Süyûtî’nin Mevzûât Literatürüne Katkısı

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.30523/

Anahtar Kelimeler:

Hadis- Süyûtî- Mevzû Hadis- Mevzûât Literatürü- Kıssacılar

Öz

Hadis tarihinde hicrî beşinci ve altıncı asırlar itibariyle mevzû rivayetler müstakil kaynaklarda bir araya getirilmeye başlamış bu alanda önemli bir literatür teşekkül etmiştir. İlk olmamakla birlikte en meşhur örneğini İbnü’l-Cevzî’nin (ö. 597/1201) verdiği bu alana önemli katkı sunan âlimlerden birisi de Süyûtî’dir (ö. 911/1505). Onun ilgili literatürdeki yazınının ekseriyeti İbnü’l-Cevzî’nin el-Mevzû‘ât’ı eksenlidir. O, el-Mevzû‘ât üzerine en güzel çalışmayı el-Le’âli’siyle yapmış, sonra bu eserini en-Nüket’inde özetlemiştir. Ayrıca el-Mevzû‘ât’a bir de zeyl kaleme almıştır. Özellikle devrinde uydurma hadisleri fazlaca kullanan kıssacıları tenkidi kendine vazife edinen Süyûtî, alana ilişkin eserlerinin hemen hepsinde kıssacılara dikkat çekmiş, onları sözlü tenkitten de geri durmamıştır. Bu sebeple çokça saldırıya da maruz kaldığını söylemiştir. Çalışmada Süyûtî’nin mevzûât literatürüne örneklik teşkil eden eserleri tespit edilmiş ve bunlar; telif sebebi, metodu, mahiyeti ve literatürdeki yeri açısından tahlil edilmiştir. Ayrıca müellifin mevzû hadislere yaklaşımı ve bu tür rivayetlerin kullanımı hususundaki tavrı incelenerek İbnü’l-Cevzî’ye yönelttiği tenkitler tetkik edilmiştir. Netice itibariyle hadis tarihinin belki de en velûd âlimi olan Süyûtî’nin mevzûât literatürüne de oldukça nitelikli bir katkıda bulunduğu görülmüştür. Bununla birlikte onun, uydurma hadisin ihdâsı ve nakli konusunda son derece ağır tenkitlerde bulunmasına ve hemen her eserine bunu yansıtmasına rağmen kendisiyle bazen çelişebildiği, kimi zaman aşırı zayıf hatta uydurma rivayetleri savunabildiği ve bazı eserlerinde mevzû rivayetleri kullandığı müşâhade edilmiştir.

Referanslar

Ali el-Kârî, Nureddin Ali b. Sultan Muhammed el-Herevî. el-Esrâru’l-merfû‘a fi’l-ahbâri’l-mevzû‘a. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1431.

Âlûsî, Mahmûd Şükri b. Abdullah b. Mahmûd. Gâyetü’l-emânî fî’r-red ale’n-Nebhânî. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 2001.

Aslan, Recep. Suyûtî’nin Hadis İlmindeki Yeri. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2018.

Aydınlı, Abdullah. Hadis Istılahları Sözlüğü. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 3. Basım, 2009

Aynî, Ebû Muhammed (Ebü’s-Senâ) Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. Umdetü’l-kârî şerhu Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.

Ece, Abdurrahman. “el-Gumârî ve el-Muğîr Ale’l-Ehadisi’l-Mavdûa fi’l-Cami’i’s-Sağîr Adlı Eseri”. e-Şarkiyat: İlmî Araştırmalar Dergisi 2/4 (2010), 104-136.

Fellâte, Ömer b. Hasan Osmân. el-Vaz’ fi’l-hadîs. Dımaşk/Beyrut: Müessesetü Menâhili’l-İrfân, 1981.

Gökduman, Mustafa Avni. Suyûtî’nin Uydurma Hadisler Konusunda İbnü’l-Cevzî’ye Yönelttiği Eleştiriler. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.

Dâvûdî, Ebî Abdillah Şemseddin Muhammed b. Ali el-Mâlikî. Tercemetü’l-allameti’s-Süyûtî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1971.

İbn ʿArrâḳ, Nûru’d-Dîn ʿAlî b. Muḥammed b. ʿAlî b. ʿAbdurrahman b. ʿArrâḳ el-Kenânî. Tenzîhü’ş-şerîʿa. thk. ʿAbdulvehhâb ʿAbdullaṭîf. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1399.

İbn Hacer, Ebü’l-Fadl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1995.

İbn Hacer, Ebü’l-Fadl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Lisânü’l-Mîzân, thk. Abdülfettah Ebû Gudde. Beyrut: Müessesetü’l-Âlemî, 1971.

İbn Hacer, Ebü’l-Fadl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Fethu’l-bârî bi-şerhi Sahîhi’l-Buhârî. 13 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Ma‘rife, 2. Basım, 1379.

İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. es-Sikât. thk. Muhammed Abdürreşîd. Haydarabad: Dâiretü’l-Maârifi’l-Osmâniyye, 1973.

İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. Kitâbü’l-mecrûhîn mine’l-muhaddisîn. thk. Muhammed Abdülmecid b. İsmail es-Selefî. 2 Cilt. Riyad: Dârü’s-Sâmi’î, 2000.

İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b.Muhammed Bağdâdî. Kitâbü’l-mevzû‘ât mine’l-ehâdîsi’l-merfuât thk. Nureddin Boyacılar. Riyad: Mektebetu Edvai’s-Selef [Edvaü’s-Selef], 1997.

İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed el-Bağdâdî. Kitâbü’l-mevzû‘ât. Medine: el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1966.

Kandemir, M. Yaşar. “el-Mevzûât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/496-498. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2004.

Kandemir, M. Yaşar. Mevzu Hadisler Menşe’i Tanıma Yolları Tenkidi. İFAV Yayınları, 10. Basım, 2017.

Kandemir, M. Yaşar. “Münâvî, Muhammed Abdürraûf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31/571-573. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2020.

Kâtib Çelebi. Keşfü’z-zünûn. thk. Şerafettin Yaltkaya - Rıfat Bilge. 2 Cilt. İstanbul: Maârif Matbaası, 1941.

Kaya, Murat. “Mevzû Hadislerin Yapısı ve Kullanım Yaygınlığı”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 31 (2016), 56-74.

Kehhâle, Ömer Rızâ. Muʿcemü’l-müʾellifîn. 15 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1957.

Kettânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ca‘fer b. İdrîs el-Hasenî. er-Risâletü’l-mustatrafe. Beyrut: Dârü’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 5. Basım, 1993.

Leknevî, Ebü’l-Hasenât Muhammed Abdülhay b. Muhammed. el-Ecvibetü’l-fâzıle. Halep: Mektebü’l-Matbûati’l-İslâmiyye, 1964.

Leknevî, Ebü’l-Hasenât Muhammed Abdülhay b. Muhammed. er-Ref‘ ve’t-tekmîl fi’l-cerh ve’t-ta‘dîl. thk. Abdulfettah Ebû Gudde. Beyrut: Dârü’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 2012.

Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. el-Kuşeyrî. el-Müsnedü’s-sahîhu’l-muhtasaru mine’s-süneni bi-nakli’l-‘adli ‘ani’l-‘adli ‘an Rasûlillah. Riyad: Dârü’s-Selâm, 1419.

Özkan, Halit. “Süyûtî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/188-198. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.

Sehâvî, Ebü’l-Hasen Alemüddîn Alî b. Muhammed b. Abdissamed. ed-Dav’ü’l-lâmi li-ehli’l-karni’t-tâsi’. 12 Cilt. Beyrut: Dâru Mektebeti’l-Hayat, ts.

Sehâvî, Ebü’l-Hasen Alemüddîn Alî b. Muhammed b. Abdissamed. el-Mekâsıdü’l-hasene. thk. Muhammed Osman el-Haşt. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1985.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. el-Câmiu’s-sağîr fî ehâdisi’l-beşîri’n-nezîr. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1990.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. ez-Ziyâdet ale’l-Mevdû’ât (Zeylü el-Le’âli’l-masnû‘a). thk. Râmiz Hâlid Hasan. Riyad: Mektebetü’l-Maârif, 2010.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Tedrîbü’r-râvî. çev. Muhammed Enes Topgül, ed. Arafat Aydın. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2019.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. el-Le’âli’l-masnû’a fi’l-Ahbâri’l-Mevzû‘a. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1996.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. en-Nüketü’l-bedî‘ât ale’l-Mevzû‘ât. thk. Âmir Ahmed Haydar. Beyrut: Dârü’l-Cinan, 1991.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. en-Nüketü’l-bedî‘ât ale’l-Mevzû‘ât. yy.: Matbaa-i Uluv, 1303.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. en-Nüketü’l-bedî‘ât ale’l-Mevzû‘ât. İstanbul: Köprülü Kütüphanesi, Fazıl Ahmed Paşa, 548.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. en-Nüketü’l-bedî‘ât ale’l-Mevzû‘ât. İstanbul: Nuruosmaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye, 1281-001.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. en-Nüketü’l-bedî‘ât ale’l-Mevzû‘ât. Samsun: Samsun İl Halk Kütüphanesi, 55 hk 1123.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. ez-Ziyâdât ale’l-mevzû‘ât ve yüsemma “Zeylü’l-Le’âli’l-masnû‘a”. Riyad: Mektebetü’l-Maârif, 2010.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Kitâbü’t-tehaddüs bi-ni’metillah. Cambridge: Cambridge University, 1975.

Süyûtî, Ebü’l-Fadl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Şerhu makamati Celaleddin Süyûtî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1989.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Tahzîrü’l-eykâz min ekâzîbi’l-vu‘âz. Kayseri: Türkiye Diyanet Vakfı Kayseri Şubesi Yayınları, 1993.

Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Tahzîrü’l-Havâs min ekâzîbi’l-kussâs. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1984.

Şâmî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf Sâlihî. Sübülü’l-hüdâ ve’r-reşâd fî sîreti hayri’l-‘ibâd. Kahire: İhyaü’t-Türâsi’l-İslâmî, 1994.

Şâzeli, Abdülkadir. Behcetü’l-‘âbidîn bi-tercemeti hâfızi’l-asr Celaleddin Süyûtî. Dımaşk: Matbûatu Mecmâi’l-Lugati’l-Arabiyye, 1998.

Tabba’, İyaz Hâlid. Celaleddin Süyûtî: ma’lemetü’l-ulûmi’l-İslâmiyye. Dımaşk: Dârü’l-Kalem, 1996.

Uğur, Mücteba. Hadis İlimleri Edebiyatı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2020.

Yavuz, Adil. “Sehâvî ve Halk Dilinde Dolaşan Hadisler Problemi ile İlgili Eseri”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/14 (Mart 2002), 165-187.

Yıldırım, Enbiya. “İbnu’l-Cevzî’nin Hadisçiliğine Genel Bir Bakış”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (2006), 73-126.

Yıldırım, Enbiya. “Suyûtî’ye Yöneltilen Suçlamalar (Sehâvî - Suyûtî Çekişmesi Bağlamında)”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/2 (2006), 149-174.

Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân et-Türkmânî el-Fârikî ed-Dımaşkî. Mîzânü’l-İ’tidâl. Lübnan: Dârü’l-Ma‘rife li't-Tıbâ‘a ve’n-Neşr, 1963.

Ziriklî, Ebû Gays Muhammed Hayrüddîn b. Mahmûd b. Muhammed b. Alî b. Fâris ez-Ziriklî ed-Dımaşkî. el-A‘lâm. Beyrut: Dârü’l-İlm li’l-Melâyîn, 2002.

İndir

Yayınlanmış

2023-06-15