Temsilî Anlatım Bağlamında Kur’an’da Yağmur
DOI:
https://doi.org/10.30523/Anahtar Kelimeler:
Tefsir- Kur’an- Temsil- Teşbih- YağmurÖz
Kur’an dil üslûbunun belirgin niteliklerinden biri, mücerred kavram ve konuların duyulara hitap eden müşahhas temsil ve mesellerle anlatılmasıdır. Kur’an’da, özellikle gaybî konular, bir düşünceyi sembolik bir dil ve örneklendirmelerle açıklama anlamına gelen temsil üslûbuyla anlatılmıştır. Cennet, cehennem ve ahiret gibi soyut gerçekler, gerçek hayattan alınan somut örneklerle temsil edilerek, canlı tablolar halinde betimlenmiştir. Bu bağlamda, doğal bir olay olan yağmur, bazı soyut olgu ve olayların anlaşılmasında temsil aracı olarak kullanılmıştır. Bu çalışma, Kur’an’da temsil sanatı kullanılarak yağmurla ilgili örnekleri içeren âyetleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesiyle veriler elde edilerek, yağmur içerikli Kur’ân âyetleri analiz edilmiştir. Çalışmanın kuram/teori oluşturma aşaması, tümevarım metoduyla gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin tahlili ise içerik analizi yöntemiyle yorumlanmıştır. Bu çerçevede, önce temsil kavramı ve Kur’an’daki temsilî anlatım ele alınmış; ardından yağmurun temsil aracı olarak kullanıldığı âyetler incelenmiştir. Çalışmada, dünya hayatının geçiciliği, öldükten sonra tekrar dirilme, hak-bâtıl ayrımı, münafıkların ve malını Allah yolunda harcayanların durumu gibi konularda, yağmurla yapılan teşbih ve temsillerle, ilâhî mesajların muhataplar için daha anlaşılır kılındığı tespit edilmiştir.
Referanslar
Abdalî, Şerif Mansur b. Avn. el-Emsâl fi’l-Kur’ân. Cidde: Âlemü’l-Ma‘rife, 1985.
Abdü’l-Bâkî, Muhammed Fuâd. el-Muʿcemü’l-müfehres. Kahire: Dârü’l-Hadîs, 2001.
Ateş, Avnullah Enes. Meâllerin İstiare Sanatı Açısından Değerlendirilmesi. Ankara: Gece Kitaplığı, 2016.
Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm. el-Câmiü’s-sahîh. thk. Heyet. 9 Cilt. Beyrut: Dâru Tavku’n-Necât, 2001.
Cevherî, Ebû Nasr İsmâil b. Hammâd. es-Sıhâh: Tâcü’l-lüga ve sıhâhü’l-`arabiyye, thk. Ahmed Abdülgâfur Attâr. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-İlmi li’l-Melâyîn, 4. Basım, 1987.
Çelik, Ömer. Teşbih, Temsil ve Tasvirler Işığında Kur’ân’da İnsan. İzmir: Akademi Yayınları, 2010.
Demir, Şehmus. Kur’an’ın Yeniden Yorumlanması (Batı’yla Münasebetin Kur’an Yorumuna Yansımaları). İstanbul: İnsan Yayınları, 2019.
Durmuş, İsmail. “Temsil”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 40/434-435. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2011.
Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî, Süyûtî. ed-Dürrü’l-mensûr fi’tefsîr-i bi’l-me’sûr. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 2010.
Elmalı, Hüseyin. “Tasvir”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 40/135-136. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2011.
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır. Hak Dini Kur’an Dili. 10 Cilt. İstanbul: Eser Neşriyat, , 1979.
Eren, Şadi. Kur’ân’da Temsiller. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2007.
Eren, Şadi. Kur’ân’da Teşbih ve Temsiller. İzmir: Akademi Yayınları, 2006.
Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed b. Ezher. Tehzîbü’l-lüga. thk. Muhammed ‘Avd Mer‘ab. 8 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 2001.
Ferâhîdî, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm. Kitâbü’l-'ayn. thk. Mehdî Mahzûmî - İbrâhim Sâmerrâî. 8 Cilt. b.y.: Mektebetü’l-Hilâl, ts.
Güler, Nurdane - Erdem, Satı Zehra. “Hulâsatü’l-beyân fî tefsîri’l-Kur’ân’da Temsîlî Anlatım -Bakara Suresi Özelinde-”. Kalemname 7/13 (2022), 92-105.
Hillî, Ebü’l-Mehâsin Safiyyüddîn Abdülazîz b. Serâyâ b. Alî. Şerhu’l-Kâfiyeti’l-bedîʿiyye fî ʿulûmi’l-belâga ve mehâsini’l-bedîʿ, thk. Nesîb Neşâvî. Beyrut: Dâru Sâdır, 1992.
Işık, Şemsettin. “Kur’an-ı Kerim’de Matar Kelimesinin Anlam Alanı (Vucûh ve Nezâir Bağlamında)”, Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 49 (2020), 209-230.
İbn Düreyd, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen b. Düreyd el-Ezdî el-Basrî. Cemheretü’l-lüga. thk. Remzî Münîr Ba‘labekkî. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-İlmi li’l-Melâyîn, 1987.
İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî el-Hemedânî. Muʿcemu mekâyîsi’l-lüga, thk. ʿAbdusselâm Muhammed Hârûn. 6 Cilt. Dımaşk: Dârü’l-Fikr, 1979.
İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâil b. Şihâbiddîn Ömer. Tefsîru’l-Kur’âni’l-‘azîm. thk. Sâmî b. Muhammed es-Selâme. 8 Cilt. b.y.: Dâru Tayyibe li’n-Neşr, 2. Basım, 1999.
İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Ali el-Ensârî. Lisânü’l-'Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 3. Basım, ts.
İbn Sîde, Ebü’l-Hasen Alî b. İsmâîl ed-Darîr el-Mürsî. el-Muhassas. thk. Halîl İbrahim Ceffâl. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 1996.
İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Feth Ziyâüddîn. Kifâyetü’t-tâlib fî nakdi kelâmi’ş-şâʿir ve’l-kâtib, thk. Nurî Kaysî vd. Kahire: Mektebetü Şa‘ir Şefîk Cebrî, ts.
İsfahânî, Ebü’l-Kâsım Hüseyin b. Muhammed b. Mufaddal Râgıb. el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân. thk. Safvân Adnân ed-Dâvûdî. Beyrut: Dârü’l-Kalem, 1991.
Kazvînî, Ebü’l-Meâlî Celâlüddîn el-Hatîb Muhammed b. Abdirrahmân b. Ömer b. Ahmed. el-Îzâh fî ulûmi’l-belâga: el-meânî ve’l-beyân ve’l-bedî‘. Beyrut: Dârü’l-Kütüb, 2003.
Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmiʿ li ahkâmi’l-Kur’ân. thk. Ahmed el-Berdûnî - İbrahim Itfiyyiş. 20 Cilt. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-Mısrî, 2. Basım, 1964.
Kutub, Seyyid. et-Tasvîru’l-fennî fi’l-Kur’ân. Mısır: Dârü’ş-Şurûk, 2002.
Kutub, Seyyid. fî Zilâli’l-Kur’ân. Kahire: Dârü’ş-Şurûk, 32. Basım, 2003.
Mevdûdî, Ebü’l-A‘lâ. Tefhîmu’l-Kur’ân. çev. Muhammed Han Kayani vd. 7 Cilt. İstanbul: İnsan Yayınları, 1996.
Nesefî, Ebü’l-Berekât Hâfızüddîn Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd. Medârikü’t-tenzîl ve hakâʾiku’t-teʾvîl. thk. Yusuf Ali Bedevî. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kelimi’t-Tayyib, 1998.
Paçacı, Mehmet. “Kur’an’da Dil ve Varlık Alanları”, 2. Kur’an Sempozyumu. Ankara: Bilgi Vakfı Yayınları, 1996.
Râzî, Ebû Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn Fahreddin. Mefâtîhu’l-gayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 3. Basım, 1934.
Sağdıç, Sedat. “Arap Dili ve Belâgatı Açısından Teşbîh-i Temsîl ile İstiare-i Temsiliyye Sarkacında Temsîl”, Dergiabant 6/11 (2018), 139-153.
Seâlibî, Ebû Mansûr Abdülmelik b. Muhammed b. İsmâîl. Fıkhü’l-lüga ve sırrü’l-ʿArabiyye. b.y.: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 2002.
Seyithanoğlu, Ayşe. Kur’an Meselleri -Maksat ve Mesajları-. Kahramanmaraş: SAMER Yayınları, 2020.
Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Câmi‘u’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân. thk. Mahmud Muhammed Şâkir. 24 Cilt. Mekke: Dârü’t-Terbiye ve’t-Türâs, ts.
Temel, Nihat. Kur’ân-ı Kerîm’de ve Sosyo-Kültürel Hayatımızda Su. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2006.
Tîbî, Ebû Muhammed Şerefüddîn Hüseyn b. Abdillâh b. Muhammed. Fütûhu’l-gayb fi’l-keşf ʿan kınâʿi’r-reyb. 17 Cilt. Ebûdabî: Caizetü Dübey ed-Devliyye li’l Kur’ani’l-Kerim, 2013.
Ulutürk, Veli. Kur’an’da Temsilî Anlatım. İstanbul: İnsan Yayınları, 1995.
Vehbe ez-Zühaylî. et-Tefsîru’l-münîr. 32 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1991.
Vehbi Efendi, Mehmed. Büyük Kur’ân Tefsîri; Hülâsatü’l beyân fî tefsîri’l- Kur’ân. İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1966.
Yaşar, Mehmet. “Muhammed Mütevellî eş-Şa‘râvî’nin Tefsirinin Beyânî Yönü ve İncelikleri”, Amasya İlahiyat Dergisi 21 (2023), 637-675.
Yıldız, Mehmet Sami. Kur’ân’da Bereket Kavramı. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2023.
Yıldız, Mustafa. Kur’ân-ı Kerîm’de Yağmur. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
Zebîdî, Ebü’l-Feyz Muhammed el-Murtazâ b. Muhammed b. Muhammed b. Abdirrezzâk el-Bilgrâmî el-Hüseynî. Tâcü’l-ʿarûs min cevâhiri’l-kâmûs. thk. Heyet. 40 Cilt. b.y.: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 2001.
Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Keşşâf ʿan hakâîkı gavâmizi’t-tenzîl. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-ʿArabî, 3. Basım, 1407.
Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. Esâsü’l-belâga, thk. Muhammed Bâsil Uyûn es-Sûd. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
Zerkeşî, Ebû Abdillâh Bedrüddîn Muhammed b. Bahâdır b. Abdillâh et-Türkî el-Mısrî el-Minhâcî. el-Burhân fî ʿulûmi’l-Kurʾân. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhîm. 4 Cilt. Lübnan: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabî, 1957.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2024 Mütefekkir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
