Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma

Şeref Göküş; Mukadder Ayten; Zahide Yılmaz

doi:10.30523/mutefekkir.1871129

TR EN

Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma

Abstract

Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin sanal ortamlardan edindikleri dinî bilgilere yönelik görüşlerini nitel bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma durum desenine göre tasarlanmış, veriler Akdeniz Üniversitesinde sosyal bilimler alanında öğrenim gören 27 lisans öğrencisinden yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla elde edilmiş, mülakatlar araştırmacılar tarafından yüz yüze ve online şekilde gerçekleştirilmiştir. Toplanan veriler, Maxqda 2024 nitel veri analiz programı kullanılarak çözümlenmiştir. Çalışma neticesinde katılımcıların sanal dünyaya ayırdıkları günlük vaktin “5 saat ve üzeri” alt kodunda yoğunlaştığı; dijital mecraları eğitim/bilgi almak, sosyalleşmek/iletişim kurmak, gündemi takip etmek, eğlenmek/rahatlamak, kendini tanıtmak ve mesleki amaçlarına yönelik kullandıkları belirlenmiştir. Üniversite öğrencilerinin sanal ortamda dinî içerikler için ayırdığı vaktin “30 dk-1 saat” arasında olduğu; genellikle inanç, ibadet ve ahlakla alakalı paylaşımlarla ilgilendikleri tespit edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin dijital mecralardan dinî bilgi edinmek amacıyla internet tarayıcılarına, YouTube, Instagram, X platformu (Twitter), TikTok ve üretken yapay zekâ uygulamalarına başvurdukları sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma grubundaki katılımcılar, dinî bilgi arayışlarında, kullandıkları söz konusu dijital platformlar üzerinden belirli kişi, sayfa ve siteleri takip ettiklerini de ifade etmişlerdir. Katılımcıların sanal mecralardaki dinî içeriklere maneviyatı güçlendirmesi, bilgilendirici olması gibi sebeplerden ötürü pozitif yaklaşım sergilediği; dinden uzaklaştırması, objektif olmaması, dinî sömürüye sebebiyet vermesi gibi gerekçelerden dolayı olumsuz yaklaştığı belirlenmiştir. Araştırma bulguları, katılımcıların sanal ortamları yalnızca sosyalleşmek maksadıyla kullanmadığını, dijital araçların dinî öğrenme süreçlerinde öğrencilerin yardımcısı konumunda bulunduğunu göstermektedir. Gençlerin ilgili öğrenmelerinin desteklenmesi için dijital mecralarda resmi kuruluşların denetleyici konumda olduğu, uzman kişilerin dinî içerik oluşturduğu dinamik bir uygulama geliştirilebilir.

Keywords

A Qualitative Study on University Students' Process of Acquiring Religious Knowledge from Virtual Environments

Abstract

This study aims to examine university students' views on religious knowledge acquired from virtual environments using a qualitative approach. Designed as a case study, the data were collected from 27 undergraduate students majoring in social sciences at Akdeniz University using a semi-structured interview form; the interviews were conducted face-to-face and online by the researchers. The collected data were analyzed using the MaxQDA 2024 qualitative data analysis program. The study found that participants spent most of their time in the virtual world in the “5 hours and above” subcode; they used digital media for education/information, socializing/communication, following current events, entertainment/relaxation, self-promotion, and professional purposes. It was found that university students spent between “30 minutes and 1 hour” on religious content in the virtual environment and were generally interested in posts related to faith, worship, and morality. Additionally, it was concluded that students use internet browsers, YouTube, Instagram, X platform (Twitter), TikTok, and generative artificial intelligence applications to obtain religious information from digital platforms. Participants in the working group also stated that in their search for religious information, they follow specific individuals, pages, and websites through the aforementioned digital platforms. It was determined that participants adopted a positive attitude towards religious content on virtual platforms for reasons such as its ability to strengthen spirituality and provide information; conversely, they adopted a negative attitude due to reasons such as its potential to alienate people from religion, lack of objectivity, and causing religious exploitation. The research findings indicate that participants do not use virtual environments solely for socialising, but that digital tools serve as aids in students’ religious learning processes. To support young people’s learning in this area, a dynamic application could be developed where official bodies act in a supervisory role and experts create religious content.

Keywords

References

Altay, Ahmet vd. “Meslek Yüksekokulu Öğrencilerinin Bilgi Arama Davranışı Özellikleri Üzerine Bir Araştırma: Kırklareli Üniversitesi Pınarhisar Meslek Yüksekokulu Örneği”. Bilgi Eksenli Kuram ve Uygulamalar Sorgulayıcı ve Çözümleyici Yaklaşımlar Sempozyumu: 31 Mayıs-2 Haziran 2012, Ürgüp, Nevşehir. ed. Fatoş Subaşıoğlu vd. 323-338. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları, 2012.
Balcı, Şükrü vd. “Üniversite Öğrencileri Arasında İnternet Kullanım Örüntüleri”. Selçuk İletişim 7/4 (2013), 5-22. https://doi.org/10.18094/si.49081
Bildik, Elif. Dini Bilgi Edinme Sürecinde Sosyal Medya. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
Bora, Nurullah. Sosyal Medya Vaizliği Din Eğitimi Perspektifinden Bir Araştırma. Bursa: DTA Yayıncılık, 2025.
Büyüköztürk, Şener vd. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 14. Basım, 2013.
Campbell, Heidi. “Religion And The Internet”. Communication Research Trends 25 (2006), 1-43.
Çömlekçi, Mehmet Fatih-Başol, Oğuz. “Gençlerin Sosyal Medya Kullanım Amaçları ile Sosyal Medya Bağımlılığı İlişkisinin İncelenmesi”. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17/4 (2019), 173-188. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.525652
Çuhadar, Mustafa. Dini İçerikli İnternet Platformlarını Kullanma Motivasyonları ve Pratikleri: Kuşaklar Arası Bir Karşılaştırma. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.

Demir, İsmail. Dini Bilgi Edinme Kaynağı Olarak Sosyal Medya (İlahiyat Fakültesi Öğrencileri Örneği). Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
Eminoğlu, Zehra. İslâm Hukuku Açısından Dijital Medyada Kişisel Hakların Korunması. Ankara: Fecr Yayınları, 2025.
Eminoğlu, Zehra. “Makâsıdü’ş-Şerîa Bağlamında Dijital Dünyada Aklın Korunması”. Burdur İlahiyat Dergisi 6 (2023), 65-82. https://doi.org/10.59932/burdurilahiyat.1309965
Ergen, Yunus. “Religious Digital Creatives in Türkiye: A Research on the Axis of Algorithmic Authority”. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi 46 (2024), 23-44. https://doi.org/10.17829/turcom.1488194
Erpay, İlyas. “Değişen Eğitim Paradigmasında Dijitalleşme ve Dijital Neslin Din Eğitimi”. Eğitim ve Sosyal Yönleriyle Değişim Çağı: Yenilikçi ve Güncel Yaklaşımlar. ed. İlyas Erpay-Musa Çakır. 29-44. Ankara: Astana Yayınları, 2020.
Eşitti, Şakir. “Bilgi Çağında Problemli İnternet Kullanımı ve Enformasyon Obezitesi: Problemli İnternet Kullanımı Ölçeğinin Üniversite Öğrencilerine Uygulanması”. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 49 (2015/II), 75-97.
Haberli, Mehmet. “Gutenberg’den Zuckerberg’e Medya ve Din: Panoramik Bir Bakış”. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 5/2 (2022), 387-407. https://doi.org/10.47951/mediad.1197443
Kandemir, Sibel-Toprak, Hicret K. “Gençlerin Dinî Referans Dünyası ve Dijital Medya”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 64/2 (2023), 557-590. https://doi.org/10.33227/auifd.1320301
Kayseri, Zeynep. Sosyal Medya Vaizliği: Amerika ve Türkiye Örneği. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
Kılıç, Ünal-Acar, Nihal. “Sanal Dini İletişim Motivasyonları Üzerine Bir Alan Araştırması: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Öğrencileri”. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 3/1 (2020), 5-22.
Koç, Ahmet. Din Eğitiminde Etkili İletişim. İstanbul: Rağbet Yayınları, 4. Basım, 2016.
Koçer, Mustafa. “Erciyes Üniversitesi Öğrencilerinin İnternet ve Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıkları”. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 18 (2012), 70-85.
Kulat, Mehmet Ali̇. Türkiye’de Toplumun Dine ve Dinî Değerlere Bakışı. Ankara: MAK Danışmanlık, 2017.
Namal, Yücel-Arı, Rabia. “Dijitalleşen İletişim ve Enfokrasi Bağlamında Fransa Protestolarının Eleştirel Söylem Analizi: Nahel Merzouk Protestoları”. Düşünce Dünyasında Türkiz 15/1 (2024), 99-131. https://doi.org/10.59281/turkiz.1451891
Nazlı, Esra. Yaygın Din Eğitimi Bağlamında Yayınlanan Dini İçerikli Programların İncelenmesi “Televizyon ve Youtube Kanallarının İçeriklerinin İncelenmesi ve Karşılaştırılmaları Ekseninde”. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
Nişancı, Zübeyir. Sayılarla Türkiye’de İnanç ve Dindarlık. İstanbul: International Institute of Islamic Thought and Mahya Yayıncılık, 2023.
Nişancı, Zübeyir-M. Tahir Kılavuz (ed.). Türkiye’nin Toplumsal Haritası: TGSS 2024. İstanbul: İSAR Yayınları, 2025.
Oyman, Nihat-Macit, Mustafa. “Dijital Toplumda Dini Bilginin Mecrası Olarak Informer Influencerlar: Püriten Otoriteden Ampirik Deneyime”. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 8/2 (2025), 599-625. https://doi.org/10.47951/mediad.1770176
Özdemir, Hakan-Erökten, Seçil. “Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Teknoloji Kullanım Özelliklerinin Bilişim Teknolojileri Öz Yeterliliği Algısı, İnternet Bağımlılığı, Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyetlerine Etkisi”. Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS) 9/52 (2025), 211-224. https://doi.org/10.5281/zenodo.15134682
Parviainen, Päivi vd. “Tackling The Digitalization Challenge: How To Benefit From Digitalization İn Practice”. International Journal of Information Systems and Project Management 5/1 (2017), 63-77.
Saygılı, Neriman. “Information Pollution, Manipulation and Ethics in the Age of Technology and Social Media”. International Online Journal of Education & Teaching 10/3 (2023), 2166-2177.
Tavas, Oktay vd. “Dijital Dönüşüm Sürecinde İnsan İlişkilerine Örgütler Bağlamında Kavramsal Bakış”. Girişimcilik İnovasyon ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi 6/11 (2022), 46-56. https://doi.org/10.31006/gipad.1099045
Tüken, Yunus-Karateke, Tuncay. “An Evaluation of the Youtube Channel Contents of Ngos Carrying Out Non-Formal Religious Education Activities in the Context of Civil Religious Education”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (2023), 1-29. https://doi.org/10.46353/k7auifd.1260867
Türkyılmaz, Serap. “Dijital Dönüşümün İşletmeler Üzerindeki Etkisi”. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 12/1 (2024), 276-297. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1459265
Yıldız, Ali-Demir, Fatih Mehmet. “Üniversite Öğrencilerinin İnternet ve Sosyal Medya Kullanım Amaçlarının Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Örneği”. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi 17/37 Girişimcilik Özel Sayısı (2016), 18-36. Akdeniz Üniversitesi. “Müfredat Dersleri”. Erişim 25 Nisan 2026. https://obs.akdeniz.edu.tr/oibs/ogrsis/mufredat_dersleri.aspx

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Islamic Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Authors

Şeref Göküş ^*
0000-0003-3322-0723
Türkiye

Mukadder Ayten
0009-0000-5130-9292
Türkiye

Zahide Yılmaz
0000-0002-9516-7924
Türkiye

Publication Date

June 16, 2026

Submission Date

January 25, 2026

Acceptance Date

April 30, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 13 Number: 25

DOI

https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871129

IZ

https://izlik.org/JA83UE32DJ

Cite

RIS / Bibtex

APA

Göküş, Ş., Ayten, M., & Yılmaz, Z. (2026). Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma. Mütefekkir, 13(25), 219-241. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871129

AMA

1.Göküş Ş, Ayten M, Yılmaz Z. Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma. Mütefekkir. 2026;13(25):219-241. doi:10.30523/mutefekkir.1871129

Chicago

Göküş, Şeref, Mukadder Ayten, and Zahide Yılmaz. 2026. “Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma”. Mütefekkir 13 (25): 219-41. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871129.

EndNote

Göküş Ş, Ayten M, Yılmaz Z (June 1, 2026) Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma. Mütefekkir 13 25 219–241.

IEEE

[1]Ş. Göküş, M. Ayten, and Z. Yılmaz, “Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma”, Mütefekkir, vol. 13, no. 25, pp. 219–241, June 2026, doi: 10.30523/mutefekkir.1871129.

ISNAD

Göküş, Şeref - Ayten, Mukadder - Yılmaz, Zahide. “Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma”. Mütefekkir 13/25 (June 1, 2026): 219-241. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871129.

JAMA

1.Göküş Ş, Ayten M, Yılmaz Z. Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma. Mütefekkir. 2026;13:219–241.

MLA

Göküş, Şeref, et al. “Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma”. Mütefekkir, vol. 13, no. 25, June 2026, pp. 219-41, doi:10.30523/mutefekkir.1871129.

Vancouver

1.Şeref Göküş, Mukadder Ayten, Zahide Yılmaz. Üniversite Öğrencilerinin Sanal Ortamlardan Dinî Bilgi Edinme Sürecine Yönelik Nitel Bir Araştırma. Mütefekkir. 2026 Jun. 1;13(25):219-41. doi:10.30523/mutefekkir.1871129