Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programlarında Birlikte Yaşama Kültürü (2010 ve 2018 DKAB Programları Özelinde)
DOI:
https://doi.org/10.30523/Anahtar Kelimeler:
Din Eğitimi- İlköğretim DKAB Programı- Ortaöğretim DKAB Programı- Birlikte Yaşama Kültürü- DeğerlerÖz
Küreselleşme, bireylerin ve toplumların yaşamında değişimlere yol açmıştır. Küreselleşmenin sonucu olarak birbirlerine yaklaşan farklılıkların bir arada yaşama tecrübesi birlikte yaşamayı destekleyen değerlerin öncelenmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu değerlerin aktarıldığı kurumlardan biri okullardır. Okullardaki eğitim planlamalarındaki etkenlerden biri ise öğretim programlarıdır. Bu bağlamda örgün din eğitimi programının birlikte yaşama kültürüne olan katkısının ne olduğunu ortaya koymak, son iki program arasında varsa konunun ele alınış biçimindeki değişiklikleri betimlemek çalışmanın amaçlarındandır. Çalışmada DKAB öğretim programlarında farklılıkların neliği, kazanımlardaki görünürlüğü, öteki ile kimlerin kastedildiği, öteki ile olan iletişimin nasıllığı, farklı kültürlere karşı nesnel bir dilin kullanılıp kullanılmadığı sorularının cevapları aranmıştır. Bu sorulara cevap aramak için doküman incelemesi yolu ile ilgili öğretim programları betimsel olarak incelenmiş ve veriler yorumlanmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemi özellikleri taşımaktadır. Araştırma içeriği temalar ve kodlar arasındaki ilişkilere dayalı olarak tasarlanıp düzenlenmiştir. Çalışmanın temaları birlikte yaşama kültürüne katkıda bulunacak bireysel, sosyal ve kültürel faktörlerden oluşmaktadır. Çalışma sonucunda 2010 ve 2018 yılı öğretim programlarında birlikte yaşama kültürünü destekleyen kazanımlar, içerikler ve etkinlikler olduğu görülmüştür. Özellikle İslâm dini içindeki farklı yorumların zenginlik olarak vurgulanması söz konusudur. Ayrıca 2010 ve 2018 DKAB öğretim programlarında birlikte yaşama kültürünü destekleyen kavramsal çerçevede bazı farklılıkların olduğu anlaşılmıştır.
Referanslar
Agcadağ Çelik, İpek. “Sınıf Öğretmenleri Gözünden Suriyeli Mülteci Çocuklar”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 12/66 (2019), 662-680. DOI:10.17719/jisr.2019.3615
Ardoğan, Recep. “Bir Arada Yaşama Kültürünün Önündeki Sorunlar”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (2015), 1-33.
Arpa, Enver. “İslam’da Birlikte Yaşama Kültürü ve Günümüzde Müslüman Toplumlarda Zuhur Eden Şiddet”. Eskiyeni 34 (2017), 45-68.
Arslan, Ümüt- Ergül, Merve. “Mülteci Öğrencilerin Eğitimlerinde Yaşadıkları Sorunlar: Öğretmenlerin Perspektifinden Bir Delphi Çalışması”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 54 (2022), 1-31. https://doi.org/10.9779/pauefd.820780
Arslantürk, Zeki - Amman, M. Tayfun. Sosyoloji/Kavramlar-Kurumlar-Süreçler Teoriler. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2009.
Ataman, Kemal Yavuz. “Küreselleşen Dünyada Birlikte Yaşamanın Temel Dinamikleri”. Journal of History Culture and Art Research 9/2 (2020), 532-546. DOI:10.7596/taksad.v9i2.2663
Aydın, Mahmut. “Dinsel Çoğulculuğun Öteki ile Birlikte Yaşamaya Katkısı Üzerine Bazı Mülahazalar”. Milel ve Nihal 6/2 (2009), 8-30.
Balı, Ali Şafak. Çokkültürlülük ve Sosyal Adalet “Öteki” ile Barış İçinde Yaşamak. Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları, 2001.
Bardakoğlu, Ali. “Birlikte Yaşama İrade ve Ahlakının Dinî Temelleri”. Hz. Peygamber ve Birlikte Yaşama Ahlakı. Ankara: TDV Yayınları, 13-23.
Bilgin, Beyza. Eğitim Bilimi ve Din Eğitimi. Ankara: Gün Yayıncılık, 1999.
Boz, Halit - Naaımı, Noura. “Öteki Kuramına Göre Hoşgörü ve Tolerans”. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 30 (2022), 603-642. https://doi.org/10.56597/kausbed.1161090
Corbin, Juliet- Strauss, Anselm. Basics of Qualitative Research Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 1998.
Çetinkaya, Kenan. “Birlikte Yaşama Kültüründe İnsan: Kutsal Metinlerdeki Olumlu İfadeler Üzerine Bir Analiz”. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (2012), 147-160.
Çiçek, M. Halil. Farklı Kültürlerin Birlikte Yaşama Formülü. İstanbul: Beyan Yayınları, 2008.
Dam, Hasan - Karataş, Meryem. “Değerler Eğitimi Açısından Veda Hutbesinde İnsan Onuru”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/2 (2014), 48-75.
Demircan, Adnan. “Hz. Peygamber ve Râşid Halifeler Döneminde Birlikte Yaşama Tecrübesi”. Toplumsal Birliğin Güçlendirilmesinde Dinî Söylemin Önemi (16-18 Ekim 2015). İstanbul: y.y., 2016, 86-137.
Gül, İbrahim. “Alevi-Bektaşi Toplumunun İç Sorunları ve Çözüm Önerileri”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23/1 (2021), 37-50. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/705842
Ersoy, Elif Gökçe - Köşger, Ferdi. “Empati: Tanımı ve Önemi”. Osmangazi Tıp Dergisi 38/2 (2016), 9-17. DOI: http://dx.doi.org/10.20515/otd.33993
Evkuran, Mehmet. “Birlikte Yaşama Düşüncesinin Dini -Teolojik Zemini- İslam Öğretisi Açısından Bir Yaklaşım”. Kutlu Doğum Haftası “Hz. Peygamber ve Birlikte Yaşama Hukuku” Sempozyumu (17-19 Nisan 2015). Ankara: DİB Yayınları, 59-66.
Huntington, Samuel. “Medeniyetler Çatışması mı?”. Medeniyetler Çatışması ve Samuel P. Huntington. ed. Murat Yılmaz. 21-54. İstanbul: Vadi Yayınları, 2018.
Karaca, Mehmet. “Farklılaşma, Bütünleşme ve Birlikte Yaşama Üzerine”. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi 18 (2012), 226-238.
Karakuş, Abdulkadir. “Kuran’a Göre Birlikte Yaşamanın İlkeleri”. Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/1 (2018), 167-191.
Karslı, İbrahim Hilmi. Bir Arada Yaşama Ahlakı. Ankara: DİB Yayınları, 2013.
Kayacı, Eyyüp. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Empati Eğilimlerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 4/1 (2021), 122-137.
Koç, Gülüstan. Suriyeli Mültecilerle Birlikte Yaşama Kültürünün Geliştirilmesi Amacıyla Düzenlenen Göç ve Sosyal Uyum Eğitim Programının Değerlendirilmesi. Ankara: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2019.
Kunduracı, Nevzat Fırat. “İslam Medeniyetinde Birlikte Yaşama Kültürü”, Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 15/34 (2015), 61-88.
Küçük, Ahmet. “Günümüzde Aile ve Kur’an’dan Örnek Aileler”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 3/2 (2019), 408-442. https://doi.org/10.31121/tader.615689.
Okumuşlar, Muhiddin - Özensel, Ertan (ed.). Medeniyet ve Birlikte Yaşama Kültürü. Konya: Timav Yayınları, 2017).
Okumuşlar, Muhiddttin. “Çok Kültürlü Toplumlarda ‘Din Hakkında Öğrenme’ ve ‘Dinden Öğrenme’ Modeli”. Marife 7/2 (2007), 251-264.
Osmanoğlu, Cemil. “Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitaplarında Hoşgörü ve Birlikte Yaşama Kültürü”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/15 (2012), 55-78.
Pala, Aynur. “Öğretmen Adaylarının Empati Kurma Düzeyleri Üzerine Bir Araştırma”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 1/23 (2008), 13-23.
Platon. Devlet. çev. Sabahattin Eyüboğlu, M. Ali Cimcoz. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1995.
Selçuk, Mualla. “Karşılaşma Ahlakı: Kavşaklar, İlişkiler, Ortaklıklar”, çev. Vahdettin Şimşek vd. Kalemname 4/8 (2019), 406-421. https://doi.org/10.1080/00344087.20181450609
Selçuk, Ozan vd. “Türkiye’de Sığınmacı Çocukların Eğitimine İlişkin Engellerin Fenomenolojik Yaklaşımla Değerlendirilmesi”. Milli Eğitim 50 (Özel Sayı 2021), 359-383.
Millî Eğitim Bakanlığı. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (İlkokul 4 ve Ortaokul 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: MEB, 2018.
Millî Eğitim Bakanlığı. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (Ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. Sınıflar). Ankara: MEB, 2018.
Millî Eğitim Bakanlığı. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar) Öğretim Programı ve Kılavuzu. Ankara: MEB, 2010.
Millî Eğitim Bakanlığı. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar) Öğretim Programı. Ankara: MEB, 2010.
TDK. Güncel Türkçe Sözlük. Erişim 23 Temmuz 2023. https://sozluk.gov.tr/
Temur, Sümeyra. Lise Öğrencilerinin Mezhep Algısının Din Anlayışında Değişim Sürecine Etkisi (İstanbul Anadolu Yakası Örneği). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
Uzunpolat, Yakup- Şimşek, Eyüp. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programında Kültür”. Din ve Bilim - Muş Alparslan Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 5 (2) (2022), 260-278. https://doi.org/10.47145/dinbil.1199252
Varış, Fatma. Eğitimde Program Geliştirme “Teori ve Teknikler”. Ankara: Sevinç Matbaası, 1971.
Vatansever, Merve - Erden, Gülsen. “Mülteci Çocuklar ve Ergenler ile Yapılan Psikolojik Görüşme Üzerine Bir Derleme”. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 25/2 (2018), 175-186.
Yapıcı, Asım. “Yeni Bir Dindarlık Ölçeği ve Üniversiteli Gençlerin Dini Etkisini Hissetme Düzeyi: Çukurova Üniversitesi Örneği”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/1 (2006), 66-74.
Yazıbaşı, Muhammed Ali. “Çoğulcu Toplum Okullarında Din Eğitiminin Birlikte Yaşama Kültürüne Etkisi”. Journal of Analytic Divinity International Refereed Journal, 4/2 (2020), 40-53. https://doi.org/10.46595/jad.828675
Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2013.
Yıldırım, Duran Ali. “Farklılık ve Birlikte Yaşama Kültürünün Kur’anî Temelleri”. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 17/34 (2019), 209-241.
Zengin, Halise Kader. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programlarında Devletin Alevilik Algısı (Karşılaştırmalı Bir Analiz)”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 12/47 (2013), 63-87.
Zorlu, Abdulkadir. “Toplumsal Kuramda Topluluk, Geleneksel Toplum ve Gelenek”. Muhafazakâr Düşünme 1/3 (2005), 137-152.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2024 Mütefekkir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
