Osmanlı Kadın Giyiminde Örtünme ve Örtünmeye Dayalı Dış Giyim Unsurları: Yaşmak, Peçe, Ferace ve Çarşaf

Araştırma, Osmanlı dönemi kadın giyiminde örtünme ve dış giyim unsurlarını yaşmak, peçe, ferace ve çarşaf ekseninde ele almaktadır. Araştırmanın amacı, tarihsel süreç içerisinde örtünmenin aldığı biçimleri ve bu süreçte geçirdiği değişimi incelemektir. Araştırmanın önemi, Osmanlı kadın giyiminde örtünmeye dair literatürdeki parçalı yaklaşımlara karşı, yaşmak, peçe, ferace ve çarşafı kronolojik sırayla ve bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesinde yatmaktadır. Bu kapsamda araştırmada, özellikle XVI. ve XIX. yüzyıllar arasındaki zaman dilimine odaklanılmış ve ağırlıklı olarak kent merkezlerinde görülen örtünme biçimleri ele alınmıştır. Nitel araştırma yöntemine dayalı yürütülen araştırmada veri toplama tekniği olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. Bu çerçevede yaşmak, peçe, ferace ve çarşaf gibi örtünme unsurları görsel ve yazılı kaynaklar üzerinden içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. İnceleme sürecinde, örtünme biçimlerinin tarihsel ve toplumsal bağlam içindeki kullanım pratikleri dikkate alınmıştır. Yaşmak, mahremiyet ile kamusal görünürlük arasında denge kuran bir örtünme unsuru olarak değerlendirilmiştir. Peçe, yüzün örtülmesini de kapsayan formu ile kamusal alandaki görünürlüğü daha sınırlı bir çerçevede tanımlayan örtünme unsuru olarak ele alınmıştır. Ferace ve çarşaf ise kadınların kamusal alandaki görünürlüğüyle ilişkili temel dış giyim unsurları olarak ele alınmış olup, tarihsel süreç içerisinde işlev ve anlamlarında değişimler yaşandığı görülmüştür. Sonuç olarak araştırma, Osmanlı dönemi kadın giyiminde örtünmeyi dinî referansların yanı sıra kamusal kullanım, toplumsal düzen ve Batı etkisiyle gelişen dönüşüm süreçleri bağlamında tarihsel bir olgu olarak değerlendirmektedir.

This study examines the elements of veiling and outer clothing in Ottoman-era women's attire, focusing on the yashmak, face veil, ferace (a public outer garment worn by Ottoman women), and çarşaf (a full-body outer covering). By adopting a chronological and holistic perspective, in contrast to the fragmented approaches in existing literature, this study aims to trace the historical transformations of veiling practices in Ottoman women's attire. In this context, the research focused specifically on the time period between the 16th and 19th centuries and examined the forms of veiling primarily observed in urban centers. The research was conducted using the qualitative research method; document analysis was employed as the data collection technique. Within this framework, elements of veiling such as yashmak, face veils, ferace, and çarşaf were examined through content analysis of visual and written sources. The review took into account the historical and social backgrounds of different veiling practices. The yashmak emerges as a veiling element that negotiates between privacy and public visibility. The face veil, by extending coverage to the face, further restricts visibility in public spaces. The ferace and çarşaf function as the primary outer garments associated with women's public presence, both of which underwent significant shifts in meaning and function over time. The study ultimately frames Ottoman women's veiling not merely as a religious practice but as a historical phenomenon shaped by public norms, social order, and Western cultural influence.