Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması

Şeyma Yeşilyayla

doi:10.30523/mutefekkir.1871172

EN TR

The Effect of a Woman’s Subsequent Marriage after Separation by Fewer than Three Ṭalāqs on the Remaining Number of Ṭalāqs: The Hedm–Bināʾ Debate

Öz

This study examines the problem, within Islamic family law, of whether the previous divorces (less than three ṭalāqs) pronounced in a woman’s first marriage retain their legal effect when, after marrying another man, she subsequently remarries her first husband. The scope of the research is limited to cases of separation through revocable divorce (ṭalāq rajʿī) and minor irrevocable separation (baynūna ṣughrā), followed by a second valid marriage in which consummation (dukhūl) has occurred. The aim of the study is to comparatively analyze the approaches of hedm and bināʾ, as developed in the classical fiqh literature, by examining their evidence and underlying rationales, and to determine the view that is preferable. The significance of the study lies in its offering a comprehensive contribution to the literature by addressing this dispute not merely in terms of the number of divorces, but also within the broader framework of the continuity of the marital bond, the reasoning of legal causation (ʿilla), and the principle of precaution (iḥtiyāṭ) in matters related to furūj (legal rulings concerning marriage and sexual relations). The research is conducted through document analysis based on classical and contemporary fiqh sources and adopts a comparative approach encompassing both inter-madhhab and intra-madhhab perspectives. The findings indicate that, in terms of the coherence of evidence and the observance of the principle of precaution in the domain of furūj, the bināʾ approach rests on a stronger legal foundation.

Anahtar Kelimeler

Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması

Öz

Bu çalışma, İslam aile hukukunda kadının üçten az talâkla boşandığı ilk evliliğinden sonra başka bir erkekle evlenip yeniden ilk kocasıyla evlenmesi hâlinde önceki talâkların önceki talâkların hükmünü sürdürüp sürdürmeyeceği problemini ele almaktadır. Araştırma, ric‘î talak ve beynûnet-i suğrâ ile gerçekleşen ayrılıklar sonrası yapılan ikinci evlilik ve bu evlilikte duhûlün gerçekleşmesi durumları ile sınırlıdır. Çalışmanın amacı, klasik fıkıh literatüründe bu mesele etrafında şekillenen hedm ve binâ yaklaşımlarını delil ve gerekçeleriyle karşılaştırarak değerlendirmek ve tercih edilebilir görüşü tespit etmektedir. Bu bağlamda araştırmanın önemi, söz konusu ihtilafı yalnızca talâk sayısı bakımından değil, evlilik bağının sürekliliği, illet temellendirmeleri ve ihtiyat ilkesi çerçevesinde yeniden ele alarak literatüre bütüncül bir katkı sunmasında yatmaktadır. Araştırma, klasik ve çağdaş fıkıh kaynaklarının incelenmesine dayalı doküman analizi yöntemiyle yürütülmüş, mezhepler arası ve mezhepler içi görüşler mukayeseli olarak ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, delillerin bütünlüğü ve furûc (nikâh, cinsel ilişki vb. konularla ilgili hükümler) alanında ihtiyat ilkesinin gözetilmesi açısından binâ yaklaşımının daha güçlü bir hukukî temele sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acar, H. İbrahim. “Talâk”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/496-500. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
Altafiah, Ahmad - Andrayuni, Lilik. “Al-Hadm Dalam Talak Bain Sughra Menurut Imam Malik”. Ulumul Syar’i : Jurnal Ilmu-Ilmu Hukum Dan Syariah 12/1 (2023), 27-38. https://doi.org/10.52051/ulumulsyari.v12i1.209
Aynî, Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. el-Binâye fî şerhi’l-Hidâye. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
Bâbertî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. Muḥammed b. Maḥmûd. el-İnâye fî şerhi’l-Hidâye. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali. es-Sünenü’l-Kübrâ. thk. Muhammed Abdulkadir Atâ. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 3. Baskı., 2003.
Burhânüddîn el-Buhârî. el-Muḥîṭü’l-Burhânî fi’l-fıḳhi’n-Nuʿmânî. thk. Abdülkerim Sâmi el-Cündî. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
Bûsâk, Muhammed el-Medenî. el-Mesâilü’l-letî benâhâ el-İmâm Mâlik ’alâ ’ameli ehli’l-Medîne. 3 Cilt. Birleşik Arap Emirlikleri: Dâru’l-Buhûs li’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye, 2000.
Cehâlîn, Mahmûd Füreyc Muhammed. “el-Hedm fi’t-Talâk beyne’l-Fıkhi’l-İslâmî ve’l-Ma‘mûl bihî fi’l-Mehâkimi’ş-Şer‘iyye fi’d-Dıffeti’l-Garbiyye”. el-Mecelletü’d-Devliyye li’l-İçtihâdi’l-Kadâî 4/16 (2024), 176-196.

Cerîd, Hâlid b. Abdülazîz. “Mes’eletü’l-Hedm fi’t-Talâk: Sûretuhâ ve Eseruhâ”. el-Adl 17/69 (2015), 329-346. https://adlm.moj.gov.sa/attach/1437.pdf
Cüveynî, İmamü’l-Harameyn Ebu’l-Meâlî Abdülmelik b. Abdullah en-Nisâbûrî. Nihâyetü’l-maṭlab fî dirâyeti’l-meẕheb. thk. Abdulazîm Mahmud ed-Dîb. 20 Cilt. Cidde: Dâru’l-Minhâc, 2007.
Çeker, Orhan. “Beynûnet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 6/79-80. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı. “Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı’nın Cevabı: İslam Aile Hukukunda Hedm Meselesi”, 04 Eylül 2025. E-Devlet Kapısı.
Hafnâvî, Ahmed Muhammed. “Mes’eletü’l-Hedm fi’t-Talâk: Hel yehdümü’z-zevcü’s-sânî mâ dûne’s-selâsi mine’t-talâk kemâ yehdümü’s-selâs?” Ezher Üniversitesi Arap Dili Fakültesi Yıllığı 16/2 (01 Nisan 2012), 1693-1754. https://doi.org/10.21608/bfag.2012.24543
Halîl, Ahmed b. Muhammed b. Hasan b. İbrahîm. Şerhu Zâdü’l-müstaḳniʿ. 6 Cilt. b.y.: y.y., ts.
Hattâb er-Ruaynî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed b. Abdirrahmân. Mevâhibü’l-celîl li-şerḥi Muḫtaṣarı Ḫalîl. thk. , Zekeriya Umeyrât. 8 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1995.
İbn Abdilberr, Ebû Ömer Yûsuf b. Abdullâh b. Muhammed. el-İstizkâr li-mezahibi fukahâi’l-emsâr ve ulemâi’l-aktâr. thk. Abdülmu’tî Emîn Kal’acî. 30 Cilt. Dımeşk: Daru Kuteybe, 1993.
İbn Âbidîn, Muhammed Emîn. Reddü’l-muḥtâr ʿale’d-Dürri’l-muḫtâr. thk. Âdil Ahmed Abdulmevcûd ve Ali Muhammed Muavvız. 14 Cilt. Riyad: Dâru Âlemi’l-Kütüb, 2003.
İbn Emîru Hâc, Şemsüddîn el-Halebî. et-Taḳrîr ve’t-taḥbîr. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Baskı., 1983.
İbn Fâris, Ebû’l-Hüseyn Ahmed. Mu’cemu mekâyisi’l-luga. thk. Abdusselam Muhammed Harûn. 6 Cilt. Beyrut: Darü’l-Fikr, 1979.
İbn Hazm, Ebu Muhammed Ali b. Ahmed b. Saîd. el-Muhallâ bi’l-âsâr. 11 Cilt. Mısır: et-Tıbâ’atü’l-Münîre, 1352.
İbn Kayyım el-Cevziyye, Ebû Abdillah Muhammed b. Ebi Bekr b. Eyyûb. Zâdü’l-meʿâd fî hedyi ḫayri’l-ʿibâd. thk. Şuayb el-Arnaût – Abdülkādir el-Arnaût. 6 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 26. Baskı., 1992.
İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullāh b. Ahmed b. Muhammed. el-Muğnî. thk. Abdulmuhsin et-Türkî ve Abdulfettâh Muhammed el-Hılv. 15 Cilt. Riyad: Daru ’Âlemü’l-Kütüb, 1997.
İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd. es-Sünen. thk. Şuayb el-Arnaûd. 3 Cilt. Dımeşk: Dâru’r-Risâleti’l-’Âlemiyye, 2009.
İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddin Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-arab. thk. Abdullah Ali el-Kebîr vd. 15 Cilt. Beyrut: Daru Sâder, ts.
İbn Münzir, Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm. el-İcmâʿ. thk. Ebû Hammâd Sagīr Ahmed b. Muhammed Hanîf. Acmân: Mektebetü’l-Furkân, 2. Baskı., 1999.
İbn Nüceym, Zeynüddin b. İbrahim. el-Bahru’r-râik şerhu Kenzi’d-dekâik. thk. Zekeriya Umeyrât. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed. Bidâyetü’l-müctehîd ve nihâyetü’l-muktesîd. thk. Mâcid el-Hamevî. 4 Cilt. Beyrut: Daru İbn Hazm, 1995.
İbn Teymiyye, Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhalim b. Mecdiddîn Abdisselâm el-Harrânî. Mecmûʿu fetâvâ. thk. Abdurrahman b. Muhammed b. Kâsım. 35 Cilt. Medine: Mecmau’l-Meliki’l-Fehd, 1995.
İbnü’l-Hümâm, Muhammed b. Abdülvâhid es-Sivâsî. Fethu’l-kadîr. 10 Cilt. Beyrut: Darü’l-Fikr, 1995.
İbnü’l-Lahhâm, Alauddin Ebu’l-Hasen Ali Muhammed el-Ba’lî. el-Kavâid ve’l-fevâidü’l-usûliyye. thk. Abdülkerim el-Fudayli. Beyrut: el-Mektebetü’l-‘Asriyye, 2012.
Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâi’u’s-Sanâi’ fî tertîbi’ş-Şerâi’. 7 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Baskı., 1986.
Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâi’u’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi’. thk. Ali Muhammed Muavvız. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
Mâlik b. Enes, Ebû Abdillâh el-Asbahî. Muvatta’ İmâm Mâlik (Ebû Mus‘ab Rivayeti). thk. Beşâr Avâd Ma’rûf. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 3. Baskı., 1998.
Mâverdî, Ebu’l-Hasen Ali b. Muhammed. el-Hâvi’l-kebîr. thk. Ali Muhammed Muavvız ve Âdil Ahmed Abdulmevcûd. 18 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
Merdâvî, Ebü’l-Hasen Alâüddîn Alî b. Süleymân b. Ahmed. el-İnṣâf fî maʿrifeti’r-râciḥ mine’l-ḫilâf ʿalâ meẕhebi’l-İmâmi’l-mübeccel Aḥmed b. Ḥanbel. thk. Muhammed Hâmid el-Fıkī. 12 Cilt. Kahire: Matbaatü’l-Sünnetü’l-Muhammediyye, 1955.
Mergınânî, Burhânüddîn Ebu’l-Hasen Alî b. Ebî Bekr. el-Hidâye şerhu Bidâyeti’l-mübtedi (Leknevî Şerhi ile). 8 Cilt. Pakistan: Mektebetü’l-Büşrâ, 2. Basım, 2008.
Meydânî, Abdülganî b. Tâlib. el-Lübâb fî şerḥi’l-Kitâb. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İlmiyye, ts.
Minhâcî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Alî el-Asyûtî. Cevâhirü’l-ʿuḳūd ve muʿînü’l-ḳuḍât ve’l-muvaḳḳıʿîn ve’ş-şühûd. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1996.
Nesefî, Ebû Hafs Necmüddîn Ömer b. Muhammed. Ṭılbetü’ṭ-ṭalebe fi’l-ıṣṭılâḥâti’l-fıḳhiyye. Bağdat: el-Matbaatü’l-Âmira, 1311.
Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahya b. Şeref. Tehzîbü’l-esmâ ve’l-luğât: el-Luğât. thk. Ali Muhammed Muavvız - Adil Ahmed Abdulmevcûd. Beyrut: Darü’n-Nefâis, 2009.
Rassâ‘, Muhammed b. Kāsım. el-Hidâyetü’l-kâfiyetü’ş-şâfiye li-beyâni ḥaḳāʾiḳi İbn ʿArafeti’l-vâfiye. thk. Muhammed Ebü’l-Ecfân. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1993.
Sâlim, Ebû Mâlik Kemâl b. es-Seyyid. Sahîhu fıkhi’s-sünne ve edilletühü ve tavdîhi mezâhibi’l-eimme. 4 Cilt. Kahire: el-Mektebetü’t-Tevfîkiyye, 2003.
Serahsî, Ebû Sehl Muhammed b. Ahmed. el-Mebsût. 31 Cilt. Beyrut: Darü’l-Marife, 1989.
Şelebî, Muhammed Mustafa. Ahkâmü’l-üsra fi’l-İslâm. Beyrut: ed-Dâru’l-Câmiiyye, 4. Baskı., 1983.
Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Muhammed. es-Seylü’l-cerrârü’l-mütedeffiḳ ʿalâ ḥadâʾiḳi’l-Ezhâr. thk. Mahmûd İbrahim Zâyed. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
Şeybâni, Muhammed b. Hasan. el-Asl. thk. Mehmet Boynukalın. 12 Cilt. Beyrut: Daru İbn Hazm, 2012.
Şeyhîzâde, Abdurrahman b. Muhammed b. Süleyman. Mecmau’l-enhur fî şerhi Mülteka’l-ebhur (ed-Dürrü’l-müntekā fî şerḥi’l-Mültekā ile birlikte). 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
Şirbînî, Şemsüddin Muhammed b. el-Hatîb. Muğni’l-muhtâc ilâ ma’rifeti meâni elfâzi’l-Minhâc. thk. Muhammed Halil Îtânî. 4 Cilt. Beyrut: Darü’l-Marife, 5. Baskı., 2014.
Tahâvî, Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme el-Ezdî el-Hacrî el-Mısrî. Muhtasaru İḫtilâfü’l-ʿulemâʾ. thk. Abdullah Nezîr Ahmed. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslamiyye, 1995.
Useymîn, Muhammed b. Sâlih. eş-Şerhu’l-Mumti’ alâ Zâdi’l-Müstakni’. 15 Cilt. Riyad: Dâru İbni’l-Cevzî, 1428.
Üsmendî, Ebü’l-Feth Alâüddîn Muhammed b. Abdilhamîd b. Hüseyn. Ṭarîḳatü’l-ḫilâf beyne’l-eʾimmeti’l-eslâf. thk. Muhammed Zekî Abdülber. Kahire: Dâru’t-Türâs, ts.
Vizâretü’l-Evkâf ve’ş-Şu’ûni’l-İslâmiyye. el-Mevsûatü’l-Fıkhiyye (2. Baskı). Kuveyt: Vizâretü’l-Evkâf ve’ş-Şu’ûni’l-İslâmiyye, 1986.
Zebîdî, Muhammed Murtezâ. Tâcu’l-‘arûs min cevâhiri’l-kâmûs. thk. Sâmî Abdülbâkî. 40 Cilt. Kuveyt: et-Türâsü’l-Arabî, 2001.
Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer. Ruûsü’l-mesâili’l-hilâfiyye beyne’l-Hanefiyye ve’ş-Şâfiiyye. thk. Abdullah Nezîr Ahmed. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslamiyye, 1987.
Zencânî, Şihâbüddîn Mahmûd b. Ahmed. Tahrîcü’l-furû’ ale’l-usûl. thk. Muhammed Edîb Sâlih. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 4. Baskı., 1982.
Zerkeşî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed. Şerḥu’z-Zerkeşî ʿalâ Muḫtaṣari’l-Ḫıraḳī. thk. Abdülmelik b. Abdullah b. Dehîş. Mekke: Mektebetü’l-Esedî, 3. Baskı., 2009.
Zeylaî, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdullāh b. Yûsuf b. Muhammed. Naṣbü’r-râye li-taḫrîci eḥâdîs̱i’l-Hidâye. thk. Muhammed Avvâme. 5 Cilt. Cidde: Dâru’l-Kıble li’s-Sekâfeti’l-İslâmiyye, ts.
Zühaylî, Vehbe. el-Fıkhü’l-İslâmî ve edilletuhû. 8 Cilt. Dımeşk: Dâru’l-Fikr, 2. Baskı., 1985.
Nizâmü’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye 73 (1443).
Kanunu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye fi’l-Cumhuriyyeti’l-Arabiyyeti’l-Sûriyye 59 (1953).
Mecelletü’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye 13 (1956).
Kanunu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye 188 (1959).
Kanunu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye el-Kuveytî 51 (1984).
Kanunu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye fi’l-Mısr 1 (2000).
Kanunu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye li-Devleti’l-Arabiyyeti’l-Muttehide 28 (2005).
Kanunu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye el-Ürdünî 15 (2019).
Müdevvenetü’l-Üsrâ 29 (2021).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Şeyma Yeşilyayla ^*
0000-0001-6362-8637
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

16 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

25 Ocak 2026

Kabul Tarihi

16 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 25

DOI

https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871172

IZ

https://izlik.org/JA64ZW88JL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yeşilyayla, Ş. (2026). Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması. Mütefekkir, 13(25), 1-19. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871172

AMA

1.Yeşilyayla Ş. Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması. Mütefekkir. 2026;13(25):1-19. doi:10.30523/mutefekkir.1871172

Chicago

Yeşilyayla, Şeyma. 2026. “Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması”. Mütefekkir 13 (25): 1-19. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871172.

EndNote

Yeşilyayla Ş (01 Haziran 2026) Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması. Mütefekkir 13 25 1–19.

IEEE

[1]Ş. Yeşilyayla, “Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması”, Mütefekkir, c. 13, sy 25, ss. 1–19, Haz. 2026, doi: 10.30523/mutefekkir.1871172.

ISNAD

Yeşilyayla, Şeyma. “Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması”. Mütefekkir 13/25 (01 Haziran 2026): 1-19. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871172.

JAMA

1.Yeşilyayla Ş. Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması. Mütefekkir. 2026;13:1–19.

MLA

Yeşilyayla, Şeyma. “Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması”. Mütefekkir, c. 13, sy 25, Haziran 2026, ss. 1-19, doi:10.30523/mutefekkir.1871172.

Vancouver

1.Şeyma Yeşilyayla. Üçten Az Talâkla Ayrılık Sonrası Kadının İkinci Evliliğinin Önceki Talâk Bakiyesine Etkisi: Hedm–Binâ Tartışması. Mütefekkir. 01 Haziran 2026;13(25):1-19. doi:10.30523/mutefekkir.1871172