Ebû Tâlib el-Mekkî ve Fıkhî Görüşleri
DOI:
https://doi.org/10.30523/Anahtar Kelimeler:
İslam Hukuku- Ebû Tâlib el-Mekkî- Fıkhî Görüşler- İbâdât- MuâmelâtÖz
Bu araştırmada, öğrenci ve takipçilerinin yanı sıra hocalarını, çağdaşlarını ve kendinden sonra gelenleri etkileyen meşhur âlim Ebû Tâlib el-Mekkî’nin hayatı ve fıkhî görüşleri ele alınmıştır. Kendisi aslen Horasan diyarından olsa da doğma büyüme Mekkeli olduğundan Mekkî nisbesini almıştır. İlim tahsili için birçok İslâm ülkesini dolaştıktan sonra Bağdat’a yerleşip tasavvuf okulu kurmuştur. Meşhur eseri Kûtü’l-kulûb vasıtasıyla tasavvufî öğretiyi yaymaya çalışmıştır. Onun bu eseri başta İmam Gazzâlî olmak üzere pek çok âlimi etkilemiştir. Daha çok tasavvufî yönüyle bilinen Mekkî, fıkıhçı yönü de olan bir âlimdir. Ancak onun fıkhî görüşleri derlenmiş değildir. Bu çalışmada fıkıh kaynaklarında ona ait görüşlerin tespiti amaçlanmıştır. Bu bağlamda fıkhın ibâdât ve muâmelât konuları başta olmak üzere pek çok konuda ona ait görüşlerin tespiti yapılmış ve onun görüşleri diğer mezhep görüşleriyle mukayese edilmiştir. Araştırma sonucunda Ebû Tâlib el-Mekkî’nin fıkhî görüşleri çoğunlukla cumhurun görüşüyle örtüşse de ibâdât vb. konularda kendisine ait bazı özgün görüşlerinin de olduğu görülmüştür.
Referanslar
Ahmed bin Hanbel. el-Müsned. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
Aynî, Mahmud b. Ahmed Bedreddin. el-Binâye şerhu’l-Hidâye. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
Ba‘lî, Bedreddin. Muhtasarü’l-fetâvâ el-Mısriyye. Mısır: Matbaatü’s-Sünneti’l-Muhammediye, ts.
Bağdadi, İsmail Paşa. Hediyetü’l-ârifân esmâü’l-müellifîn ve âsârü’l-musannifîn. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
Behûtî, Muhammed bin Ahmed el-Halvetî. Haşiyetü’l-halvetî alâ Müntehe’l-irâdât. Suriye: Dârü’n-Nevâdir, 2011.
Bekrî, Ebû Bekir Osman. İânetü’t-tâlibîn alâ halli elfâzi fethi’l-mu‘în. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1997.
Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’s-sahîh. Mısır: el-Matbaatü’l-Emiriyye, 1311.
Ebû Dâvûd, süleyman b. el-Eş‘as. Sünen-i Ebî Dâvûd. Beyrut: Mektebetü’l-Asriyye, ts.
Ebû Tâlib el-Mekkî, Muhammed b. Ali el-Hârisî. Kûtu’l-kulûb fî muameleti’l-mahbûb vasfi tarîki’l-mürîd ilâ mekâmi’t-tevhîd. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
el-Fâsî, Takiyüddin el-Mekkî. el-İkdü’s-semîn fî târihi’l-beledi’l-emîn. thk. Muhammed Atâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
el-İydân, Abdülaziz. ed-Delâil ve’l-işârât alâ ehdari’l-muhtasarât li Muhammed b. Bedreddin el-Balbânî. Riyad: Dâru Rikâz, 2018.
Hâdimî, Muhammed bin Muhammed bin Osman Ebû Said el-Hanefî. Berikatü Mahmudiyye fî şerhi Tarikati Muhammediyye ve şeriati nebeviyye fî sireti Ahmediyye. Suriye: Matbaatü’l-Halebî, 1348.
Halebî, Necâh. Fıkhu’l-ibâdât ale’l-mezhebi’l-Hanefî. b.y: y.y., ts.
Halîlî, Muhammed bin Muhammed. Fetâvâ el-Halîlî alâ el-Mezhebi’ş-Şafiî. Mısır: y.y, ts.
Hatib el-Bağdâdî, Ebû Bekir. Târîhu Bağdat. Thk. Beşâr Marûf. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 2002.
İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekir. Müsned-i İbn Ebî Şeybe. Riyad: Dârü’l-Vatan, 1997.
İbn Hacer el-Heysemî, Ahmed bin Muhammed bin Hacer. Tuhfetü’l-muhâc fî şerhi’l-Minhâc ve Havâşî eş-Şirvânî ve’l-İbâdî. Mısır: el-Mektebetü’t-Ticâriyye, 1983.
İbn Mâzze el-Hanefî, Burhaneddin el-Buhârî. el-Muhîtu’l-burhânî fî fıkhi’n-Nu‘mânî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
İbn Nüceym, Zeyneddin el-Hanefî. el-Bahru’r-râik şerhu Kenzi’d-dekâik. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İslâmî, ts.
İbn Vehb, Abdullah b. Müslim el-Kuraşî. el-Câmi‘ fi’l-hadis. Riyad: Dâru İbnü’l-Cevzî, 1995.
İbnü’l-Hâc, Ebû Abdillah Muhammed el-Mâlikî. el-Medhal. Beyrut: Dârü’t-Türâs, ts.
İbnü’l-Kâsım, Abdurrahman b. Muhammed b. Kâsım el-Âsımî. Hâşiyetü’r-Ravzü’l-Mürbi Şerhi Zâdi’l-Müstakni. b.y.: y.y, 1398.
Kâdı Abdülvahhâb el-Mâlikî, Abdülvahhâb b. Ali b. Nasr el-Mâlikî. el-İşrâf alâ nüketi mesâili’l-hilâf. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1999.
Karâfî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn. ez-Zehîra. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 1994.
Kâsânî, Alâeddin. Bedâiu’s-senâi‘ fî tertîbi’ş-şerâi‘ Mısır: Şirketu Matbûâti’l-İlmiyye, 1328.
Kişnâvî, Ebû Bekir b. Hasan. Eshelü’l-Medârik. Beyrut: Dârü’l-Fikr, ts.
Mâverdî, Alâeddin, Ali b. Süleyman. el-İnsâf fî ma‘rifeti’r-râcihi mine’l-hilâf. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1995.
Mevsılî, Abdullah b. Mahmûd. el-İhtiyâr li ta‘lili’l-Muhtâr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1937.
Miyara, Mahmud b. Ahmed Miyara el-Mâlikî. ed-Dürrü’s-semîn ve’l-mevridu’l-mu‘in. Kahire: Dârü’l-Hadis, 2008.
Nevevî, Ebû Zekeriya. el-Mecmu‘ şerhü’l-Mühezzeb Kahire: el-Münîriyye, 1995.
Remlî, Şemseddin Muhammed. Nihâyetü’l-muhtâc fî şerhi’l-Minhâc. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1984.
Ruaynî, Şemseddin el-Hatîb el-Mâlikî. Mevâhibü’l-celîl fî şerhi Muhtasari’l-Halîl. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1992.
Safedî, Selâhaddin Halîl. el-Vâfî bi’l-vefeyât. thk. Ahmed el-Arnâvûd. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâs, 2000.
Semerkandî, Alâeddin. Tuhfetü’l-fukahâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
Sübkî, Ebü’l-Hasan b. Abdülkâfi. Fetâvâ es-Sübkî. Beyrut: Dârü’l-Meârif, ts.
Süneykî, Zekeriyyâ el-Ensârî. Esne’l-metâlib fî şerhi Ravzi’t-tâlib. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.
Şenkîtî, Muhammed b. Muhammed. Levâmiu’d-dürer fî hetk-i estâri’l-muhtasar. Nevâkişût: Dârü’r-Rıdvân, ts.
Şüürnbülâlî, Hasen b. Ammâr b. Alî eş-Şürünbülâlî. Merâk’l-felâh şerh-i metni Nûri’l-îzâh. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2005.
Tahâvî, Ahmed b. Ahmed. Hâşiyetü’t-Tahâvî alâ Merâki’l-felâh şerhu Nûri’l-îzâh. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
Ukaylî, Ebû Ca‘fer. ez-Zuafâu’l-kebîr. thk. Abdülmu‘tî Kal‘acî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1984.
Useymîn, Muhammed b. Sâlih. eş-Şerhu’l-mümtiʿ ʿalâ Zâdi’l-müstaḳni‘. Suud: Dâru İbnü’l-Cevzî, 1428.
Yakût el-Hamevî, Şehabettin. Mu‘cemü’l-Buldân. Beyrut: Dâru Sâder, 1995.
Zehebî, Şemseddin. Siyer-u a‘lâmi’n-nübelâ. Kahire: Dârü’l-Hadis, 2006.
Zehebî, Şemseddin. Târihu’l-İslâm ve vefeyâti’l-meşâhîri’l-e’lâm. thk. Beşâr Marûf. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 2003.
Zerrûk, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn el-Fâsî. Şerh-u Zerrûk alâ metni’r-Risâle li Ebî Yezid el-Kayrevânî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2006.
Zeyneddin el-Irâkî, Ebü’l-Fadl. el-Mugnî an hamli’l-esfâr fi’l-esfâr fî tahrîci mâ fi’l-ihyâi mine’l-ehbâr. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2005.
Ziriklî, Hayreddin. el-A‘lâm. Beyrut: Dârü’l-İlmi li’l-Melâyin, 2002.
Zürkânî, Ebû Muhammed Abdülbâki b. Yûsuf. Şerhu’l-Zürkânî alâ muhtasari’l-Halîl. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2002.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2024 Mütefekkir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
