Din, Ahlak, Evrim
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.130255Anahtar Kelimeler:
Özgecilik- Ateizm- İnanç- Nezaket- Ön Yargı- Sofuluk- Doğaüstü İnanışÖz
Din nasıl evrimleşmiştir? Din bizlerin ahlaki inanışları ve ahlaki davranışlarımız üzerinde nasıl bir etkiye sahiptir? Bazı akademisyenler dinin özgecilik davranışını bir kimsenin ait olduğu gurubun üyelerine yönelik geliştirmek üzere evrimleştiğini ortaya attığından bu sorular bir biriyle ilişkilidir. Burada anket çalışmalarından, hazırlık deneylerinden ve dinin ırksal ön yargı üzerine etkileri üzerine korelasyon çalışmalarından edinilen verileri gözden geçirip değerlendirdim (hem ülke içi hem de diğer ülkeleri kapsayan). Bu çalışmalardan, dinin iyi ahlaki etkilere ve güçlü kötü ahlaki etkilere sahip olduğu sonucuna vardım. Ama bunlar başka insan uygulamalarıyla birlikte paylaşılan dinin boyutlarına bağlıydı. İlgi çekici bir şekilde, özellikle dini inanışlar için çok az bir delil bulunmaktaydı.Referanslar
Alcorta C, Sosis R. 2005. Ritual, emotion, and sacred symbols: the evolution of religion as an adaptive complex. Hum. Nat. 16:323–59
Allport GW. 1954. The Nature of Prejudice. Reading, MA: Addison-Wesley
Allport GW, Kramer BM. 1946. Some roots of prejudice. J. Psychol. 22:9–39
Allport GW, Ross JM. 1967. Personal religious orientation and prejudice. J. Personal. Soc. Psychol. 5:432–43
Altemeyer B, Hunsberger B. 1992. Authoritarianism, religious fundamentalism, quest, and prejudice. Int. J.Psychol. Religion 2:113–33
Appiah K 2006. Cosmopolitanism: Ethics in a World of Strangers. New York: Norton
Atran S. 2004. In Gods We Trust: The Evolutionary Landscape of Religion. New York: Oxford Univ. Press
Atran S, Norenzayan A. 2004. Religion’s evolutionary landscape: counterintuition, commitment, compassion, communion. Behav. Brain Sci. 27:713–30
Baron-Cohen S. 2003. The Essential Difference: The Truth About the Male and Female Brain. New York: Basic Books
Barrett JL. 2004. Why Would Anyone Believe in God? Walnut Creek, CA: AltaMira
Bateson M, Nettle D, Roberts G. 2006. Cues of being watched enhance cooperation in a real-world setting. Biol. Lett. 3:412–14
Batson CD. 1976. Religion as prosocial: agent or double agent? J. Sci. Study Religion 15:29–45
Batson CD, Oleson KC, Weeks JL, Healy SP, Reeves PJ, et al. 1989. Religious prosocial motivation: Is it altruistic or egoistic? J. Personal. Soc. Psychol. 57:873–84
Batson CD, Stocks EL. 2005. Religion and prejudice. In On the Nature of Prejudice: Fifty Years After Allport, ed. JF Dovidio, PS Glick, L Rudman, pp. 413–27. Oxford, UK: Blackwell
Batson CD, Schoenrade P, Ventis WL. 1993. Religion and the Individual: A Social-Psychological Perspective. New York: Oxford Univ. Press
Bering JM. 2002. The existential theory of mind. Rev. Gen. Psychol. 6:3–24
Bering JM. 2006. The folk psychology of souls. Behav. Brain Sci. 29:453–98
Bering JM. 2011. The Belief Instinct: The Psychology of Souls, Destiny, and the Meaning of Life. New York: Norton
Bering JM, McLeod K, Shackelford TK. 2005. Reasoning about dead agents reveals possible adaptive trends. Hum. Nat. 16:360–81
Bloom P. 2007. Religion is natural. Dev. Sci. 10:147–51
Bloom P. 2004. Descartes’ Baby: How the Science of Child Development Explains What Makes Us Human. New York: Basic Books
Bloom P. 2009. Religion belief as an evolutionary accident. In The Believing Primate, ed. MJ Murray, J Schloss, pp. 118–27. New York: Oxford Univ. Press
Bloom P. 2010. How Pleasure Works: The New Science of Why We Like What We Like. New York: Norton
Bloom P, Weisberg DS. 2007. Childhood origins of adult resistance to science. Science 316:996–97
Boyd R, Richerson PJ. 2002. Group beneficial norms spread rapidly in a structured population. J. Theor. Biol. 215:287–96
Boyer P. 2001. Religion Explained. New York: Basic BooksBrooks AC. 2006. Who Really Cares: The Surprising Truth About Compassionate Conservatism. New York: Basic Books
Bulbulia J. 2004. The cognitive and evolutionary psychology of religion. Biol. Philos. 19:655–86
Chartrand TL, Bargh JA. 1999. The chameleon effect: the perception-behavior link and social interaction. J. Personal. Soc. Psychol. 76:893–910
Cohen AB, Rozin P. 2001. Religion and the morality of mentality. J. Personal. Soc. Psychol. 81:697–710
Cohen GL. 2003. Party over policy: the dominating impact of group influence on political beliefs. J. Personal.Soc. Psychol. 85:808–22
Cosmides L. 1989. The logic of social exchange: Has natural selection shaped how humans reason? Studies with the Wason selection task. Cognition 31:187–276
Darley J, Batson CD. 1973. From Jerusalem to Jericho: a study of situational and dispositional variables in helping behaviour. J. Personal. Soc. Psychol. 27:100–8
Dawkins R. 2006. The God Delusion. New York: BantamdeWaalF. 1996. Good Natured: The Origins of Right and Wrong in Humans and Other Animals.
Cambridge, MA: Harvard Univ. Press de Waal F. 2010. Morals without God? N.Y. Times, Oct. 17
Durkheim E. 1912/1995. The Elementary Forms of Religious Life. New York: Free Press
Dyson F. 2006. Religion from the outside. N.Y. Rev. Books, June 22Edgell P, Gerteis J, Hartmann D. 2006. Atheists as “other:” moral boundaries and cultural membership in American society. Am. Sociol. Rev. 71:211–34
Ernest-Jones M, Nettle D, Bateson M. 2011. Effects of eye images on everyday cooperative behavior: a field experiment. Evol. Hum. Behav. 32:172–78
Evans EM. 2000. Beyond Scopes: why creationism is here to stay. In Imagining the Impossible: Magical, Scientificand Religious Thinking in Children, ed. K Rosengren, C Johnson, P Harris, pp. 305–31.Cambridge, UK: Cambridge Univ. Press
Evans EM. 2001. Cognitive and contextual factors in the emergence of diverse belief systems: creation versus evolution. Cogn. Psychol. 42:217–66
Festinger L. 1957. A Theory of Cognitive Dissonance. Evanston, IL: Row, PetersonFinkel D, Swartwout P, Sosis R. 2010. The socio-religious brain: a developmental model. In Proceedings of theBritish Academy, ed. R Dunbar, C Gamble, J Gowlett, 158:287–312
Ginges J, Hansen I, Norenzayan A. 2009. Religion and support for suicide attacks. Psychol. Sci. 20:224–30
Gould SJ, Lewontin RC. 1979. The spandrels of San Marco and the Panglossian paradigm: a critique of the adaptationist programme. Proc. R. Soc. Lond. B Biol. Sci. 205(1161):581–98
Graham J, Haidt J. 2010. Beyond beliefs: religion binds individuals into moral communities. Personal. Soc.Psychol. Rev. 14:140–50
Greenwald A. 1975. Does the Good Samaritan parable increase helping? A comment on Darley and Batson’s no-effect conclusion. J. Personal. Soc. Psychol. 32:578–83
Guthrie S. 1993. Faces in the Clouds: A New Theory of Religion. New York: Oxford Univ. Press
Haidt J. 2001. The emotional dog and its rational tail: a social intuitionist approach to moral judgment. Psychol.Rev. 108:814–34Haidt J. 2007. Moral psychology and the misunderstanding of religion.http://www.edge.org/3rd_culture/haidt07/haidt07_index.html
Haidt J. 2012. The Righteous Mind: Why Good People Are Divided by Politics and Religion. New York: Pantheon
Haidt J, Kesebir S. 2010. Morality. In Handbook of Social Psychology, ed. S Fiske, D Gilbert, pp. 797–832. New York: McGraw Hill. 5th ed.
Haley KJ, Fessler DMT. 2005. Nobody’s watching? Subtle cues affect generosity in an anonymous economic game. Evol. Hum. Behav. 26:245–56
Hall DL, Matz DC, Wood W. 2010. Why don’t we practice what we preach? A meta-analytic review of religious racism. Personal. Soc. Psychol. Rev. 14:126–39
Hamlin JK, Wynn K, Bloom P. 2007. Social evaluation by preverbal infants. Nature 450:557–59
Harris S. 2004. The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason. New York: Norton
Hitchens C. 2007. God Is Not Great: How Religion Poisons Everything. New York: Twelve Books
Hoffman M. 2000. Empathy and Moral Development. Cambridge, UK: Cambridge Univ. Press
Hume D. 1956 [1757]. The Natural History of Religion. London: Black
Irons W. 2004. An evolutionary critique of the created co-creator concept. Zygon: J. Religion Sci. 39:773–90
James W. 1960 [1902]. The Varieties of Religious Experience. London: Fontana
Jensen GF. 2006. Religious cosmologies and homicide rates among nations: a closer look. J. Religion Soc.8:1–14
Johnson DDP. 2005. God’s punishment and public goods: a test of the supernatural punishment hypothesis in 186 world cultures. Hum. Nat. 16:410–46
Johnson DDP, Bering JM. 2006. Hand of God, mind of man: punishment and cognition in the evolution of cooperation. Evol. Psychol. 4:219–33
Johnson MK, Rowatt WC, LaBouff JP. 2010. Priming Christian religious concepts increases racial prejudice. Soc. Psychol. Personal. Sci. 1:119–26
Jost JT, Nosek BA, Gosling SD. 2008. Ideology: its resurgence in social, personality, and political psychology. Perspect. Psychol. Sci. 3:126–36
Kelemen D. 2004. Are children “intuitive theists”? Psychol. Sci. 15:295–301
Keltner D. 2009. Born to Be Good: The Science of a Meaningful Life. New York: Norton
Lane JD, Wellman HM, Evans ME. 2010. Children’s understanding of ordinary and extraordinary minds. Child Dev. 81:1475–89
Larson EJ, Witham L. 1997. Scientists are still keeping the faith. Nature 389:435–36
Larson EJ, Witham L. 1998. Leading scientists still reject God. Nature 394:313
Liddle JR, Machluf K, Shackelford TK. 2010. Understanding suicide terrorism: premature dismissal of the religious-belief hypothesis. Evol. Psychol. 10:343–45
Lindholm JA, Astin HS, Astin AW. 2006. Spirituality and the Professoriate. Los Angeles, CA: UCLA Higher Educ. Res. Inst.
Locke J. 1983/1689. A Letter Concerning Toleration. Indianapolis, IN: Hackett
Mazar N, Amir O, Ariely D. 2008. The dishonesty of honest people: a theory of self-concept maintenance. J. Mark. Res. 45:633–44
McCauley RN, Whitehouse H. 2005. Introduction: new frontiers in the cognitive science of religion. J. Cogn.Cult. 5:1–13
Myers DG. 2008. A Friendly Letter to Skeptics and Atheists: Musings on Why God Is Good and Faith Isn’t Evil. San Francisco, CA: Jossey-Bass/Wiley
Myers PZ. 2007. Commentary on “Moral psychology and the misunderstanding of religion,” by Jonathan Haidt. http://www.edge.org/discourse/moral_religion.html#myersNapier JL, Jost JT. 2008. The “antidemocratic personality” revisited: a cross-national investigation of workingclass authoritarianism. J. Soc. Issues 64:595–617
Norenzayan A, Gervais W. 2012. The cultural evolution of religion. In Creating Consilience: Integrating Scienceand the Humanities, ed. E Slingerland, M Collard. Oxford, UK: Oxford Univ. Press. In press
Norenzayan A, Shariff AF. 2008. The origin and evolution of religious prosociality. Science 322(5898):58–62
Paul GS. 2005. Cross-national correlations of quantifiable societal health with popular religiosity and secularism in the prosperous democracies. J. Religion Soc. 7:1–17
Paul GS. 2010. Religiosity tied to socioeconomic status. Science 327(5966):642
Persinger MA. 2001. The neuropsychiatry of paranormal experiences. J. Neuropsychiatry Clin. Neurosci. 13:515–24
Piazza J, Bering JM, Ingram G. 2011. “Princess Alice is watching you”: children’s belief in an invisible person inhibits cheating. J. Exp. Child Psychol. 109:311–20
Pichon I, Boccato G, Saroglou V. 2007. Nonconscious influences of religion on prosociality: a priming study. Eur. J. Soc. Psychol. 37:1032–45
Pinker S. 1997. How the Mind Works. New York: Norton
Putnam R. 2000. Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster
Putnam R, Campbell D. 2010. American Grace: How Religion Divides and Unites Us. New York: Simon & Schuster
Pyysiainen I. 2003. ¨ How Religion Works: Towards a New Cognitive Science of Religion. Leiden: Brill Randolph-Seng B, Nielsen ME. 2007. Honesty: one effect of primed religious representations. Int. J. Psychol.Religion 17:303–15
Sedikides C, Gebauer JE. 2010. Religiosity as self-enhancement: a meta-analysis of the relation between socially desirable responding and religiosity. Personal. Soc. Psychol. Rev. 14:17–36
Shariff AF, Norenzayan A. 2007. God is watching you: Priming God concepts increases prosocial behavior in an anonymous economic game. Psychol. Sci. 18:803–9
Shermer M. 2003. How We Believe: The Search for God in an Age of Science. New York: Freeman Shweder RA, Much NC, Mahapatra M, Park L. 1997. The “big three” of morality (autonomy, community, divinity), and the “big three” explanations of suffering. In Morality and Health, ed. P Rozin, A Brandt, pp. 119–69. New York: Routledge
Sober E, Wilson DS. 2011. Adaptation and natural selection revisited. J. Evol. Biol. 24:462–68
Sosis R, Bressler ER. 2003. Cooperation and commune longevity: a test of the costly signaling theory of religion. Cross-Cult. Res. 37:211–39
Tylor EB. 1871. Primitive Culture, Volume 2. London: John Murray
Waldman S. 2004. Pilgrim’s progress. June 29. http://www.slate.com/id/2103017/
Waldron J. 2010. Secularism and the limits of community. NYU School Law, Public Law Res. Pap. No. 10-88. http://ssrn.com/abstract = 1722780
Warneken F, Tomasello M. 2006. Altruistic helping in human infants and young chimpanzees. Science 311:1301–3
Weinberg S. 1999. A designer universe? (Did the universe have a cosmic designer?). N.Y. Rev. Books 46:46–48
Wieseltier L. 2006. The God genome. N.Y. Times, Feb. 19, Sec. 7, p. 11
Williams GC. 1966. Adaptation and Natural Selection. Princeton, NJ: Princeton Univ. Press
Wilson DS. 2002. Darwin’s Cathedral: Evolution, Religion and the Nature of Society. Chicago: Univ. Chicago Press
Wilson DS. 2007. Evolution for Everyone: How Darwin’s Theory Can Change the Way We Think About Our Lives. New York: DelacorteWiltermuth SS,
Heath C. 2009. Synchrony and cooperation. Psychol. Sci. 20:1–5
Wright R. 2009. Evolution of God. New York: Little Brown
Zuckerman P. 2008. Society Without God: What the Least Religious Nations Can Tell Us About Contentment. New York: NYU Press
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
