TR
EN
Bir Eleştirel Düşünme Engeli Olarak İç-Grup ve Dış-Grup Önyargıları
Öz
Bir gruba dahil olmanın yalnız hissetmemek, yardımlaşmak ve ortak
amaçlar için birlikte çalışmak gibi faydaları bulunmaktadır. Bireylerin üyesi
oldukları grup ile diğer gruplar arasında “biz ve onlar ayrımı” yapmalarının
temel gerekçesi budur. Bu ayrımın etkisiyle bireyler pek çok durumda,
doğru olup olmadıklarını sorgulamaksızın, kendi gruplarının tutumlarını,
düşüncelerini ve davranışlarını destekleme, diğer gruplarınkileri ise
reddetme eğilimindedirler. Eleştirel düşünmeksizin ötekileştirmeyi
olağanlaştıran bu eğilim sadece üyelerin grup içerisinde bireyliklerini
kaybetmelerine değil aynı zamanda gruplar arası gerilimlere ve çatışmalara
da kapı aralamaktadır. Metodolojik olarak literatür taraması ile
gerçekleştirilen bu araştırmanın giriş aşamasında hem eleştirel düşünmenin
ne olduğu ve nasıl işlediği hem de grup olarak adlandırılabilmesi için bir
toplulukta hangi niteliklerin arandığı konu edilmektedir. Araştırmanın
tartışma aşamasında öncelikle, bireylerin aidiyet hissedip üyesi oldukları
topluluk yapıları iç-grup, aidiyet hissetmeyip öteki olarak gördükleri
topluluk yapıları ise dış-grup olarak tanımlanmakta ve ardından, bir
eleştirel düşünme engeli olarak iç-grup ve dış-grup önyargılarına
odaklanarak “gizil sosyal-benlik varsayımı”, “sosyal-benliği yüceltme
yanlılığı”, “atıf yanlılığı”, “dış grubun aynılığı varsayımı” ve
“grupdüşünümü” hem teorik hem de pratik yönleriyle konu edilmektedir.
Bireylerin kendi gruplarının başarılarını kararlılık ve çalışkanlık gibi içsel
atıflarla, diğer grupların başarılarını ise çevresel koşullar ve şans gibi dışsal
atıflarla açıklama eğiliminde olmaları bu içeriğin ön plana çıkan
örnekleridir. Bu araştırmanın ana bulgusu, iç-grup ve dış-grup
önyargılarından kaynaklanan yargılama yanlılıklarının toplumdaki
ayrımcılığı ve kutuplaşmayı artıracağına ilişkin varsayımdır. Haliyle bu
araştırmada, iç-grup ve dış-grup önyargıları önermesel birer yapı olarak
sunulmakla hem ilgili literatür ile farklılaşan özgün bir yön ön plana
çıkarılmakta hem de bahse konu önyargılara ilişkin eleştirel sorgulama
farkındalığının artırılmasıyla toplumsal gerilimlerin ortadan kaldırılması
veya en azından azaltılması amaçlanmaktadır. Bu araştırmaya konu edilen
önyargılar hem felsefe ve ilahiyat alanlarının hem de psikoloji, sosyoloji, din
psikolojisi ve din sosyolojisi gibi diğer sosyal disiplinlerin içerikleri ile
doğrudan ilişkilidir. Bahse konu önyargılarla yüzleşilmediği durumda
sadece sağlıklı bir bireysel benliğin değil aynı zamanda sağlıklı bir sosyal
benliğin oluşturulması da pek olanaklı görünmemektedir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Yoktur
Etik Beyan
Bu makalenin, yalnızca özet bildiri olarak sunumu 02-03 Ekim 2025 – İKÇÜ İlahiyat Fakültesi - İzmir / "DİL, DİN, DÜŞÜNCE VE YORUM SEMPOZYUMU II [ Dijital Çağda Dil, Din, Düşünce ve Ahlakın Evrimi]"de sunumu planlanmaktadır.
Kaynakça
- Billig, Michael. Ideology And Opinions – Studies in Rhetorical Psychology. Sage Publications, 1991.
- Billig, Michael. “Discursive Psychology, Rhetoric and The Issue of Agency”. Semen (27, 2009), 1-54.
- Cottam, Martha et al.. Introduction To Political Psychology. Lawrence Erlbaum Associates, 2004.
- Erdoğan, Emre & Uyan Semerci, Pınar. Fanusta Diyaloglar – Türkiye’de Kutuplaşmanın Boyutları. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2018.
- Etzioni, Amitai. Happiness is The Wrong Metric – A Liberal Communitarian Response to Populism. Springer, 2018.
- Fortune, Alan. Polarization – Rhetorical Strategies in the Tea Party Network. In New Rhetoric, Edited by Joachim Knape, Olaf Kramer, Dietmar Till. De Gruyter, 2019.
- Ilgaroğlu, Muhammet Caner. Değer Duygusundan Duygunun Değerine, Ahlak Felsefesi Açısından Duygu-Değer İlişkisi. İstanbul: Hiperyayın, 2019.
- Kağıtçıbaşı, Çiğdem – Cemalcılar, Zeynep. Dünden Bugüne İnsanlar ve İnsanlar – Sosyal Psikolojiye Giriş. İstanbul: Evrim Yayınevi, 2014.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sistematik Felsefe (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
15 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
12 Eylül 2025
Kabul Tarihi
4 Kasım 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 1970 Cilt: 12 Sayı: 24