The Impact of Sectarian Bias on the Formulation of Doctrinal Principles: The Case of Sharif al-Murtada’s View on Infallibility

Bu araştırma, İmamiyye Şîası’nın merkezi doktrini İmamet’in zorunlu vasfı olan mutlak ismet (peygamber ve imamların mutlak masumiyeti) ilkesini, Şîî teorisyen Şerîf el-Murtazâ’nın (ö. 436/1044) yaklaşımları ve eserleri kapsamında ele almaktadır. Çalışmanın amacı, Murtazâ’nın mezhebi akideyle zahiren çelişen Kur’an ayetlerini savunmacı bir refleksle nasıl tevil ettiğini ortaya koyarak, mezhep taassubunun hakikat arayışı üzerindeki etkilerini tartışmaktır. Araştırmanın önemi, bir kelamcının doktriner sadakat ile nassın zahiri anlamı arasında kaldığında ürettiği hermenötik çözümlerin tutarlılığını somut bir örneklem üzerinden göstermesinde yatmaktadır. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Bu çerçevede Murtazâ’nın ismet ilkesini temellendirdiği rasyonel önermeler ve özellikle Hz. Âdem ve Hz. Yunus kıssaları gibi tartışmalı ayetlere getirdiği yorumlar analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda; müellifin doktrini korumak adına "isyan" kavramını nafileyi terk, "zulüm" kavramını ise sevaptan mahrumiyet şeklinde tanımlayarak nassları mezhebi kabullere uydurduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, siyasi kökenli bir ayrılığın teolojik bir kimliğe dönüştürülmesi sürecinde, doktriner tutarlılığı sağlama çabasının nassın zahiri anlamını zorlayan bir yapı ürettiği sonucunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, çalışma, bir ekolün kendi temel ilkesini savunma gayretinin, farkında olmadan muhalif ekolün doktriner dayanağını sağlamlaştırması paradoksunu da teyit ederek alana özgün bir katkı sunmaktadır.

This study examines the principle of absolute ʿiṣma (infallibility), an essential attribute of the Imāma in Imāmī Shiʿism, through the approaches of the Shīʿī theologian al-Sharīf al-Murtaḍā (d. 436/1044). The aim is to reveal how al-Murtaḍā employs taʾwīl (allegorical interpretation) for Quranic verses ostensibly contradicting sectarian dogma, thereby discussing the impact of sectarian taʿaṣṣub on the search for truth. Employing document analysis, the research evaluates al-Murtaḍā’s rational grounding of ʿiṣma and his interpretations of controversial verses concerning Adam and Jonah. The study finds that, to preserve doctrine, the author redefines "disobedience" as the abandonment of supererogatory acts and "wrongdoing" (ẓulm) as the deprivation of reward, thus aligning the naṣṣ (scripture) with sectarian acceptance. These findings demonstrate that the effort to maintain doctrinal consistency—while transforming a political schism into a theological identity—produces a structure that strains the text's literal meaning. Furthermore, the study offers an original contribution by confirming the paradox that an attempt to defend a school’s fundamental principle may inadvertently reinforce the doctrinal basis of the opposing school.