detaylı ve net bilgi sunmamaktadır. Hatta kimileri onu halife olarak dahi görmemektedir. İbrahim b. Velîd döneminin iyi anlaşılması, Emevîler döneminin sağlıklı şekilde değerlendirilmesine de katkı sağlayacaktır. Bu makalede, onun hakkında kaynaklarda bulunan bilgiler derlenmeye, kapalı kalmış ve tartışma konusu olmuş bazı konular da aydınlatılmaya çalışılacaktır. Makalede, İbrahim b. Velîd döneminin tartışmalı konularına ağırlık verilecektir. Tarih kitaplarında onun hakkında verilen bilgilerin sınırlı ve farklı olması sebebiyle rivayetlerin değerlendirilmesi ve onlar üzerinde yorumlar yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler


İslâm Tarihi, İbrahim b. Velîd, Mervân b. Hakem, Halife, Emevî

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Aktan, Hamza. “İstîlâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23: 361-362. Ankara: TDV Yayınları, 2001.

Bek, Muhammed Hudari. Muhadarat-Tarihu ümemi’l-İslâmiyye - ed-devletü’l-Ümeviyye. Thk. Muhammed el-Usmanî. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1986.

Belâzurî, Ahmed b. Yahya b. Câbir b. Dâvud. Cümel min ensâbi’l-eşrâf. Thk. Süheyl Zekkâr-Riyâd ez-Ziriklî. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1996.

Dîneverî, Ebû Hanîfe Ahmed b. Dâvûd. el-Ahbâru’t-tıvâl. Thk. Abdulmunʽim Âmir. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabî - İsâ el-Bâbî el-Halebî ve Şürekâh, 1960.

Fesevî, Ya’kûb b. Süfyân. el-Ma’rife ve’t-tarih. 2. Baskı. Thk. Ekrem Ziya el-Umerî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1401/1981.

Halife b. Hayyât, Ebû Amr eş-Şeybânî. Tarih. 2. Baskı. Thk. Ekrem Ziyâ el-Umerî. Dımaşk, Beyrut: Dâru’l-Kalem, Müessesetü’r-Risâle, 1397.

Işş, Yusuf. ed-Devletü’l-Ümeviyye. 2. Baskı. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1985.

İbn Asâkir, Ebu’l-Kāsım Ali İbnü’l-Hasen. Tarihu Dımaşk. Thk. Amr b. Garâme el-Amravî. Basra: Dârü’l-Fikr, 1995.

İbnü’l-Cevzî, Cemaluddin Ebu’l-Ferec Abdurrahman. el-Muntazam fî tarihi’l-ümem ve’l-mülûk. Thk. Muhammed Abdülkādir Atâ-Mustafa Abdülkādir Atâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1992.

İbnü’l-Esîr, İzzuddin Ebu’l-Hasen Ali b. Ebi’l-Kerem. el-Kâmil fi’t-tarih. Thk. Ömer Abdusselam Tedmürî. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1997.

İbn Habîb, Muhammed İbni Habîb b. Ümeyye b. Amr el-Hâşimî. el-Muhabber. Thk. Ilse Lıchtenstadter. Beyrut: Dâru’l-Âfâki’l-Cedîde, ts.

İbn Hallikān, Ebu’l-Abbâs Şemsuddin Ahmed b. Muhammed. Vefeyâtü’l-aʽyân ve enbâu ebnâi’z-zemân. Thk. İhsan Abbâs. Beyrut: Dârü Sâdır, 1900.

İbnü’l-Imâd, Abdülhayy b. Ahmed b. Muhammed. Şezerâtü’z-zeheb fî ahbâri men zeheb. Thk. Mahmut el-Arnaût. Dımaşk. Beyrut: Dârü İbn Kesîr, 1986.

İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer. el-Bidâye ve’n-nihâye. Thk. Ali Şîrî. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1988.

İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim ed-Dîneverî. el-Meʽârif. Thk. Servet Ukkāşe. Kahire: el-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-Âmme li’l-Kitâb, 1922.

İbn Miskeveyh, Ebû Ali Ahmed b. Muhammed b. Yaʽkūb. Tecâribü’l-ümem ve teâkubu’l-himem. 2. Baskı. Thk. Ebu’l-Kāsım İmâmî. Tahran: Serûş, 2000.

İbn Tiktakā, Muhammed b. Ali b. Tabâtabâ. el-Fahrî fi’l-âdâbi’s-sultâniyye ve’d-düveli’l-İslâmiyye. Beyrut: Dâru Sâdır, ts.

Kürd Ali, Muhammed b. Abdürrezzâk b. Muhammed. Hıtatu’ş-Şam. Dımaşk: Mektebetü’n-Nûrî, 1983.

Makdisî, el-Mutahhir b. Tâhir. el-Bed’ ve’t-tarih. Bûrsaîd: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, ts.

Mesʽûdî, Ebu’l-Hasen Ali İbnü’l-Huseyn b. Ali. Murûcu’z-zeheb ve meʽâdinu’l-cevher. Thk. Kemal Hasan Mer’î. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2005.

Sallâbi, Ali Muhammed. Emeviler dönemi. Trc. Harun Ünal. İstanbul: Ravza Yayınları, 2010.

Sarıçam, İbrahim. “İbrahim b. Velîd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21: 359. Ankara: TDV Yayınları, 2000.

Suyûtî, Abdurrahman b. Ebû Bekir, Celâluddin. Tarihu’l-hulefâ. thk. Hamdî ed-Demirdaş. Suûdi Arabistan: Mektebetü Nizâr Mustafa el-Bâz, 2004.

Taberî, Muhammed b. Cerîr. Târihu’l-ümem ve’l-mülûk. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1407.

Takkūş, Muhammed Süheyl. Târihu’d-devleti’l-Ümeviyye. 7. Baskı. Beyrut: Dâru’n-Nefâis, 2010.

Üzüm, İlyas. “Kaderiyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24: 64-65. Ankara: TDV Yayınları, 2001.

Vekîl, Muhammed Seyyid. el-Ümeviyyûn beyne’ş-şark ve’l-garb. 2. Baskı, Dımaşk, Beyrut: Dâru’l-Kalem, Dâru’ş-Şâmiyye, 2014.

Yaʽkūbî, Ahmed b. Ebî Ca’fer. Tarihu’l-Yaʽkūbî. Beyrut: Dâru Sâdır, ts.

Zehebî, Şemsuddin Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed. Târîhu’l-İslâm ve vefeyâti’l-meşâhîr ve’l-aʽlâm. 2. Baskı. Thk. Ömer Abdusselam et-Tedmirî. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1993.

Zehebî, Şemsuddin Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed. Siyeru aʽlâmi’n-nübelâ. 3. Baskı. Thk. Şuayb el-Arnaût-Hüseyin Esad. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1985.




DOI: https://doi.org/10.30523/mutefekkir.441654

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.