Bazı Meâller Çerçevesinde İ'râb Farklılıklarının Âyetlerin Anlamına Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.130233Anahtar Kelimeler:
Tefsir- Meâl- Arap Dili- İ‘râb- TercihÖz
Kur'an muhataplarından kendisinin anlaşılması hususunda çaba göstermelerini ister. Bu çabalar neticesinde Kur'ân'ı anlamada iki yöntem ortaya çıkmıştır. Birincisi âyetleri çeşitli yönlerden ele alan ve muhtemel manaların gözetildiği tefsirler. İkincisi ise âyetin muhtemel manalarından "“çoğunlukla- sadece birine yer veren meâllerdir. Hangi anlama yöntemi olursa olsun muhatabın ihtiyaç duyduğu ilk malzeme Arap dilidir. Arap dilinde bir kelimenin i'râbı itibariyle birkaç ihtimali düşündürmesi, âyetin anlamının da çeşitlenmesine sebep olmaktadır. Meâllerde ise durum farklılık göstermektedir. Yazarının tercihine bağlı olarak bu vecihlerinden biri ya da birkaçı tercümeye yansıtılabilmektedir. Biz bu çalışmada, âyetteki bir kelime ya da cümle hakkında tefsirlerde belirtilen ve anlam farklılıklarına sebep olan i'râb vecihlerinin meâllerdeki yansımasını ele alacağız.Referanslar
Abdullah Süleyman Muhammed Edîb, et-Tevcîhu’l-Lüğaviyyu ve’n-Nahviyyu li’l-Kırââti’l-Kur’âniyyeti fî tefsîri’z-Zemahşerî, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Musul Ü. 2002.
Akk, Halid Abdurrahman, Usûl-ü Tefsir ve Kavâiduhû, Dımeşk, 2003.
Aydar, Hidayet, Kur’ân-ı Kerîm’in Tercümesi Meselesi, Kur’ân Okulu Yay. İstanbul, 1996.
Aydın, İsmail, “Kur’ân’la İlgili İlk Filolojik Çalışmaların Tefsir İlmi Açısından Değerlendirilmesi”, Dinbilimleri Akademik Araştırma D., Cilt: 11, Sayı: 1, 2011.
Aydın, Muhammed, “Kur’ân Meâllerinde Bağlamındaki Tercüme Problemleri”, Kur’ân Mealleri Sempozyumu, (24-26 Nisan 2003, İzmir), Ankara 2007, ss. 285-308.
Beydâvî, Nâsıruddîn Ebû Saîd Abdullah b. Ömer b. Muhammed, Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Te’vîl, thk. Muhammed Abdurrahman Maraşlı, Dâr-u İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut 1418.
Cündioğlu, Dücane, Kur’ân Çevirilerinin Dünyası, Kaknüs Yay. İstanbul, 2005.
Cündioğlu, Dücane, “Matbû Türkçe Kur’ân Çevirileri ve Kur’ân Çevirilerinde Yöntem Sorunu –Bir Giriş Denemesi”, II. Kur’ân Sempozyumu, (4-5 Kasım 1995), Bilgi Vakfı, Ankara, 1996.
Durmuş, Zülfikar, “Dilbilimsel Açıdan Meallere Eleştirel Bir Yaklaşım”, Dinbilimleri Akademik Araştırma D., Cilt: 10, Sayı: 1, 2010, ss. 7-37.
Ebû Hayyân, Muhammed b. Yusuf b. Ali, el-Bahru’l-Muhît fi’t-Tefsîr, thk. Sıtkı Muhammed Cemîl, Dâru’l-Fikr, Beyrut, 1420.
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’ân Dili, Eser Kitabevi, İstanbul, trs.
Eren, Cüneyt, “Kur’ân Meâllerinde Nahiv Algılamalarından Kaynaklanan Hatalar (Kehf Sûresi 38. AyetiBağlamında), Dinbilimleri Akademik Araştırma D., Cilt, 7, Sayı: 3, 2007, ss. 51-57.
Esad Abdülhalim es-Sa’dî, “Eser-u Taaddüdi’l-İ’râb fî Tevessü’il-Ma’na ınde’z-Zemahşerî fi’l-Keşşâf”, Mecelletü Câmiati’l-Enbâr li’l-Lüğât ve’l-Âdâb 2001, Sayı: 4, ss. 184-229.
Gezer, Süleyman, Kur’an’ın Bilimsel Yorumu-Bir Zihniyet Tahlili, Ankara Okulu Yay. Ankara 2009.
Göktürk, Akşit, Çeviri: Dillerin Dili, Yapı Kredi Yay. İstanbul, 2000.
Gözübenli, Beşir, “Temel Dini Kavramların Başka Dillere Aktarılması Problemi ve Meâller”, Kur’ân Mealleri Sempozyumu, İzmir, 2003, DİB Yay. Ankara, 2007, ss. 79-92.
Gündüzöz, Soner, “Kur’ân’da Yerleşik Gramer Kurallarına Aykırı Dil Yapıları ve Kur’ân’ın Lehçe Haritası Üzerine Bir İnceleme I”, OMÜ.İ.F.D., Yıl: 2, Sayı: 6, Samsun 2002, s. 77-94.
Gündüzöz, Soner, “Kur’ân’da Yerleşik Gramer Kurallarına Aykırı Dil Yapıları ve Kur’ân’ın Lehçe Haritası Üzerine Bir İnceleme II”, OMÜ.İ.F.D., Yıl: 2, Sayı: 7, Samsun 2002, s. 121-140.
Güven, Mustafa, “Kur'ân'ın Dili ve Anlatım Üslûbu Üzerine Bir Deneme”, Hikmet Yurdu Cilt: 4, Sayı: 7,Temmuz-Aralık, 2011, ss. 135-151.
Hacımüftüoğlu, Halil, Kuran Tercümelerinde Yöntem Sorunu, İz, Yay., İstanbul, 2008.
Hedîl Muhammed Atiyye, Eser-ü İhtilâfi’l-İ’râb fî Tefsîri’l-Kur’ân,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazze İslam Ü. 2009.
İbn Atiyye, Ebû Muhammed Abdilhak b. Ğâlib, el-Muharraru’l-Vecîz fî Tefsîri’l-Kitâbi’l-Azîz, thk. Abdüsselâm Abdü’ş Şâfî Muhammed, Beyrut,1422.
İbn Kuteybe, Te’vîl-ü Müşkili’l-Kur’ân, thk. Seyyid Ahmed Sakr, Kâhire, 2006.
Kaya, Mehmet, İ’râb Değerlendirmelerinin Kur’ân’ın Anlaşılmasındaki Rolü -Zemahşerî Örneği-, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.
Kesler, Muhammed Fatih, “Kur’ân Meâllerinde Gözardı Edilen Bazı Anlama Karînelerinin Tespiti ve Yapılan Öneriler”,Kur’ân Mealleri Sempozyumu, İzmir, 2003, DİB Yay. Ankara, 2007, ss. 457-469.
Kılıç, Sadık, Tarihsellik ve Akılcılık Bağlamında Kur'an'ı Anlama Sorunu, İhtar Yay. İstanbul 1999.
Mahmûd Hasan el-Câsim “Esbabü’t-Taaddüd fi’t-Tahlîl-i’n-Nahviyyi”, Mecelletü’l-Lüğatü'l-Arabi'l-Ürdünî
Mekkî b. Ebî Tâlib el-Kaysî, Kitâb-u Müşkil-i İ’râbi’l-Kur’ân, thk. Yasin Muhammed Sevvâd, Matbûât-u Mecme-i’l-Lüğati’-Arabiyye, Dımeşk, 1974.
Muhammed Hamâse Abdillatîf, “Taaddüd-i Evcühi’l-İ’râb fi’l-Cümleti’l-Kur’âniyyet-i –Esbâbuhû ve Delâletühû”, Journal of Qur’anic Studies, Cilt: 5, Sayı: 2, ss. 116-174.
Muhammed Hamîdullah, Kur’ânı Kerîm Tarihi, Çev. Salih Tuğ, İFAV Yay. İstanbul, 1993.
Muhammed Tantâvî, Neş’etü’n-Nahv, Kâhire trs.
Muhyiddin ed-Dervîş, İ’râbu’l-Kur’âni’l-Kerîm ve Beyânuhû, Dâru’l-Yemâme-Dâr-u İbn Kesîr, Beyrut, 2009.
Öztürk, Mustafa, Cumhuriyet Türkiyesi’nde Meal ve Tefsirin Serencamı, Ankara Okulu Yay. Ankara, 2012.
Müsâid Müslim Abdullah, Gelişme Döneminde Tefsir, Çev. Muhammed Çelik, İstanbul 2006.
Nesefî, Ebu’l-Berekât Abdullah b. Ahmed, Medâriku’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Te’vîl, thk. Şeyh Zekriyyâ
Başkan, Ömer, “Çevirinin Temel Nitelikleri Bağlamında Kur’ân Çevirisinde Yöntem Sorunları Üzerine” Hitit
Özbalıkçı, Mehmet Reşit, Kur'ân ve Hadisin Arap Gramerindeki Rolü, Akademi Yay., İzmir 2006.
Râzî, Fahreddin Muhammed b. Ömer Hüseyn, Mefâtîhu’l-Ğayb-Tefsîru’l-Kebîr, Dâr-u İhyâ’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut, 1420.
Serahsî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl, el-Mebsût, Dâru’l-Marife, Beyrut, 1993.
Subh-i Sâlih, Mebâhis fî Ulûmi’l-Kur’ân, Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, Beyrut, 2007.
Suyûtî, Abdurrahman Celâleddin b. Ebîbekr, el-İktirâh fî İlm-i Usûli’n-Nahv, thk.: Mahmud Süleyman Yâkut, Dâru’l-Ma’rifeti’l-Câmiiyye, 2006.
Şatıbî, Ebû İshâk, el-Muvâfakât fi Usûli'ş-Şerîa, thk. Muhammed Abdülkâdir Fâdılî, Beyrut 2007.
Şerif Abdülkerim Muhammed en-Neccâr, “Eseru’l-Hilâfi’n-Nahvî fî Tevcîhi Âyâti’l-Kur’âni’l-Kerîm ale’l-Hükmi’l-Fıkhî” Ümmü’l-Kurâ Ü D. 1427, Cilt: 18, Sayı: 38, s. 449-514.
Tahir Mahmûd Muhammed Yakub, Esbâbü’l-Hata’ fi’t-Tefsîr, Dâr-ı İbni’l-Cevzî, 1465.
Tayyâr, Musâid b. Süleymân, et-Tefsîru’l-Lüğavîyyu li’l-Kur’âni’l-Kerîm, Riyad, 1422.
Yakut, Ahmed Süleyman, Zâhiratü’l-İ’râb fî’n-Nahvi’l-Arabiyyi, İskenderiye, 1994.
Yâsir Muhammed Matrakçı, Eserü’l-İhtilâf fî Evcühi’l-İ’râb fî Tefsîri’l-Âyâti’l-Kur’âniyye, Dâru’l-Beşâir, Sûriye, 2011.
Zeccâc, Ebû İshâk İbrahim b. Seriyy b. Sehl, Me’âni’l-Kur’ân ve İ’râbuhû, thk. Abdulcelîl Abduh Çelebi, Beyrut, 1988.
Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Cârullah Muhammed b. Ömer, el-Keşşâf-ü an Hakâikı’t-Tenzîl ve Uyûni’l-Ekâvîl fî Vücûhi’t-Te’vîl, thk. Yûsuf el-Hammâdî, Mektebet-ü Mısr, Mısır, trs.
Zerkânî, Muhammed Abdülazîm, Menâhilü’l-İrfân fî Ulûmi’l-Kur’ân, thk. Fevvâz Ahmed Zemerlî, Beyrut, 1995.
Zerkeşî, Bedreddin, Muhammed b. Abdillah, el-Burhan fî Ulûmi'l-Kur'ân, thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrâhîm, Kâhire ts.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
