Siyasetnâme Literatüründe Öne Çıkan İslâm Siyaset Ahlâkının Temel İlkeleri

The conduct of politics, defined as the art of governing people that arises from the need of humanity to live in society, on moral grounds and in a legitimate manner has been an important subject of discussion of debate in all centuries. Every faith, philosophy and culture has implemented legal and ethical measures to keep politics on this legitimate ground. The Siyasatnama literature is an example of the accumulation of wisdom as a result of the blending of inspiration from the fundamental sources of Islam with human experience, and such a product can be considered as an equivalent endeavor. It is important that the wise accumulation of Siyasatnama literature, which aims to find the formula for a peaceful and prosperous political order and is a reflection of the political and social functioning of the time in which it was written, be updated and carried to the present day. In this study, the comprehensive and guiding principles of Islamic political ethics, namely diyānah, amānah, justice and mashwarah are analyzed in the light of the pioneering authors and works of the siyasatnama literature. In general, the literature of The Ahqam al-Sultaniyya, which examines the Islamic political system from a legal point of view, was referred to as needed. Although the study was based on reference to primary sources, current research that was thought to contribute to the research was also consulted. The main objective of this study is to convey the fundamental principles of state governance, derived from centuries of accumulated political and social experience, to today’s society.

İnsanlığın toplum halinde yaşama ihtiyacından doğan ve insanları yönetme sanatı olarak tanımlanan siyasetin ahlâkî zeminde ve meşru dairede yürütülmesi bütün asırlarda önemli bir tartışma konusu olmuştur. Her inanç, felsefe ve kültür, siyaseti bu meşru zeminde tutmak için hukuki ve ahlâkî tedbirlere başvurmuştur. İslâm’ın temel kaynaklarından alınan ilhamın beşerî tecrübeyle yoğrulması neticesinde ortaya çıkan siyasetnâme literatüründeki hikmet birikimini de benzer çabanın bir ürünü olarak görmek mümkündür. Huzurlu ve mamur bir siyasal düzenin formülünü üretmeyi amaçlayan ve aynı zamanda telif edildikleri dönemin siyasal ve toplumsal işleyişine de bir ayna tutan siyasetnâme literatürünün hikmet birikiminin güncellenerek günümüze taşınması önem arz etmektedir. Bu çalışmada siyâsetnâme literatürünün öncü müellifleri ve eserleri bağlamında İslâm siyaset ahlâkının temel ilklerinden en kapsayıcı ve öne çıkmış olan “diyânet, adalet, emânet ve meşveret” ilkeleri incelenecektir. İslâm siyasal sisteminin daha çok hukuki boyutunu konu edinen Ahkâm-ı Sultâniyye literatürüne de ihtiyaca göre atıflar yapılmıştır. Çalışmada birincil kaynaklara müracaat esas alınmakla beraber araştırmaya katkı sağlayacağına kanaat getirilen güncel araştırmalara da müracaat edilmiştir. İnsanlığın asırlar boyu devam eden siyasal ve toplumsal hayat birikiminden ortaya çıkan tecrübenin ürünü olan devlet yönetimine dair temel ilkelerin günümüz toplumuna aktarılması çalışmanın temel amacıdır.