Kerbelâ’yı Yaşamış Şiirler: “Hz. Hüseyin” ve “Öteki” Portreleri Yönüyle Kerbelâ Olayının Arap Şiirindeki İlk Yankıları
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.331944Anahtar Kelimeler:
Arap Şiiri- Kerbelâ- Hz. Hüseyin- Ehl-i Beyt- İbn ZiyâdÖz
Hz. Hüseyin ve yakınlarının, Emevî iktidarı tarafından, Kerbelâ’da katledilmesi Müslümanları derinden sarsmış, Müslüman milletlerin edebiyatlarında yankı bulan bu olay hakkında, manzum ve mensur, çok sayıda ürün verilmiştir. Olayın Arap coğrafyasında cereyan etmesi sebebiyle, bu konudaki ilk şiir örneklerinin Arap edebiyatında, olayın vukuu esnasında ortaya çıktığı görülmektedir. Şiirler, Hz. Hüseyin’in Kûfe’ye yolculuğu anından itibaren Kerbelâ olayını bizatihi yaşamış, hadiseye tanıklık etmiş ve bulundukları zaviyeden bir biçimde olaya dönük hissiyatın tercümanı olmuştur. Bu çalışmada, Kerbelâ olayı ile ilgili ilk söylenen şiirlerden örnekler seçilmiş, çalışma, olayın vukuu esnasında, hemen akabinde ve yine bu olayla ilintili olan Tevvâbûn ve Muhtar es-Sekafî hareketleri çerçevesinde söylenen şiirler ile sınırlandırılmıştır. Söz konusu şiirlerdeki Hz. Hüseyin portresi ve öteki imajına dair tespitlerde bulunmak amacıyla yapılan bu çalışmada aynı zamanda şiirlerin edebî değerine yönelik değerlendirmeler de yer almaktadır.
Referanslar
Ahmed b. Hanbel, Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî, Musned, thk. Ahmed Muhammed Şakir, Dâru’l-Hadîs, Kahire 1995.
Ak, Murat, Klasik Türk Şiirinde Aşere-i Mübeşşere, Aybil Yayınları, Konya 2011.
‘Askerî, Ebû Hilâl Hasen b. Abdillah, Cemheratu’l-emsâl, Dâru’l-Fikr, Beyrut ty.
Belâzürî, Ebu’l-Hasen Ahmed b. Yahya b. Câbir, Ensâbu’l-Eşrâf, thk. Muhammed Bâkır el-Mahmudî, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1996.
Cubûrî, Yahya, Şi‘ru’l-Mutevekkil el-Leysî, Mektebetu’l-Endelus, Bağdad ty.
Çağlayan, Bünyamin, Kerbelâ Mersiyeleri, Basılmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 1997.
Dîneverî, Ebû Hanîfe Ahmed b. Davud, el-Ahbâru’t-tıvâl, thk. Abdulmun‘im ‘Âmir, Dâru İhyâi’l-Kutubi’l-‘Arabî, Kahire 1960.
Ebu’l-Esved ed-Duelî, Zâlim b. ‘Amr, Dîvânu Ebi’l-Esved ed-Duelî, thk. Muhammed Hasen Âlu Yasin, Dâr ve Mektebetu’l-Hilâl, Beyrut 1998.
Ebû Mihnef, Lût b. Yahya b. Saîd b. Mihnef el-Ezdî el-Ğâmidî, Maktelu’l-Huseyn ve masra‘u ehli beytihî ve ashâbihî fî Kerbelâ’, Mektebetu’l-Elfeyn, Kuveyt 1987.
Fığlalı, Ethem Ruhi, “İslâm Tarihinde Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin Dönemleri Mezhepler Tarihi Açısından Bir Tedkik”, AÜİFD, Ankara, 26/1 (1984), ss. 353-370.
Fığlalı, Ethem Ruhi, “Hüseyin”, DİA, İstanbul 1998, XIII, 518-521.
Hârizmî, Ebu’l-Mueyyed el-Muvaffak b. Ahmed, Maktelu’l-Huseyn, thk. Muhammed es-Semâvî, Dâru Envâri’l-Hüdâ, İran 1418.
İbn Abdirabbih, Ebû Ömer Şihâbuddin Ahmed b. Muhammed el-Endelusî, el-‘Ikdu’l-Ferîd, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut 1404.
İbn ‘Asâkir, Ebu’l-Kasım Ali b. el-Hasen, Târîhu Dımaşk thk. ‘Amr b. Ğarâme el-‘Amravî, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1995.
İbn A‘sem, Ahmed b. Muhammed el-Kûfî, el-Futûh, thk. Ali Şîrî, Dâru’l-Advâ, Beyrut 1991.
İbn Ma‘tûk, Şihâbuddîn el-Mûsevî, Dîvânu İbn Ma‘tûk, haz. Saîd eş-Şartûnî, Dâru Sâdır, Beyrut 1885.
İbn Sa‘d, Ebû Abdillah Muhammed b. Sa‘d b. Menî‘, Kitâbu’t-tabakâti’l-kebîr, thk. Ali Muhammed Ömer, Mektebetu’l-Hâncî, Kahire 2001.
İslamoğlu, Abdülmecit, “Hacı Nûreddîn Efendi ve Hüseyin’in Makteli Adlı Eseri”, Çeşitli Yönleriyle Kerbelâ (Edebiyat), Sivas 2010, II, ss. 17-42.
Kerbâsî, Muhammed Sadık Muhammed, Dîvânu’l-karni’l-evvel, el-Merkezu’l-Huseynî li’d-Dirâsât, Londra 1994.
Kurtuluş, Rıza, “Kerbelâ, Arap Edebiyatında Kerbelâ”, DİA, Ankara 2002, XXV, 272-274.
Küçükaşcı, Mustafa Sabri, “Nizâr b. Meâd”, DİA, XXXIII, İstanbul 2007.
Küçüksarı, Mücahit, “Tevfîk Yûsuf el-Avvâd’ın ‘Er-Rağîf’ Adlı Romanında Türk İmajı”, Mütefekkir, Aksaray 3/6 (2016), ss. 307-327.
Matlûb, Ahmed, Mu‘cemu mustalahâti’n-nakdi’l-‘arabiyyi’l-kadîm, Mektebetu Lubnân Nâşirûn, Beyrut 2001.
Meydânî, Ebu’l-Fadl Ahmed, Mecma‘u’l-emsâl, thk. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd, Dâru’l-Ma‘rife, Beyrut ty.
Onat, Hasan, Emevîler Devri Şiî Hareketleri ve Günümüz Şiîliği, Türkiye Diyanet Vakfı, Ankara 1993.
Se‘âlibî, Simâru’l-kulûb fi’l-muzâf ve’l-mensûb, thk. Muhammed Ebu’l-Fazl İbrahim, Dâru’l-Meârif, Kahire ty.
Şubber, Cevâd, Edebu’t-Taff ev Şu‘arâu’l-Huseyn Mine’l-Karni’l-Evveli’l-Hicrî Hattâ el-Karni’r-Râbi‘a ‘Aşer, Dâru’l-Murtazâ, I-X, Beyrut 1409/1988.
Taberî, Ebû Cafer Muhammed b. Cerîr el-Âmilî, Tarîhu’r-rusul ve’l-mulûk, Dâru’t-Turâs, Beyrut 1387.
Topuzoğlu, Tevfik Rüştü, “Recez”, DİA, İstanbul 2007, XXXIV, 509-510.
Ya‘kûbî, Ebu’l-Abbas Ahmed b. Ebî Ya‘kûb İshak, Târîhu’l-Ya‘kûbî, thk. Abdulemîr el-Mehnâ, Şeriketu’l-A‘lemî, Beyrut 2010.
Zâyid, Ali ‘Aşrî, İstid‘âu’ş-Şahsiyyâti’t-Turâsiyye, Dâru’l-Fikri’l‘Arabî, Kahire 1997.
Zehebî, Şemsuddîn Ebû Abdillah Muhammed, Siyeru a‘lâmi’n-nubelâ, Dâru’l-Hadîs, Kahire 2006.
Ziyâdât, Teysîr Muhammed Ahmed, “İstid‘âu şahsiyyeti’l-Huseyn b. Alî fi’ş-Şi‘ri’l-‘Arabiyyi’l-Hadîs”, Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Konya, 33 (2012), ss. 81-95.
Zuheyrî, Ebû Abdillah Mus‘ab b. Abdillah, Nesebu Kureyş, thk. Evariste Lévi-Provençal, Dâru’l-Me‘ârif, Kahire 1953.
http://www.karbasi.info/index.php/librarykarbasifamily/book/3-literary-poems/120--.html (erişim: 22.03.2017)
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
