Şeyhü’l-İslâm Zekeriyyâ el-Ensârî’ye Nispeti Hatalı Eserler
DOI:
https://doi.org/10.30523/Anahtar Kelimeler:
İslam Hukuku- Memlükler- Literatür- Şeyhü’l-İslâm Zekeriyyâ el-Ensârî- Nispet HatalarıÖz
Memlükler döneminin önde gelen âlim ve kâdılkudâtlarından biri kabul edilen Şeyhü’l-İslâm Zekeriyyâ el-Ensârî’nin (ö. 926/1520) tefsir, hadis, fıkıh, kelam, tasavvuf, mantık, Arap dili ve edebiyatı gibi İslâmi ilimlerin hemen her dalında pek çok ihtisâr ve şerh türü eseri bulunmaktadır. Bu eserlerin büyük bir bölümü, tabakât kaynaklarında adlarının geçmesi ve çoğunun tahkik edilerek günümüze kadar ulaşması sayesinde Ensârî’ye aidiyetleri hususunda herhangi bir anlaşmazlık bulunmamaktadır. Fakat araştırmacılar tarafından tabakât kaynaklarında geçen bazı metinlerin yanlış anlaşılması; Ensârî’ye ait olup farklı isimleri bulunan eserleri ile ilgili her bir ismin müstakil birer eser telakki edilmesi ve başka âlimlere ait bazı çalışmaların ona sehven nispet edilmesi gibi nedenlerden ötürü nispet hataları yapıldığı görülmüştür. Bu çalışmada nispeti hatalı olduğu düşünülen eserlerden mevcut olanlar okunarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Mevcut olmayanlar ile ilgili ise kaynaklara başvurularak yanlış anlaşılmaya neden olabilecek sebepler tespit edilmeye çalışılmıştır. Metin analizi yöntemi kullanılarak yapılan bu çalışmanın sonucunda aslında Ensârî’ye ait olmayan pek çok eserin hatalı bir şekilde ona nispet edildiği tespit edilmiştir.
Referanslar
Abdülkâdir, Abdülkâdir Ahmed. “Zekeriyyâ el-Ensârî: Musannefâtühû ve emâkinü vücûdi mahtûtâtihâ”. Âfâku’s-Sekâfe ve’t-Türâs 29/30 (2000), 169-189.
Arûsî, Mustafa b. Muhammed b. Ahmed b. Musa el-‘Arûsî. Netâicü’l-efkâri’l-kudsiyye fî beyâni meʿânî Şerhi’r-Risâleti’l-Kuşeyriyye li şeyhilislâm Zekeriyyâ el-Ensârî. thk. Abdulvâris Muhammed Ali. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2007.
Ayderûs, Abdülkâdir b. Şeyh b. Abdullah. en-Nûrü’s-sâfir ʿan ahbâri’l-karni’l-ʿâşir. thk. Ahmed Hâlû - Mahmûd el-Arnavud. Beyrut: Dârü’s-Sadr, 2001.
Bağdadî, İsmail b. Muhammed Emin b. Mir Selim el-Bâbânî el-Bağdadî. Hediyyetü’l-ʿârifîn, esmâʾü’l-müʾellifîn ve âsârü’l-musannifîn. 2 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, ts.
Bağdadî, İsmail b. Muhammed Emin b. Mir Selim el-Bâbânî el-Bağdadî. İzâhu’l-meknûn fi’z-zeyli ʿalâ Keşfi’z-zunûn an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, ts.
Câbir, Târık Yûsuf Hasan. Şeyhü’l-İslâm Zekeriyyâ el-Ensârî ve eseruhû fi’l-fıkhi’ş-Şâfiî. Amman: el-Câmiatü’l-Ürdüniyye, Yüksek Lisans Tezi, 2004.
Cemel, Ebû Dâvûd Süleymân b. Ömer b. Mansûr el-Uceylî el-Ezherî. Fütûhâtü’l-vehhâb bi-tavzîhi Şerhi Menheci’t-tullâb (Hâşiyetü’l-Cemel). 5 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, ts.
Çelebi, Mustafâ b. Abdullâh el-Kostantînî el-Osmânî Kâtib Çelebi (Hâcı Halîfe). Keşfü’z-zunûn ʿan esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn. 2 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, ts.
Demir, Hasan. Bir mezhebin diğer mezhebi temsili. İstanbul: Sonçağ Akademi Yay., 2021.
Demir, Hasan. “Seyfuddîn el-Âmidî’nin Gâyetü’l-Emel fi İlmi’l-Cedel Adlı Eseri”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 6/1 (2021), 256-278.
Durmuş, İsmail - Ergin, Ali Şakir. “İbnü’l-Verdî”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 21/239-240. İstanbul: TDV Yay., 2000.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Ensârî el-Hazrecî. Fethu’r-rahmân bi-keşfi mâ yeltebisü fi’l-Kurʾân. thk. Muhammed Ali es-Sâbûnî. Beyrut: Dârü’l-Kur’âni’l-Kerim, 1983.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. el-Ġurerü’l-behiyye fî şerhi’l-Behceti’l-Verdiyye (İbn Kâsım el-Abbâdî ve Abdurrahman b. Muhammed eş-Şirbînî’nin hâşiyeleriyle birlikte). thk. Muhammed Abdulkâdir ʿAtâ. 5 Cilt. b.y.: Matbaatü’l-Meymene, ts.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. Fethu’l-‘allâm bi-şerhi’l-İ‘lâm bi-ahâdîsi’l-ahkâm. thk. Âdil Ahmed Abdülmevcûd - Ali Muhammed Muavvaz. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2000.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Ensârî el-Hazrecî. “Fethu’l-vehhâb bi şerhi Tenkîhi’l-Lübâb”. (er-Rakki’l-Menşûr) الرق المنشور. Erişim 06 Nisan 2023. https://app.alreq.com/ar/AuthoredBooks/AuthoredBook/08d7d73c-340e-eed0-32ee-83de6db7a38c
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. Fethu’l-vehhâb bi şerhi Tenkîhi’l-Lübâb.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. Hulâsetü’l-fevâidi’l-mahviyye fi şerhi’l-Behceti’l-Verdiyye, ts.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. ‘İmâdü’r-rızâ bi-beyâni Edebi’l-kazâ. Aden: Matbaâtü’l-Fetât el-Cezire, 1941.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. Minhatü’l-bârî bi-şerhi (Tuhfetü’l-bârî ʿalâ) Sahîhi’l-Buhârî. thk. Süleyman b. Derey’ el-’Âzamî. 10 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 2005.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. Tahrîru Tenkîhi’l-Lübâb. thk. Ahmed Ali Abdulâl - Halil Mahmud Halil. Beyrut: Dârü’l-Feth, 2023.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. Tuhfetü’t-tullâb bi-şerhi Tahrîri Tenkîhi’l-Lübâb (ez-Zeyyâdî, es-Seccâ’î ve el-Bâcûrî’nin talikatlarıyla birlikte). thk. Ahmed Ali Abdul’âl - Halil Mahmud Halil. 2 Cilt. Amman: Dârü’l-Feth, 2023.
Ensârî, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Ahmed es-Süneykî el-Hazrecî. Esne’l-metâlib şerhu Ravzi’t-tâlib. 4 Cilt. Dârü’l-Kütübi’l-İslâmiyye, 2001.
Gazzî, Ebü’l-Mekârim Necmüddîn Muhammed b. Muhammed el-Âmirî ed-Dımaşkî. el-Kevâkibü’s-sâʾire bi-menâkıbi aʿyâni’l-miʾeti’l-ʿâşire. nşr. Muhammed Ali Beydun. thk. Halil Mansur. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1997.
Gider, Tahsin. Kâdî Zekariyyâ el-Ensârî’ye ait kırk hadis şerhi’nin tahkîk ve değerlendirilmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
Gündüz, İrfan. “el-Arûsî”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 3/423-424. İstanbul: TDV Yay., 1991.
Habeşî, Abdullah Muhammed. Câmiʿu’ş-şürûh ve’l-havâşî. 3 Cilt. Ebûzabî, 2004.
İbn İyâs, Ebü’l-Berekât Zeynüddîn (Şehâbüddîn) Muhammed b. Şehâbiddîn Ahmed el-Hanefî. Bedâʾiʿu’z-zühûr fî vekâʾiʿi’d-dühûr. thk. Muhammed Mustafa. 5 Cilt. el-Heyetü’l-Mısriyyeti’l-‘Amme li’l-Kitâb, 1984.
İbnü’l-Hımsî, Ahmed b. Muhammed b. Ömer Şehâbeddin. Havâdisü’z-zamân ve vefeyâtü’ş-şüyûh ve’l-akrân. thk. Abdulaziz Fayyad Harfûş. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’n-Nefâis, 2000.
Kallek, Cengiz. “el-Hâvi’s-Sağîr”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 16/535-536. İstanbul: TDV Yay., 2000.
Kallek, Cengiz - Özel, Ahmet. “Zekeriyyâ el-Ensârî”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 44/212-215. İstanbul: TDV Yay., 2013.
Kehhâle, Ömer Rızâ. Muʿcemü’l-müʾellifîn terâcimü musannifi’l-kutübi’l-ʿArabiyye. 4 Cilt. Müessetü’r-Risâle, 1993.
Narin, İsmail. Zekeriyyâ el-Ensârî ve Menhecü’t-Tullâb. Ankara: İlahiyat Yay., 2021.
Özel, Ahmet. “Remlî, Şehâbeddin”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 34/564-565. İstanbul: TDV Yay., 2007.
Sehâvî, Ebü’l-Hayr Şemsüddi Muhammed b. Abdurrahmân b. Muhammed es-. ed-Davʾü’l-lâmiʿ li ehli’l-karni’t-tâsi‘. 12 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Ceyl, ts.
Şerkâvî, Abdullah b. Hicâzî b. İbrâhîm el-Ezherî eş-Şerkâvî. Fethu’l-kadîri’l-habîr bi-şerhi Teysîri’t-Tahrîr. Beyrut: Dârü’n-Nûr, 2013.
Yâkût el-Hâmevî, Ebû Abdillâh Şihâbüddîn Yâkût b. Abdillâh el-Bağdâdî er-Rûmî. Muʿcemü’l-büldân. 5 Cilt. Beyrut: Dârü’s-Sadr, 1977.
Ziriklî, Hayreddin. el-Aʿlâm kâmûsü terâcim li-eşheri’r-ricâl ve’n-nisâ mine’l-ʿArab ve’l-müstaʿrebîn ve’l-müsteşrikîn. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-İlim li’l-Melâyîn, 2002.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2023 Mütefekkir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
