Araştırma Makalesi

Bir Eleştirel Düşünme Engeli Olarak İç-Grup ve Dış-Grup Önyargıları

Cilt: 12 Sayı: 24 15 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Bir Eleştirel Düşünme Engeli Olarak İç-Grup ve Dış-Grup Önyargıları

Öz

Bir gruba dahil olmanın yalnız hissetmemek, yardımlaşmak ve ortak amaçlar için birlikte çalışmak gibi faydaları bulunmaktadır. Bireylerin üyesi oldukları grup ile diğer gruplar arasında “biz ve onlar ayrımı” yapmalarının temel gerekçesi budur. Bu ayrımın etkisiyle bireyler pek çok durumda, doğru olup olmadıklarını sorgulamaksızın, kendi gruplarının tutumlarını, düşüncelerini ve davranışlarını destekleme, diğer gruplarınkileri ise reddetme eğilimindedirler. Eleştirel düşünmeksizin ötekileştirmeyi olağanlaştıran bu eğilim sadece üyelerin grup içerisinde bireyliklerini kaybetmelerine değil aynı zamanda gruplar arası gerilimlere ve çatışmalara da kapı aralamaktadır. Metodolojik olarak literatür taraması ile gerçekleştirilen bu araştırmanın giriş aşamasında hem eleştirel düşünmenin ne olduğu ve nasıl işlediği hem de grup olarak adlandırılabilmesi için bir toplulukta hangi niteliklerin arandığı konu edilmektedir. Araştırmanın tartışma aşamasında öncelikle, bireylerin aidiyet hissedip üyesi oldukları topluluk yapıları iç-grup, aidiyet hissetmeyip öteki olarak gördükleri topluluk yapıları ise dış-grup olarak tanımlanmakta ve ardından, bir eleştirel düşünme engeli olarak iç-grup ve dış-grup önyargılarına odaklanarak “gizil sosyal-benlik varsayımı”, “sosyal-benliği yüceltme yanlılığı”, “atıf yanlılığı”, “dış grubun aynılığı varsayımı” ve “grupdüşünümü” hem teorik hem de pratik yönleriyle konu edilmektedir. Bireylerin kendi gruplarının başarılarını kararlılık ve çalışkanlık gibi içsel atıflarla, diğer grupların başarılarını ise çevresel koşullar ve şans gibi dışsal atıflarla açıklama eğiliminde olmaları bu içeriğin ön plana çıkan örnekleridir. Bu araştırmanın ana bulgusu, iç-grup ve dış-grup önyargılarından kaynaklanan yargılama yanlılıklarının toplumdaki ayrımcılığı ve kutuplaşmayı artıracağına ilişkin varsayımdır. Haliyle bu araştırmada, iç-grup ve dış-grup önyargıları önermesel birer yapı olarak sunulmakla hem ilgili literatür ile farklılaşan özgün bir yön ön plana çıkarılmakta hem de bahse konu önyargılara ilişkin eleştirel sorgulama farkındalığının artırılmasıyla toplumsal gerilimlerin ortadan kaldırılması veya en azından azaltılması amaçlanmaktadır. Bu araştırmaya konu edilen önyargılar hem felsefe ve ilahiyat alanlarının hem de psikoloji, sosyoloji, din psikolojisi ve din sosyolojisi gibi diğer sosyal disiplinlerin içerikleri ile doğrudan ilişkilidir. Bahse konu önyargılarla yüzleşilmediği durumda sadece sağlıklı bir bireysel benliğin değil aynı zamanda sağlıklı bir sosyal benliğin oluşturulması da pek olanaklı görünmemektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yoktur

Etik Beyan

Bu makalenin, yalnızca özet bildiri olarak sunumu 02-03 Ekim 2025 – İKÇÜ İlahiyat Fakültesi - İzmir / "DİL, DİN, DÜŞÜNCE VE YORUM SEMPOZYUMU II [ Dijital Çağda Dil, Din, Düşünce ve Ahlakın Evrimi]"de sunumu planlanmaktadır.

Kaynakça

  1. Billig, Michael. Ideology And Opinions – Studies in Rhetorical Psychology. Sage Publications, 1991.
  2. Billig, Michael. “Discursive Psychology, Rhetoric and The Issue of Agency”. Semen (27, 2009), 1-54.
  3. Cottam, Martha et al.. Introduction To Political Psychology. Lawrence Erlbaum Associates, 2004.
  4. Erdoğan, Emre & Uyan Semerci, Pınar. Fanusta Diyaloglar – Türkiye’de Kutuplaşmanın Boyutları. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2018.
  5. Etzioni, Amitai. Happiness is The Wrong Metric – A Liberal Communitarian Response to Populism. Springer, 2018.
  6. Fortune, Alan. Polarization – Rhetorical Strategies in the Tea Party Network. In New Rhetoric, Edited by Joachim Knape, Olaf Kramer, Dietmar Till. De Gruyter, 2019.
  7. Ilgaroğlu, Muhammet Caner. Değer Duygusundan Duygunun Değerine, Ahlak Felsefesi Açısından Duygu-Değer İlişkisi. İstanbul: Hiperyayın, 2019.
  8. Kağıtçıbaşı, Çiğdem – Cemalcılar, Zeynep. Dünden Bugüne İnsanlar ve İnsanlar – Sosyal Psikolojiye Giriş. İstanbul: Evrim Yayınevi, 2014.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sistematik Felsefe (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

12 Eylül 2025

Kabul Tarihi

4 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 12 Sayı: 24

Kaynak Göster

ISNAD
Yeşil, Mustafa - Akbay, Yunus Emre. “Bir Eleştirel Düşünme Engeli Olarak İç-Grup ve Dış-Grup Önyargıları”. Mütefekkir 12/24 (01 Aralık 2025): 513-526. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1783045.