Osmanlı Dönemi Kur’ân-ı Kerîm Tezhibinde Klasiğin Devamı ve Batı Tesirinde Yeni Arayışlar: Süleymaniye Kütüphanesi İzmir 15 Numaralı Yazma Örneği

On altıncı yüzyılda klasik üslûbun en önemli örneklerini veren Osmanlı tezhip sanatı, yüzyılın sonlarından itibaren dünyada meydana gelen siyasi, ekonomik ve kültürel gelişmelerin etkisiyle değişim sürecine girmiş ve Batı tesirli yeni üslûp arayışları ortaya çıkmıştır. Batı tesirindeki yenilik arayışlarının izini sürdüğümüz bu çalışmada, Süleymaniye Kütüphanesi İzmir Koleksiyonu 15 envanter numarasına kayıtlı Kur’ân-ı Kerîm’in tezhipleri incelenmiştir. Tezhip özellikleri bakımından bütünlük gösteren eser, incelenen dönemin tezyinat anlayışını yansıtması açısından önem taşımaktadır. Eserin serlevha, durak, gül ve sûre başı tezhipleri; kompozisyon, motif, renk ve teknik özellikler bakımından analiz edilmiş, muasır örneklerle mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda tezhipler, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemiyle incelenmiş, elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle yorumlanmıştır. İnceleme sonucunda, tasarımlarda klasik dönem paftalama özelliklerinin devam ettiği, altının yoğun olarak kullanıldığı, zerenderzer tekniğinin yaygın biçimde uygulandığı ve natüralist çiçeklerde gölgelendirme tekniklerinin öne çıktığı tespit edilmiştir. Klasik tezhip anlayışından Batı etkili yeni üslûba geçiş sürecini yansıtan eser, Barok-Rokoko üslûbu öncesindeki Batı tesirli arayışların Osmanlı tezhip sanatındaki ilk izlerini ortaya koymakta ve geç dönem tezhip özelliklerinin anlaşılmasına katkı sunmaktadır.

Ottoman illumination art, which produced some of the most important examples of the classical style in the sixteenth century, underwent a process of change from the end of the century onwards due to the influence of political, economic, and cultural developments in the world, and new stylistic searches influenced by the West emerged. In this study, which traces the pursuit of innovation under Western influence, the illuminations of the Quran registered under inventory number 15 in the Süleymaniye Library İzmir Collection have been examined. The work, which exhibits coherence in terms of its illumination features, is important because it reflects the decorative style of the period under study. The illuminated sarlawh, verse stop markers, decorative rosettes, and surah heading illuminations of the manuscript were analyzed in terms of composition, motif, color, and technical features, and comparatively evaluated with examples from the same period. In this context, the illuminations were examined using document analysis, a qualitative research method, and the data obtained were interpreted using descriptive analysis. The analysis revealed that the designs continued to exhibit classical period paneling characteristics, gold was used extensively, the zerenderzer (gold-on-gold) technique was widely applied, and shading techniques were prominent in naturalistic floral designs. Reflecting the transition from the classical understanding of illumination to a new style influenced by the West, this work reveals the first traces of Western-influenced explorations in Ottoman illumination art before the Baroque-Rococo style, and contributes to understanding the characteristics of late-period illumination.