Sosyal Medyadaki Mahremiyet İhlallerinin Bazı Fıkhî Yansımalarına Dair

Sevdegül Çekiç; Tevhit Ayengin

doi:10.30523/mutefekkir.939267

EN TR

Sosyal Medyadaki Mahremiyet İhlallerinin Bazı Fıkhî Yansımalarına Dair

Öz

Sosyal medya platformlarının insanlar arasındaki iletişim ve etkileşime olan etkisi uzmanlar tarafından olumlu ve olumsuz yönleriyle ele alınmaktadır. Sosyal ağ sitelerinin bilgi, belge, görüntü, ses vs. paylaşımında günümüzde ulaştığı hız ve sağladığı kolaylıklar düşünülürse insan yaşamına dair olumlu etkileri yadsınamaz durumdadır. Bunun yanında bu platformlarda yaşanan gönüllü ifşa ve bu ifşa karşısında değişen mahremiyet algısının, söz konusu sitelerin olumsuz etkileri arasında olduğu da sık sık dile getirilmektedir. Ayrıca sosyal medya ortamlarında dışarıdan izinsiz müdahale ile gerçekleştirilebilen mahremiyet ihlalleri de gündemi oldukça meşgul etmekte, bu ihlallerin fert ve toplum hayatındaki olumsuz etkilerine vurgu yapılmaktadır. Sözü edilen olumsuz etkilerin sonucunda mahremiyetin çöktüğü iddia edilmektedir. Bu durum bilim dünyasını çözüm arayışlarına itmiştir. Söz konusu çöküşe sebep olan etkenler ve çözüm yollarına dair çalışmalar günümüzde psikoloji, sosyoloji ve hukuk gibi alanlarda yerini almaktadır. Çalışmamızın ana çerçevesi yukarıda sözünü ettiğimiz sorunsaldan yola çıkarak oluşturulmuş, öncelikle İslâm hukukundaki mahremiyet anlayışı özetlenmiş ve mahremiyetin boyutları çizilmeye çalışılmıştır. Günümüzde en çok kullanılan sosyal ağ sitelerinin ahlâkî zemindeki mahremiyet anlayışına olumsuz etkileri, bu etkilerin toplum üzerindeki yansımaları sonucunda yaşanabilecek olaylar ve bu olaylar karşısında hukuki zeminde yapılması gerekenler müzakere edilmiştir. Özel hayatın gizliliği ve kişilik haklarına dair konularda modern hukuktan da faydalanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah. el-Müsned. thk. Şuʻayb el-Arnaût vd. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1995-2001.
Akpınar, M. Raşit. “İslam Hukuku Açısından Sosyal Medya”. Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28/3 (2017), 493-509.
Ali Haydar Efendi. Dürerü’l-Hükkâm Şerhu Mecelleti’l-Ahkâm. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2. Basım, 2017.
Aydın, Nevzat. “Hz. Peygamber’in Sünnetinde Mesken Mahremiyeti-nin Korunmasına Yönelik Esaslar”. Din, Gelenek ve Ahlak Bağla-mında Mahremiyet Algıları Sempozyumu. ed. Yavuz Ünal vd. 2/281-299. Samsun: Ordu İlahiyat Vakfı Yayınları, 2015.
Bardakoğlu, Ali. “Hidâne”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/467-471. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998.
Başoğlu, Tuncay. “Ta’zîr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/201. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2011.
BBC Türkçe. “Çocuklar, Facebook’ta Fotoğraflarını Paylaşan Ailelerine ‘Dava Açabilir”. Erişim 1 Kasım 2020. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/03/160302_facebook_ebeveynlere_uyari
Berki, Ali Himmet. Açıklamalı Mecelle Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye. İstanbul: Hikmet Yayınları, 1968.

Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukuk-ı İslamiyye ve Istılahatı Fıkhiyye Kamusu. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1985.
Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâil. Sahîhu’l-Buhârî. thk. Mustafa Dîb el-Buğâ. 6 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1993.
Cerrah, Lokman. “Sosyal Medya ve Bazı Kurumsal Etkileşimler ve Sosyal Medyaya Eleştirel Yaklaşım”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4 (2016), 72-73.
Cüveynî, Ebü’l-Meâlî Abdülmelik b. Abdullâh. el-Burhân fî Uṣûli’l-Fıḳh. Devha: Abdülazîm ed-Dîb, 1399.
Çeker, Orhan. Osmanlı Hukuk-u Aile Kararnâmesi. Konya: Mehir Vakfı Yayınları, 5. Basım, 2017.
Diyanet İşleri Başkanlığı. “Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı”. Erişim 1 Kasım 2020. https://kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/861/koca-evliligin-gereklerini-yerine-getirmiyorsa-kadin-bosanma-talebinde-bulunabilir-mi-
Dijilopedi, “2020 Türkiye İnternet Kullanımı ve Sosyal Medya İstatistikleri”, Erişim 30 Ekim 2020. https://dijilopedi.com/2020-turkiye-internet-kullanimi-ve-sosyal-medya-istatistikleri/
Ebû Dâvud, Süleyman b. el-Eş’as. Sünenü Ebî Dâvud. thk. Şu’ayb el-Arnaût vd. 7 Cilt. Dımaşk: Dâru’l-Risâleti’l-Âlemiyye, 2009.
Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2016.
Gazzâlî, İmam Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. el-Mustasfâ. thk. Hamza b. Züheyr. Medine-i Münevvere: b.y. ts.
Göçmen, Tuba Livberber. Toplumsal Yaşamda Bireyin Mahremiyet Yönelimleri: Sosyal Ağ Kullanıcıları Üzerine Bir Saha Araştırması. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018.
Göle, Nilüfer. Modern Mahrem Medeniyet ve Örtünme. İstanbul: Metis Yayınları, ts.
Hürriyet Gazetesi. “Son Dakika Haberler: Melek Aslan Cinayetinde Dram Çıktı! İğrenç Mesajlarla Facebook’tan Cinayet Planı. 3 Ayrı Kimliği Var”. Erişim 1 Kasım 2020. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/son-dakika-haberler-melek-aslan-cinayetinde-dram-cikti-igrenc-mesajlarla-facebooktan-cinayet-plani-3-ayri-kimligi-var-41644526
Hürriyet Gazetesi. “Sosyal Medyada İsim Vermeden Hakaret Etmişti! Yargıtay’dan Çok Önemli Karar”. Erişim 1 Kasım 2020. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/sosyal-medyada-isim-vermeden-hakaret-etmisti-yargitaydan-cok-onemli-karar-41209386
İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed. es-Sünen. thk. Şu’ayb el-Arnaût vd. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Risâleti’l-Âlemiyye, 2009.
İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisanü’l-Arab. Beyrut: Darû’s-Sadır, 2010.
İbnü’l-Hümam, Kemâleddîn Muhammed b. Abdilvâhid. Fethu’l-Kadir. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
İbnü’s-Sââtî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Alî. Mecmaʿu’l-Baḥreyn ve Mülteḳa’n-Neyyirayn. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
Kahraman, Abdullah. “Fıkhî Perspektiften Sırrın İfşası”. Mahremiyet Hayatın Sırları ve Sınırları, ed. Nazife Şişman. İstanbul: İnsan Yayınları, 2018.
Kahraman, Abdullah. “Mahremiyetin Tanımı ve Sınırı”, Din, Gelenek ve Ahlak Bağlamında Mahremiyet Algıları Sempozyumu. ed. Yavuz Ünal vd. 1/30-45. Samsun: Ordu İlahiyat Vakfı Yayınları, 2015.
Kahraman, Abdullah. İslam Hukuk ve Ahlak İlkeleri Işığında Özel Hayatın Gizliliği (Mahremiyet). Ankara: Ebâbil Yayınları, 2008.
Kalaman, Sefer. “Yeni Medya ve Mahremiyetin Dönüşümü: Facebook Türkiye Örneği”. UHİV Uluslararası Hakemli İletişim ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 14 (2017), 11-27. https://toad.edam.com.tr/sites/default/files/pdf/mahremiyet-olcegi-toad.pdf
Karaman, Hayrettin. İslam’ın Işığında Günün Meseleleri I-III. İstanbul: Nesil Yayınları, 1988-1992.
Karaman, Hayrettin. Mukayeseli İslâm Hukuku. İstanbul: İz Yayınları, 2003.
Köse, Hüseyin (ed.). Medya Mahrem Medyada Mahremiyet Olgusu ve Transparan Bir Yaşamdan Parçalar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2011.
Kütükoğlu, Elif. Sosyal Medyadaki Mahremiyet Algısının Belirlenmesi: X, Y ve Z Kuşakları Üzerinde Bir Araştırma. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
Martı, Huriye. “Hz. Peygamber’in Hadislerinde Bir Değer Simgesi Olarak Beden ve Mahremiyeti”. Beden Sosyolojisi. Ed. Kadir Canatan. 240-241. İstanbul: Açılım Kitap, ts. Mevsılî, Abdullah b. Mahmud. Kitabü’l-İhtiyâr li Ta’lîli’l-Muhtâr. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 2002.
Müslim, Ebü’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc. Sahîhu Müslim. nşr. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. 4 Cilt. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1991.
Öğüt, Salim. “Mahrem”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27/388-389. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
Sabah Gazetesi. “Sosyal Medya Bu Son Dakika Haberini Konuşuyor: İstediği Ayakkabısını Almayan Annesini Merdivenden İtti!”. Erişim 1 Kasım 2020). https://www.sabah.com.tr/yasam/2020/06/04/son-dakika-haberi-istedigi-ayakkabisini-almayan-annesini-merdivenden-itti-tepkiler-cig-gibi-buyuyor
Sanlav, Ümit. Sosyal Medya Savaşları. İstanbul: Hayat Yayın Grubu, 2014.
SGK Rehberi. “Çok Tartışılacak Karar! Facebook Paylaşımı Dayaktan Daha Ağır”. Erişim 1 Kasım 2020. https://sgkrehberi.com/haber/138515/cok-tartisilacak-karar-facebook-paylasimi-dayaktan-daha-agir.html
TCK, Türk Ceza Kanunu (Kanun No. 5237). Resmi Gazete 25611 (12 Ekim 2004). Erişim 1 Kasım 2020. http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5237.pdf
Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa. es-Sünen. thk. Ahmed Muhammed Şâkir vd. 5 Cilt. Mısır: Şirketü Mektebeti ve Matba’ati Mustafâ el-Bâbî, 1962-1977.
WAS, We Are Social. “Digital 2020: 3.8 Billion People Use Social Media”. Erişim 31 Ekim 2020. https://wearesocial.com/blog/2020/01/digital-2020-3-8-billion-people-use-social-media
Yeniçıktı, Nagihan Tufan. Sosyal Medya Facebook ve Twitter Motivasyonları, Konya: Literatürk Akademi, 2017.
Yıldırım, Ergün. Toplumsal Değişme Sürecinde Aile. Aile Sosyolojisi. Ed. Kadir Canatan - Ergün Yıldırım. İstanbul: Açılım Yayınları, 2001.
Yıldırım, Mustafa. “Mekân, Ortam ve Çevre Faktörleri Bağlamında Sosyolojik Açıdan Mahremiyet”. Din, Gelenek ve Ahlak Bağlamında Mahremiyet Algıları Sempozyumu. ed. Yavuz Ünal vd. 2/411. Samsun: Ordu İlahiyat Vakfı Yay., 2015.
Yıldız, Asiye Kakırman. “Sosyal Paylaşım Sitelerinin Dijital Yerlilerin Bilgi Edinme ve Mahremiyet Anlayışına Etkisi”. Bilgi Dünyası Dergisi 13/2 (2012), 530.
Yurtseven, Yılmaz. “1917 Tarihli Hukuk-u Aile Kararnamesi ve Osmanlı Aile Hukukuna Getirdiği Yenilikler”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/1-2 (2003).
Yüksel, Mehmet. “Mahremiyet Hakkı ve Sosyo-Tarihsel Gelişimi”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 58/1 (2003).
Zerkâ, Mustafa Ahmed. el-Medhalü’l-Fıkhiyyü’l-Âmm. Dımeşk: Daru’l-Kalem, 2. Basım, 2004.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sevdegül Çekiç ^*
0000-0002-9365-1237
Türkiye

Tevhit Ayengin ^*
Palestine

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

2 Ocak 2021

Kabul Tarihi

12 Mart 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 8 Sayı: 15

DOI

https://doi.org/10.30523/mutefekkir.939267

IZ

https://izlik.org/JA23NX47XB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

ISNAD

Çekiç, Sevdegül - Ayengin, Tevhit. “Sosyal Medyadaki Mahremiyet İhlallerinin Bazı Fıkhî Yansımalarına Dair”. Mütefekkir 8/15 (01 Haziran 2021): 71-93. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.939267.

Sosyal Medyadaki Mahremiyet İhlallerinin Bazı Fıkhî Yansımalarına Dair

Regarding Some Jurisprudencial Reflections of Privacy Violations in Social Media

Abstract

Sosyal Medyadaki Mahremiyet İhlallerinin Bazı Fıkhî Yansımalarına Dair

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Kur’ân’ın Sosyal Medya Sorumluluğu Bağlamında Yorumlanabilecek Müdahaleleri

Mahremiyet, Dindarlık ve Sosyal Medya Bağımlılığı Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma

Üniversite Öğrencilerinin Sosyal Medya Kullanımında Helal-Haram Algısı: Bartın Üniversitesi Örneği