Muhtâr es-Sekafî’nin Ehl-i Beyt ve Benî Hâşim Bireyleri ile İlişkileri

Main Article Content

Yasin KURNAZ
Diyanet İşleri Başkanlığı, Kadınhanı İlçe Müftülüğü, Konya

DOI:

10.30523/mutefekkir.584399
Atıf: Kurnaz, Yasin. "Muhtâr es-Sekafî’nin Ehl-i Beyt ve Benî Hâşim Bireyleri ile İlişkileri". Mütefekkir 6/11 (2019): 123-144. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.584399.

Zotero Mendeley EN EndNote

Öz

Hz. Peygamber’in vefatından sonraki ilk asır siyasî, askerî alanlarda bazı önemli olaylar ve bu olaylarda rol almış önemli simalarla temayüz etmektedir. Muhtâr b. Ebû Ubeyd es-Sekafî (ö. 67/687) Kerbelâ hadisesinden sonra öne çıkan bu isimlerden bir tanesidir. İki yıla yakın süre Kûfe’de Kerbelâ hadisesinde öldürülenlerin intikamı alma söylemi ile iktidar sahibi olmuştur. Kendisinin Ehl-i Beyt ya da Benî Hâşim’le doğrudan bir akrabalık bağı olmamasına rağmen, onlardan bazı isimleri söylemlerinde çokça dillendirmek suretiyle siyasî arenada kendisine yer bulmaya çalışmıştır. Onun tarih sahnesinde önemli roller almaya başlamasından önce de Hz. Ali (ö. 40/661), Hz. Hasan (ö. 49/669) ve Hz. Hüseyin (ö. 61/680) gibi Ehl-i Beyt’in önemli simaları ile zaman zaman aynı kareye girdiği görülmektedir. Ali b. Hüseyin b. Ali (ö. 94/712), Ubeydullah b. Ali (67/687), Ömer b. Ali (ö. 67/687) gibi Benî Hâşim’den bazılarıyla görüşmüş olduğunu bildiren rivayetler bulunmaktadır. Muhammed b. Hanefiyye’yle (ö. 81/700) ismi daha çok anılmakla birlikte Benî Haşim ve Ehl-i Beyt’ten diğer bireylerle ilişkisi ayrı ayrı değerlendirildiğinde Muhtâr’ın siyasî duruşu ve amaçları daha iyi anlaşılacaktır.

Anahtar Kelimeler:

İslâm Tarihi, Muhtâr es-Sekafî, Ehl-i-Beyt, Benî Hâşim, Muhammed b. Hanefiyye

Article Details

Kaynakça

  • Ağırakça, Ahmet. Emeviler Döneminde Kıyamlar. 2. Baskı. İstanbul: Şafak Yayınları, 1994.
  • Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali el-Hatîb. Târîhu Bağdâd ve züyûlihî. Thk. Mustafâ Abdülkādir Atâ. 24 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1996/1417.
  • Belâzürî, Ebü’l-Abbas Ahmed b. Yahyâ b. Câbir. Ensâbu'l-eşrâf. Thk. Suheyl Zekkâr-Riyad Ziriklî. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1996/1417.
  • Belâzürî, Ebü’l-Abbas Ahmed b. Yahyâ b. Câbir. Fütûhu'l-büldân. Beyrut: Dâru ve Mektebetü Hilâl, 1988/1411.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. es-Sahîh. 9 Cilt. İstanbul: y.y., 1981.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. et-Târîhu’l-evsât. Thk. Mahmûd İbrâhîm Zâyid. Halep: y.y. 1977.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. et-Târîhu’l-kebîr. 8 Cilt. Haydarâbâd: y.y. ts.
  • Dîneverî, Ebû Hanîfe Ahmed b. Dâvûd ed-Dîneverî. el-Ahbâru’t-tıvâl. Thk. Abdülmün’im Âmir. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabî, 1960.
  • Ebü’l Ferec el-İsfahânî Ali b. Hüseyin b. Muhammed b. Ahmed el-Kureşî. Mekātilü’t-tâlibiyyîn. Thk. es-Seyyid Ahmed Sakar. Beyrut: Dâru’l-Maʻrife, ts.
  • Gelder, H. D. Van. Mohtar de Valsche Propheet. Leiden: y.y., 1881.
  • Güneş, Hüseyin. Dinî, Siyasî ve Sosyal Hayata Etkisi Açısından Muhammed b. Hanefiyye ve Hayatı (16/637-81/700). Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2009.
  • Güneş, Hüseyin. “Muhtâr es-Sekafî Hareketi Karşısında Muhammed b. Hanefiyye’nin Yeri”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 75 (2015): 183-199.
  • Harputlî, Ali Hüsnî. el-Muhtâru’s-Sekafî mir’âtü’l-asri’l-Ümevî. 64/684 - 67/686, Aʻlâmü’l-Arab. Kahire: y.y. 1962.
  • Hind Gassân Ebü’ş-Şa’r. Hareketü’l-Muhtâr b. Ebî Ubeyd es-Sekafî fi’l-Kûfe. Amman: Câmiatü’l-Ürdiniyye, 1983.
  • İbn A'sem, Ebû Muhammed, Ahmed b. Muhammed b. Ali el-Kûfî. el-Fütûh. Thk. Ali Şîrî. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Edvâ, 1991/1411.
  • İbn Hacer el-Askalâni, Şihâbüddîn Ebü’l-Fazl Ahmed b. Ali b. Muhammed. el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe. Thk. Âdil Ahmed Abdülmevcûd ve Ali Muhammed Muavviz, 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994/1415.
  • İbn Hallikān, Ebu’l-Abbas Şemsüddîn Ahmed b. Muhammed. Vefeyâtü’l-aʻyân ve enbâi’z-zamân. Thk. İhsan Abbas. 7 Cilt. Abbas. Beyrut: Dâr Sâdır, 1994.
  • İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed b. Saîd el-Endelüsî el-Kurtubî. Cemheretü ensâbi’l-Arab. Thk. Komisyon. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983/1403.
  • İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İsmâîl b. Ömer. el-Bidâye ve’n-nihâye. 15 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1986/1407.
  • İbn Miskeveyh, Ebû Alî Ahmed b. Muhammed b. Ya’kūb el-Hâzin. Tecâribü’l-ümem ve teâkibü’l-himem. Thk. Ebü’l-Kâsım İmâmî. 7 Cilt. İran: Serveş, 2000.
  • İbn Nemâ, Ca’fer b. Ebû İbrâhîm Muhammed b. Ebü’l-Bekâ Hibetullâh el-Huliyy. Risâletü zevbi’n-nüzzâri fî şerhi ahzi’s-sâr. b.y.: y.y., ts.
  • İbn Saʻd, Ebû Abdullah Muhammed İbn Saʻd el-Hâşimî. et-Tabakātü'l-kübrâ. Thk. Muhammed Abdülkādir Atâ. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1990/1410.
  • İbnü’l-Cevzî, Cemâlüddîn Ebü’l-Ferec Abdurrahmân b. Ali b. Muhammed. el-Muntazam fî târîhi’l-ümem ve’l-mülûk. Thk. Muhammed Abdülkādir Atâ - Mustafâ Abdülkādir Atâ. 19 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye 1992/1412.
  • İbnü’l-Esîr, İzzüddîn b. Ebi’l-Hasen Ali b. Ebi’l-Kerem Muhammed b. Muhammed el-Cezerî. el-Kâmil fî’t-târîh. Thk. Ömer Abdüsselâm Tedmürî. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, 1997/1417.
  • Kurnaz, Yasin. Muhtâr b. Ebî Ubeyd es-Sekafî’nin Hayatı. Siyasî ve Askerî Faaliyetleri. Doktora Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2018.
  • Köksal, Mustafa Âsım. Hz. Hüseyin ve Kerbelâ Faciası. İstanbul: Köksal Yayıncılık, ts.
  • Mesʻûdî, Ebü’l-Hasen, Ali b. Hüseyin b. Ali. et-Tenbîh ve’l-işrâf. Kahire: y.y. ts.
  • Mesʻûdî, Ebü’l-Hasen, Ali b. Hüseyin b. Ali. Mürûcu’z-zeheb. b.y.: y.y., ts.
  • Nüveyrî, Şihâbüddîn Ahmed b. Abdilvehhâb b. Muhammed b. Abdiddâim el-Kuraşî. Nihâyetü’l-ereb fî fünûni’l-edeb. 33 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübi ve’l-Vesâiki’l-Kavmî, 2002/1423.
  • Söylemez, Mehmet Mahfuz. Kûfe’nin Siyasi Tarihi. Ankara: Ankara Okulu Yayıncılık, 2015.
  • Taberî, Ebû Câfer Muhammed b. Cerîr. Târîhu’t-Taberî, Târîhu'r-rusül ve'l-mülûk. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’t-Türâs, 1967/1387.
  • Varol, Mehmet Bahaüddin. Hz. Hasan. 3. Baskı. Ankara: TDV Yayınları, 2014.
  • Varol, Mehmet Bahaüddin. Siyasallaşma Sürecinde Ehl-i Beyt. Konya: Yediveren Yayınları, 2004.
  • Watt, William M. İslâm Düşüncesinin Teşekkül Devri. Trc. Ethem Ruhi Fığlalı. Ankara: 1981.
  • Yaʻkūbî, Ahmed b. Ebû Yaʻkūb b. Caʻfer b. Vehb. Târîhu’l-Yaʻkūbî. b.y.: y.y., ts.
  • Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed et-Türkmânî el-Fârikî ed-Dımaşkī. Târîhu’l-İslâm ve Vefeyâti’l-meşâhîri’l-aʻlâm. thk. Ömer Abdü’s-Selâm et-Tedmûrî. 52 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1993/1413.
  • Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed et-Türkmânî el-Fârikî ed-Dımaşkī. Siyeru aʻlâmi’n-nübelâ. Thk. Şuayb Arnaûd. 25 Cilt. b.y. Müessesetü’r-Risâle, 1985/1405.
  • Zübeyrî, Ebû Abdillâh Musʻab b. Abdillâh b. Musʻab b. Sâbit b. Abdillâh b. ez-Zübeyr. Nesebi Kureyş. Thk. Levi Provençal. Kahire: Dâru’l-Meârif, ts.