Dijital Toplumun Nitel ve Nicel Yöntemlerle Analizine Yönelik Kuramsal Bir Çerçeve: İlişkisel Din Sosyolojisi

Sanal ve dijital alanlardaki gelişmelerin yönlendirdiği süreçte, din sosyolojisinde kullanılan nitel ve nicel yöntemler önemli tematik ve kuramsal dönüşümler yaşamıştır. Bundan dolayı dijital alanın baskın olarak genişlediği bir dönemde yapı-fail odaklı kurumlar yerine sanal ortamda kurulan dijital alanın incelenmesi için yeni paradigmaların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu yeni paradigmaların başında ise ilişkisel din sosyolojisi gelmektedir. Bu çalışmada din sosyolojisi disiplini çerçevesinde yürütülen bilimsel araştırmalarda kullanılan nitel ve nicel yöntemlerin kuramsal temelleri, uygulama basamakları ve teknik özellikleri analitik bir yaklaşımla ele alınarak temellendirilmiş ardından ilişkisel din sosyolojisinin yeni çalışmalar için önemi vurgulanmıştır. Çalışmanın amacı akademik metin inşasında lisans ve lisansüstü araştırmacı adaylarının metodolojik tercihlerine katkıda bulunmaktır. Ayrıca toplumsal değişim bağlamında ortaya çıkan yeni kuramsal çerçeve olan ilişkisel din sosyolojisi perspektifiyle nitel ve nicel yöntemler bağlamında sistematik olarak incelemektir. Bu anlamda sanal dini gruplar, çevrimiçi/online dini topluluklar, dijital dindarlık, dijital dini influencerlar, çevrimiçi ibadet, kutsal mekânın sanallaşması, dijital göç ve din, sanal dini kimlikler gibi yeni oluşan olgu ve olayların araştırılması gelecek toplumunun sosyolojik okunması için önemlidir. Araştırma, nitel ve nicel yöntemin teknikleri ile lisans ve lisansüstü öğrencilerin akademik süreçlerinde yeni paradigmalarla nasıl metin inşa edilmeli sorusunu konu edinmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden dokümantasyon tekniği esas alınarak yapılandırılmış olup, anlayıcı yaklaşım temelinde oluşturulmuştur.

Qualitative and quantitative methods in the sociology of religion have undergone significant thematic and theoretical shifts driven by developments in virtual and digital domains. Therefore, at a time when the digital domain is expanding dominantly, it has facilitated the emergence of new paradigms for the examination of digital spaces constructed in virtual environments, shifting the focus away from structure-agency-based institutional frameworks.Among these emerging paradigms, relational sociology of religion occupies a central position. In this study, the theoretical foundations, procedural stages, and technical characteristics of qualitative and quantitative methods used in sociological studies of religion are analytically examined and systematically grounded. Subsequently, the significance of relational sociology of religion for future research is emphasized. The study is intended to inform the methodological orientations of undergraduate and graduate research candidates in academic writing. Additionally, it provides a systematic analysis within the framework of qualitative and quantitative methodologies, employing the perspective of relational sociology of religion as an emergent theoretical response to social change. In this regard, the investigation of emerging phenomena such as virtual religious groups, online religious communities, digital religiosity, digital religious influencers, online worship, the virtualization of sacred space, digital migration and religion, and virtual religious identities is crucial for a sociological reading of future society. The study focuses on how academic texts should be constructed through new paradigms in the academic processes of undergraduate and graduate students, utilizing the techniques of both qualitative and quantitative research methods. The articles is structured based on the documentation technique within qualitative research methods and is developed within an interpretive, verstehen-oriented framework.