Efdalüddîn Kâşânî’nin Siyaset Teorisinde İdeal Devlet Adamı
DOI:
https://doi.org/10.30523/Anahtar Kelimeler:
İslam Felsefesi- Siyaset Felsefesi- Siyasetnâme- İdeal Devlet Adamı- Efdalüddîn KâşânîÖz
Bu çalışmada, felsefî alanda özgün düşünceleri olan Efdalüddîn Kâşânî’nin siyaset düşüncesinde, ideal devlet yöneticisinde olması gereken özellikler incelenmiştir. Kâşânî devlet yöneticisi hakkındaki düşüncesini, yaşadığı dönemin devlet yöneticisine tavsiye amaçlı olarak kaleme almıştır. Savunduğu fikirlerde özgünlükler olmakla genel anlamda ideal devlet adamı teorileriyle benzerlik göstermektedir. Araştırma, çok yüksek bir mertebede görülen devlet başkanının yönetimde başarılı olabilmesi için önce nefsini ıslah etmesi, ahlâkî kurallara riayet etmesi ve bilge olması gerektiği konusu çerçevesinde şekillenmiştir. Bu çalışma, İslâm felsefesinde bilinen filozoflar dışında isimleri öne çıkmamış filozofların da olduğunu ve bu filozofların özgün düşünceler geliştirdiklerini gösterme anlamında önem arz etmektedir. Çalışmanın amacı, daha önce düşüncelerine pek değinilmemiş bir filozofun özgün siyasî görüşlerini inceleyerek literatüre mütevazı bir katkı sağlamaktır. Çalışma filozofun siyasî ve ahlâkî eserleri bağlamında ele alınmıştır. Çalışmada konuyla ilgili diğer filozof ve düşünürlerin görüşlerine başvurulmuş, nitel araştırma teknikleri kapsamında doküman analizi uygulamasından faydalanılmıştır. Çalışmada; devlet yöneticisinin, zayıf karakterde, beceriksiz, cahil ve ahlâkî erdemlerden yoksun olmaması gerektiği ulaşılan bulgular arasında yer almaktadır.
Referanslar
Abbarikî, Hüseyin - Arman, Seyid. “Kitap Şinasiyi Baba Efdal Kâşânî”. Neşriye-i Mirası Şihab 78 (1393), 227-240.
Abdulaziz, Veysi. “Efdalüddîn Kâşânî’nin Nefs Teorisi”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 10/2 (2024), 533-555.
Adalıoğlu, Hasan Hüseyin. “Siyâsetnâme”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/304-306. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009.
Afganî, Cemaleddin - Abduh, Muhammed. Urvetu’l-Vuska. çev. İbrahim Aydın. İstanbul: Bir Yayıncılık, 1987.
Ali Pur, Mehdi. “Nefs Şinasi Der Nizamı Felsefî Efdalüddîn Kâşânî”. Neşriye-i Encümeni Mearifi İslamî 1 (1383), 43-73.
Altungök, Ahmet. “Sâsâni Kültür ve Medeniyetinin İslam Kültür ve Medeniyetine Etkileri”. Tarih İncelemeleri Dergisi XXIX/2 (2014), 445-487.
Aristoteles. Politika. çev. Mete Tunçay. İstanbul: Remzi Kitabevi Yay., 2016.
Arslan, Mahmut. “Eski İran Devlet Geleneği ve Siyasetnâmeler”. İstanbul University Journal of Sociology 3/1 (2012), 231-262.
Beyzayî, Pirtu. “Hapsiye-i Hâkim Efdalüddîn Kâşânî (Baba Efdal)”. Neşriye-i Yeğma 43 (1330), 414-417.
Câhız, Ebû Osman. Saray Adabı Kitâbü’t-Tâc fi Ahlaki’l-Müluk. çev. Ali Benli. İstanbul: Klasik Yayınları, 2015.
Canatan, Kadir. İslam Siyaset Düşüncesi ve Siyasetnâme Geleneği. İstanbul: Doğu Kitabevi, 2014.
Chittick, William. “Şınağtnâme-i Baba Efdaluddin Kâşânî”. çev. Murteza Karayî. Neşriye-i Kitab-i Mahi Din 36 (1379), 57-62.
Chittick, William C. “Knowledge is Light: Essays in Honor of Seyyed Hossein Nasr Afdal al Kashani’s Philosopher-King”. ed. Zalain Moris. Essays in Islamic Studeis, Carleton University Library, VDX Number 7941536, 127-168.
Chittick, William C. The Heart Of Islamic Philosophy, The Quest For Self-Knowledge in the Teachings Of Afdal Al-Dîn Kâshhânî. New York: Oxford University Press, 2001.
Cicero. Devlet Üzerine. çev. C. Cengiz Çevik. İstanbul: İthaki Yayınları, 2014.
Cüveynî, İmâmu’l-Haremeyn Ebü’l-Meâlî. el-Giyasi İslam’da Başkanlık Sistemi. çev. Abdullah Ünalan. İstanbul: Mevsimler Kitap Yayınları, 2016.
Devvânî, Celâleddîn. Ahlâk-ı Celâlî. çev. Ejder Okumuş. Ankara: Fecr Yayınları, 2019.
Esedyan, Meryem. “Mutalaai Tatbiki Endişehayi Siyasî Baba Efdal Kâşânî ve Şeyh Ebü’l-Hasen Amirî”. Neşriye-i Kaşan Şinasi 7-8 (1388), 240-270.
Esedyan, Meryem - Nurayî, İlyas. “Berresi Arae Efdalüddîn Kâşânî Derbare-i ‘Nur ve Zulmet’ ve Mukayese-i An Ba Didgahî Meğanî Şeyhi İşrâk Sühreverdî ve Aynu’l-Kudat Hemedânî”. Neşriye-i Kaşan Şinasi 22 (1398), 3-32.
Fârâbî. el-Medînetü’l-Fazıla. çev. Ahmet Arslan. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay., 1990.
Fârâbî. Es-Siyâsetü’l-Medeniyye veya Mebâdi’ül-Mevcûdât. çev. Mehmet S. Aydın vd. İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları, 2. Basım, 2012.
Gazzâlî. İhyâ’u Ulûm’id-din. çev. Sıdkı Gülle. 4 Cilt. İstanbul: Huzur Yayınevi, 1998.
Gazzalî. Nasihatü’l-Müluk. çev. Osman Şekerci. İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları, 2016.
Ğandekabadî, Hüseyin. “Hodşinasi Be Menzilei Makulehayi Hermonetikî Der Endişehayi Baba Efdal Kâşânî”. Neşriye-i Kaşan Şinasi 14 (1394), 3-21.
Halıkî, Ali. “Siyaseti Ahlakî Der Endişeyahayi Efdaluddîn Kâşânî”. Neşriye-i Ulumi Siyasî-Danişgahi Bakre’l-Ulum 65 (1393), 117-153.
İbn Miskeveyh. Tehzîbu’l-Ahlâk. çev. Abdulkadir Şener vd. İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları, 2. Basım, 2013.
Kadmiyarî, Kerem Ali. “Endişehayi Hakimî, İrfanî ve Ahlakî Der Rubaiyati Efdalüddîn Muhammed Kâşânî”. Neşriye-i Kaşan Şinasi 10 (1392), 24-55.
Karayî, Murteza. “Baba Efdal Kâşânî”. Neşriye-i Kitab-i Mahi Din 45-46 (1380), 96-107.
Kâşânî, Efdalüddin Merakî. “Arznâme”. Musannefât-ı Efdalüddîn Muhammed Merakî-i Kâşânî (içinde). Tahran: Çaphaney-î Nubehar, 2. Basım, 1366.
Kâşânî, Efdalüddin Merakî. “Câvidânnâme”. Musannefât-ı Efdalüddîn Muhammed Merakî-i Kâşânî (içinde). Tahran: Çaphaney-î Nubehar, 2. Basım, 1366.
Kâşânî, Efdalüddin Merakî. “Eymeni ez Butlanı Nefs der Penahı Hıred”. Musannefât-ı Efdalüddîn Muhammed Merakî-i Kâşânî (içinde). Tahran: Çaphaney-î Nubehar, 2. Basım, 1366.
Kâşânî, Efdalüddin Merakî. “Medâricü’l-Kemâl”. Musannefât-ı Efdalüddîn Muhammed Merakî-i Kâşânî (içinde). Tahran: Çaphaney-î Nubehar, 1366.
Kâşânî, Efdalüddin Merakî. “Rahı Encamnâme”. Musannefât-ı Efdalüddîn Muhammed Merakî-i Kâşânî (içinde). Tahran: Çaphaney-î Nubehar, 1366.
Kâşânî, Efdalüddin Merakî. “Risâle der İlm’un-Nutk”. Musannefât-ı Efdalüddîn Muhammed Merakî-i Kâşânî (içinde). Tahran: Çaphaney-î Nubehar, 1366.
Kâşânî, Efdalüddin Merakî. “Sâz ü Pîrâye-i Şâhân-ı Pür-mâye”. Musannefât-ı Efdalüddîn Muhammed Merakî-i Kâşânî (içinde). Tahran: Çaphaney-î Nubehar, 2. Basım, 1366.
Kâşânî, Efdalüddin Merakî. “Takrirat ve Fusulu’l Maktea”. Musannefât-ı Efdalüddîn Muhammed Merakî-i Kâşânî (içinde). Tahran: Çaphaney-î Nubehar, 2. Basım, 1366.
Kemalzâde, Tahire vd. “Berresiyi Tatbiki Nefs ve Medaric Heftgane-i Kemal An Ez Didgahi Efdalüddîn Kâşânî ve Şihabeddin Sühreverdî”. Neşriye-i Kaşan Şinasi 20 (1397), 27-44.
Kınalızâde. Ahlâk-ı Alâî. çev. Murat Demirkol. Ankara: Fecr Yayınları, 2016.
Kınalızâde. Devlet ve Aile Ahlakı. ed. Füsun Dikmen. Ankara: Tutku Yayınevi, 2013.
Kirmanî, Ali Rıza. “Hakikatı İlm ve Revabıtı Zihn ve Ayn Ba Te’kit Ber Musennefâti Efdalüddîn Kâşânî ve Risaleti Ma’rifetü’n-Nefs Muhammed Hasan İlahî”. Neşriye-i Zihn 75 (1397), 155-172.
Kudretu’l-İlahî, İhsan - Ferhenakî, Mehdi. “Tenazuri Âlem-i Sağir ve Âlem-i Kebir Ez Nigâh-i Hâkim Efdalüddîn Kâşânî”. Neşriye-i Endişeyi Dinî 40 (1390), 29-50.
Mâverdî. Mâverdî’ye göre, Siyaset Sanatı ve Nasihatu’l-Müluk Tercümesi. çev. Mustafa Sarıbıyık. İstanbul: Ark Yayınları, 2. Basım, 2016.
Musevî, Seyid Hadi. “Ehemmiyeti Câvidânnâme-i Efdaluddîn Kâşânî ve Tesiri An Ber İksiru’l-Arifin Sadru’l-Müteellihin Şirazî”. Neşriye-i Peşuheşhayi Felsefî Kelamî 41 (1388), 149-166.
Nasr, Seyyid Hüseyin. “İslâm Felsefesi Geleneğinde Farsça Felsefî Çalışmaların Önemi”. çev. Mehmet Vural. Journal of Islamic Research 23/2 (2012), 73-78.
Nefisî, Said. Rubaiyati Baba Efdal Kâşânî. Tahran: Çaphaney-î Ferdin ve Birader, 1311.
Nikuhemmed, Ahmed. “Efdalüddîn Kâşânî”. Neşriye-i Vahid 236 (1357), 53-56.
Niyazi, Mehmed. İslam Devlet Felsefesi. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 10. Basım, 2015.
Nizamü’l-Mülk. Siyasetnâme. çev. Mehmet Taha Ayar. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 9. Basım, 2016.
Pala, İskender. “Nasihatnâme”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2/409-410. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006.
Platon. Devlet. çev. Sabahattin Eyüboğlu - M. Ali Cimcoz. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 28. Basım, 2015.
Platon. Devlet Adamı. çev. Behice Boran - Mehmet Karasan. İstanbul: Çağdaş Matbaacılık Yayıncılık, 1998.
Sevgi, H. Ahmet. “Efdalüddîn Kâşânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/453-455. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1994.
Şahin, Mehmet Emin. “Nâsır Mekârim Şîrâzî’nin el-Ahlâk fi’l-Kur’ân Eseri Bağlamında Kur’ân’ın Ahlâk İlkelerine Dair Görüşleri, Sosyal Bilimlerde Aktüel Araştırmalar : Etkiler-Sonuçlar (5)”. Sosyal Bilimlerde Aktüel Araştırmalar: Etkiler-Sonuçlar. ed. Yusuf Arslan. 109-126. Ankara: Kalan Yayınları, 2023.
Şahin, Mehmet Emin. “Ümmet Kavramı Çerçevesinde İdeal Davetçi Modeli: Tefsîrü’l-Menâr Bağlamında”. Şırnak İlahiyat Fakültesi Dergisi 32 (2023), 345-370.
Şehrayinî, Seyid Mustafa. “Caygahi Hodşinasî Der Felsefe-i Efdalüddîn Kâşânî (Baba Efdal)”. Neşriye-i Ğıredname-i Sadrâ 67 (1391), 87-98.
Şirazî, Sadi. Nasihatü’l-Müluk. çev. Nimet Yıldırım. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2016.
Şirvanî, Harun Han. İslamda Siyasî Düşünce ve İdare. çev. Kemal Kuşçu. İstanbul: İrfan Yayınevi, 1965.
Turtûşî, Muhammed b. Sirâcu’l-Mülûk. çev. Said Aykut. İstanbul: İnsan Yay., 2011.
Tusî, Nasîruddîn. Aḫlâḳ-ı Nâsırî. ed. Tahir Özakkaş vd. çev. Anar Gafarov - Zaur Şükürov. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2013.
Uludağ, Süleyman. “Baba”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 4/365-366. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1994.
Yusuf Has Hacip. Kutadgu Bilig. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 18. Basım, 2016.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2024 Mütefekkir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
