Imam Muhammad’s Use of The Phrases ‘Yanbaghī’ and ‘Lā Yanbaghī’ in Al-Muwatta Pertaining to Taklifi Rulings

Imām Muḥammad al-Shaybānī’s (d. 189/805) transmission of al-Muwaṭṭaʾ, which reflects the unity of hadith and fiqh, constitutes an important source for understanding the legal terminology of the formative Islamic period. It is known that, prior to the systematic codification of legal theory (uṣūl al-fiqh), fatwā expressions carried more flexible semantic ranges; in this context, terms such as yanbaghī and lā yanbaghī reflect a period in which prescriptive rulings were not expressed through fixed and rigid categories. While previous studies have generally examined such evaluative expressions on a broader scale -across various texts and jurists- this study restricts the subject specifically to their occurrences in al-Muwaṭṭaʾ, thereby providing a focused and delimited analysis that reveals the function of these terms within early Ḥanafī thought. The research was conducted through qualitative methodology based on literature review, identifying all relevant occurrences of these terms in al-Muwaṭṭaʾ and analyzing them in the context of the afʿāl al-mukallafīn. The findings demonstrate that yanbaghī appears four times with the meaning of obligatory (wājib), seven times indicating sunnah, and nine times implying commendable (mustaḥabb). Conversely, lā yanbaghī appears forty-five times with varying degrees of discouragement or prohibition, such as makrūh, not permissible, not lawful, and ḥarām. These results shed light on the semantic narrowing of fatwā terminology in later periods and reveal the flexible approach adopted by al-Shaybānī in formulating legal judgments.

İmam Muhammed eş-Şeybânî’nin (ö. 189/805) hadis ve fıkıh bütünlüğünü yansıtan Muvattaʾ rivayeti, erken dönem İslâm hukuk terminolojisinin anlaşılması açısından önemli bir kaynak niteliğindedir. Fıkıh usulünün sistemleşmesinden önceki dönemde fetva ifadelerinin daha esnek anlamlar taşıdığı bilinmekte olup bu bağlamda “yenbeğî” ve “lâ yenbeğî” gibi kavramlar teklifî hükümlerin kesin kategorilerle ifade edilmediği dönemin anlayışını yansıtmaktadır. Literatürde bu tür hüküm bildiren ifadeler genellikle geniş ölçekte, farklı metinler ve fakihler üzerinden ele alınmışken, bu çalışma konuyu özellikle Muvatta’daki kullanımlarla sınırlandırarak dar ve muayyen bir çerçevede incelemekte; böylece terimlerin erken Hanefî düşüncesindeki fonksiyonunu somut bir metin üzerinden ortaya koymaktadır. Araştırma, nitel yöntem kapsamında literatür taramasına dayalı olarak yürütülmüş ve Muvatta’da geçen tüm ilgili ifadeler tespit edilerek ef‘âl-i mükellefîn bağlamında analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, “yenbeğî”nin dört yerde vâcip, yedi yerde sünnet ve dokuz yerde müstehap; “lâ yenbeğî”nin ise kırk beş kullanımında mekruh, câiz değildir, helâl değildir ve haram gibi çeşitli yasaklık derecelerini karşıladığını göstermektedir. Bu sonuçlar, fetva lafızlarının sonraki dönemlerde daralan anlam alanlarını aydınlatmakta ve Şeybânî’nin hüküm üretimindeki esnek yaklaşımını belirginleştirmektedir.