Klasik Fıkıh Doktrininde Gayri Müslimlerin Şahitliği: Nikâh Akdi Örneğinde

Bu çalışma, klasik fıkıh doktrininde hukukî işlemlerin ispatında merkezi bir rol oynayan şahitlik müessesesi çerçevesinde, gayri müslimlerin şahitliğini ve bu şahitliğin nikâh akdine etkisini incelemektedir. Fıkıh literatüründe şahitlik müessesesi hakkında birçok çalışma yapılmış olmakla birlikte nikâh akdi bağlamında gayri müslimlerin şahitliğini konu edinen spesifik bir çalışma bulunmamaktadır. Bu bağlamda şahitlikte aranan şartlar arasında yer alan “müslüman olma” vasfının mahiyeti ve bu şarta bağlı olarak tartışılan gayri müslimlerin birbirleri hakkında ve müslümanlar hakkındaki şahitliklerinin kabul edilip edilmediğinin bilinmesi büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle çalışma, söz konusu boşluğu doldurmayı ve gayri müslimlerin şahitliğinin nikâh akdine etkisini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda makale, gayri müslimlerin şahitliğine ilişkin teorik tartışmalar ve bu tartışmaların nikâh akdi gibi pratik bir örneğe yansımaları olmak üzere iki bölüm olarak tasarlanmıştır. Makalede metodolojik olarak literatür taraması ve mukayeseli analiz yöntemi benimsenmiştir. Çalışmada fakihlerin çoğunluğunun gayri müslimlerin birbirleri hakkındaki şahitliğini reddetmesine karşın, Hanefîlerin bunu kabul ettiği ve bu görüşün bir uzantısı olarak müslüman bir erkeğin zimmî bir kadınla evliliğinde zimmî şahitlerin varlığını yeterli gördüğü sonucuna ulaşılmıştır. Gayri müslimlerin müslümanlar hakkındaki şahitliği ise Hanefîler, Mâlikîler ve Şâfiîler tarafından kabul edilmemekle birlikte Hanbelîler, Zâhirîler ve Şiîler tarafından yolculuk esnasındaki vasiyet gibi sınırlı durumlarda kabul edilmiştir.

This study examines the admissibility of non-Muslim testimony and its implications for the marriage contract within classical Islamic jurisprudence, where witness testimony (shahāda) occupies a central role in the proof of legal transactions. Although numerous studies have been conducted on the institution of witness testimony in Islamic jurisprudence, there is no specific study addressing the issue of non-Muslims acting as witnesses in the context of the marriage contract. In this context, understanding the nature of this requirement is therefore essential for determining whether the testimony of non-Muslims is admissible. For this reason, the study aims to fill this gap and to examine the impact of non-Muslim witnesses on the marriage contract from a comprehensive perspective. Accordingly, this article is structured in two sections: theoretical debates concerning the testimony of non-Muslims, and the implications of these debates for a practical example such as the marriage contract. The methodology adopted consists of a literature review and a comparative analysis. The study concluded that, whilst the majority of jurists reject the testimony of non-Muslims regarding one another, the Ḥanafīs accept it; and, as an extension of this view, they consider the presence of dhimmī witnesses sufficient in the marriage of a Muslim man to a dhimmī woman. The testimony of non-Muslims regarding Muslims, however, is not accepted by the Ḥanafīs, Mālikīs and Shāfiʿīs; it is accepted by the Ḥanbalīs, Ẓāhirīs and Shīʿites only in limited circumstances, such as a will made whilst travelling.