Şiî-İmâmî Tefsir Geleneğinde Nesih
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.849982Anahtar Kelimeler:
Tefsir- Şiî-İmâmî- Kur’an- Nesih- MensûhÖz
Sünnî geleneğinde Kur’an’da neshin vaki olup olmadığı meselesi hakkında klasik dönemle çağdaş dönem arasında birbirinden farklı yaklaşımlar olmuştur. Buna göre klasik dönemde Kur’an’da neshin vaki olduğuna ilişkin neredeyse bir ittifak söz konusuyken, çağdaş dönemde ise bunun bir problem olduğu üzerinde durulmuş ve sonuç olarak da Kur’an’da neshin vaki olmadığı görüşü dillendirilmeye başlanmıştır. Nesih konusunun serancamı Sünnî geleneğinde böyleyken, aynı sürecin Şiî-İmâmî geleneğinde nasıl geliştiği, nesih anlayışında herhangi bir değişim yaşanıp yaşanmadığı hususu merak konusu olmuştur. Bu yüzden çalışmamızda Şiî-İmâmî tefsir geleneğinde nesih meselesinin mahiyeti ve tarihsel serancamı inceleme konusu yapılmıştır. Buna göre Şiî-İmâmî geleneği kronolojik olarak dört döneme ayrılmış ve ilk üç dönemde iki, son dönemde ise üç farklı müfessirin nesih konusuna yaklaşımı ele alınmıştır. Böylece Şîî-İmâmî tefsirlerde nesih anlayışında bir değişimin yaşanıp yaşanmadığı, çağdaş döneme gelindiğinde bir problem olarak görülüp görülmediği hususu incelenmiştir. Sonuç olarak Şiî-İmâmî tefsir geleneğinde nesih, Sünnî gelenekte olduğu gibi bir problem olarak görülmüş, ancak hiçbir şekilde tamamen reddedilmesi gereken bir konu olarak ele alınmamıştır.
Referanslar
Abdülazîz el-Buhârî, Alâüddîn Abdülazîz b. Ahmed. Keşfü’l-esrâr ʻan Usûli Fahri’l-İslâm el-Bezdevî. 4 Cilt. nşr. Abdullah Muhammed Ömer. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
Algar, Hamit. “Feyz-İ Kâşânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklope-disi. 12/520-522. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
Âmidî, Seyfüddîn Ali b. Muhammed. el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. thk. Abdürrezzâk Afîfî. Dımaşk- Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1406.
ʻAyyâşî, Ebü’n-Nasr Muhammed b. Mesûd b. Ayyâş es-Selemî. Tefsîrü’l-ʻAyyâşî. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-A’lamî, 2. Basım, 2010.
Bahrânî, Seyyid Hâşim. el-Burhân fî tefsîri’l-Kur’an, thk, Heyet. 8 Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-A’lamî, 2. Basım, 2006.
Basrî Ebu’l-Huseyn Muhammed b. Ali. el-Muʻtemed fî usûli’l-fıkh. thk. Halil el-Meys. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1983.
Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd (Ebû Muhammed) Abdullah b. Ömer b. Muhammed. Minhâcu’l-vusûl ile ʻilmi’l-usûl. thk. Şaban Muhammed İs-mail. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2008.
Cüveynî, Ebü’l-Meʻâlî Abdülmelik b. Abdillah. Kitâbü’t-telhîs fî usûli’l-fıkh. thk. Abdullah en-Nebâlî-Beşîr Ahmed el-Ömerî. 3 Cilt. Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1996.
Dihlevî, Şâh Veliyullah Ahmed b. Abdurrahîm. el-Fevzü’l-kebîr fî usûli’t-tefsîr. çev. Selmân Huseynî en-Nedvî. Beyrut: Dâru’l-Beşâiru’l-İslamiye, 3. Basım, 1425/2005.
Ebu’l-Huseyn el-Basrî, Muhammed b. Ali. el-Muʻtemed fî usûli’l-fıkh, thk. Halil el-Meys. Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1983.
Fahruddîn er-Râzî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ömer. el-Mahsûl fî ʻilmi usûli’l-fıkh. thk. Tâhâ Câbir Feyyâz el-Alvânî. 6 Cilt. Beyrut: Müesse-setü’r-Risâle, 1996.
Feyzî Kâşânî, Molla Muhammed Muhsin b. Şâh Murtazâ. Tefsîru’s-sâfî. thk. Şeyh Hüseyin A’lamî. 3 Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-A’lamî li’l-Metbuât, 1429/2008.
Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. el-Mustasfâ min ʻilmi’l-usûl. thk. Muhammed Süleymân el-Eşkar. 2 Cilt. Beyrut: Müessese-tü’r-Risâle, 1997.
Habibov, Aslan. İlk Dönem Şiî Tefsir Anlayışı. Ankara: Ankara Üniver-sitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2007.
Habibov, Aslan. “İmâmiyye Şîası’nın Tefsir Tarihi”. Çukurova Üniver-sitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1, (2008), 207-251.
Has, Şükrü Selim. “Klasik Fıkıh Usûlünde Neshin Mahiyeti”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2/21, (2006), 543-564.
Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. el-Fakîh ve’l-mütefakkih. thk. Ebû Abdurrahman Âdil b. Yûsuf el-Azzâzî. 2 Cilt. Riyad: Dâru İbni’l-Cevzî, Riyad 1996.
Hûî, Seyyid Ebu’l-Kasım el-Mûsevi. el-Beyân fî tefsîri’l-Kur’ân. Kum: Dâru’s-Sakaleyn, 3. Basım, 1418.
İbn Fâris, Ebü’l-Huseyn Ahmed. Muʻcemü mekâyîsi’l-lüğa. thk. Abdüs-selâm Muhammed Hârûn. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1979.
İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-‘Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, ts.
İltaş, Davut. Klasik Nesih Teorisi ve Çağdaş Tefsirciler. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
Korkmazgöz, Rıza. “Mu’tezile ve Şîa Arasında Fikri Bağlantı Meselesi: Tevhid İlkesi Bağlamında Kâdî Abdülcebbâr ve Ebû Ca’fer et-Tûsî Arasın-da Bir Karşılaştırma”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergi-si, 45, (2018), 291-327.
Kummî, Ebü’l-Hasen Ali b. İbrâhîm, Tefsîru’l-Kummî, thk. Seyyid Tay-yib el-Musevî el-Cezâirî. Kum: Müessesetü Dâri’l-Kitâb, 1303.
Maʻrifet, Muhammed Hâdî. et-Temhîd fî ʻulûmi’l-Kur’ân. 8 Cilt. Kum: Müessesetü’t-Temhîd, 1429/2009.
Muğniyye, Muhammed Cevâd b. Mahmûd b. Muhammed b. Mehdî el-Âmilî. et-Tefsîrü’l-kâşif. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, 4. Basım, 1990.
Öz, Mustafa. “Bahrânî, Hâşim b. Süleyman”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi Ek-1/163. İstanbul: TDV Yayınları, 2016.
Öz, Mustafa. “Tabersî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/324-325. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
Özdeş, Talip. “Kavramdan Teoriye Tefsir Nesh Problemi”. Günümüz Tefsir Problemleri. Ed. Ali Karataş-Yunus Emre Gördük. Ankara: Bilay, 2018.
Öztürk, Mustafa, “Şiî-İmâmî Tefsir Kültürünün Genel Karakteristikle-ri”. Tarihten Günümüze Kur’an’a Yaklaşımlar. ed. Bilal Gökkır vd. İstan-bul: İlim Yayma Vakfı, 2010, 243-277.
Pezdevî, Ebü’l-Usr Ali b. Muhammed. Usûlü’l-Bezdevî [Usûlü’l-Kerhî ile birlikte. Karaçi: Dâru Mîr Muhammed, ts.
Râğıb el-İsfahânî, Ebü’l-Kâsım Hüseyn b. Muhammed. el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân. thk. Vâil Ahmed Abdurrahman. Kâhire: el-Mektebetu’t-Tevfikiye, 2003.
Semerkandî, Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed. Mîzânü’l-usûl fî netâi-ci’l-‘ukûl. thk. M. Zekî Abdülber. Devha: Matâbi‘u’d-Devha’l-Hadîsiyye,1984.
Serahsî, Ebû Bekr Muhammed b. Ebî Sehl. Usûlu’s-Serahsî, thk. Ebü’l-Vefâ el-Efgânî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993.
Shahavatov, Sabuhi. “Şiî Tefsir Geleneğinde Nesh Teorisi”. Van İlahi-yat Dergisi 8/12, (2020), 88-99.
Subkî, Ebû Nasr Tâcüddîn Abdülvehhâb b. Alî b. Abdilkâfî. Cemʻu’l-cevâmiʻ fî usûli’l-fıkh. thk. Abdulmunim Halil İbrahim. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-İlmiyye, 2. Basım, 1424/2003.
Suyûtî, Celâlüddîn Abdurrrahman Ebû Bekr b. Muhammed. el-İtkân fî ʻulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Sâlim Hâşim. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 4. Basım, 1433/2012.
Şimşek, M. Sait. Kur’ân’ın Anlaşılmasında İki Mesele. Konya: Kitap Dünyası, 5. Basım, 2012.
Şimşek, M. Sait. Günümüz Tefsir Problemleri. Konya: Kitap Dünyası, ts.
Şîrâzî, Ebû İshâk İbrâhîm b. Ali. el-Lümaʻ fî Usûli’l-Fıkh. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin. el-Mîzân fî tefsîri’l-Kur’ân. thk. Şeyh Hüseyin A’lemî. 22 Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-A’lamî li’l-Matbuât, 1417/1997.
Tabersî, Ebû Alî Fadl b. Hasen b. Fadl. Mecme‘ü’l-beyan fî tefsîrü’l-Kur’an. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ulûm, 1436/2005.
Tûsî, Ebû Ca’fer b. Hasan b. Ali b. Hasan. et-Tibyân fî tefsîri’l-Kur’ân. thk. Şeyh Ağâi Buzerk Tahranî, 10 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
Uyar, Mazlum. İmamiyye Şia’sında Düşünce Ekolleri Ahbarilik. İstan-bul: Ayışığı Kitapları, 2000.
Zerkeşî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Bahâdır. Bahru’l-muhît fî usûli’l-fıkh. nşr. Abdülkâdir Abdullah el-Ânî. Kuveyt: Vizâretü’l-Evkâf ve’ş-Şüûni’l-İslâmiyye, 1992.
Zeyd, Mustafa. en-Nesh fi’l-Kur’ani’l-Kerîm. Kahire: Dâru’l-Vefâ, 1987.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
