Abdullah Eyyûbî’nin Okçuluğa Dair Eserinin Osmanlı Kırk Hadis Edebiyatı Çerçevesinde Değerlendirilmesi
DOI:
https://doi.org/10.30523/Anahtar Kelimeler:
Hadis,- Kırk Hadis Edebiyatı- Tezkireler- Okçuluk- Osmanlı Dönemi ÇalışmalarıÖz
Belirli bir konuya ait rivayetler hacimli eserlerde toplanabildiği gibi pratik amaçlar gözetilerek daha küçük hacimli telifler de yazılabilmiştir. Bu çerçevede akla ilk gelen türlerden birisi de kırk hadis edebiyatıdır. Şekil ve içerik olarak Osmanlı dönemi, kırk hadis yazımında önemli bir yere sahiptir. Bu makalede Abdullah Eyyûbî’nin okçuluğa dair kırk hadis seçkisi hem kendi özellikleri itibariyle hem de Osmanlı dönemi kırk hadis edebiyatının yazım serüveni çerçevesinde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Eserin yazma nüshalarının ve türünün tespiti yapılıp isimlendirmeye dair farklılıklara değinilmiştir. Ayrıca farklı bir yazım türü içerisinde yer alan bu kırk hadis yazım şekli, bir edebî veya ilmî tür içinde diğer bir türün devam etmesinin olanağı çerçevesinde konu edinilmiştir. Bunun için Eyyûbî’nin eseri örnek olarak ele alınmıştır. Müellifin kırk hadis seçkisinde genel olarak kaynak ve üslup hassasiyetinin olduğu görülmüştür. Sadece tercümeye yer verilmemiş, bazı hadislerde kısa şerhler de yapılmıştır. Eserin, Osmanlı dönemi kırk hadis edebiyatı yazım çeşitliliğine dair yeni değerlendirmelere veri sunacak bir potansiyelde olduğu ifade edilmelidir.
Referanslar
Abdullah Efendizâde, Mehmed Emin Efendi. el-Âs̲âru’l-mecîdiye fi’l-menâḳibi’l-Ḫâlidiye. İstanbul: Mahmûd Bey Matbaası, 1314.
Bozkurt, Nebi. Hadis’te Folklor Eğlence. İstanbul: İFAV Yayınları, 1997.
Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. Beyrut: Dâru İbni Kesîr, 2002.
Bursalı, Mehmed Tahir. Osmanlı Müellifleri. İstanbul: Meral Yayınevi, ts.
Can, Barış. “Osmanlı Devleti Klâsik Çağ Savaşlarında Okçular”. Nişangâh-ı İstanbul. ed. Ahmet Uçar. 135-157. İstanbul: Gürsoy Grup, 2019.
Cevziyye, İbn Kayyim. el-Fürûsiyye. thk. Semîr Hüseyin. Tanta: Dârü’s-Sahâbe, 1411.
Çelik Polat, Sevda. Minhac-ı Rumat (Giriş-Metin-Dizin). Erzincan: Binali Yıldırım Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020.
Dervâzî, Muhammed Bin Yûnus. Kavsname Dervâzî’nin Okçuluk Kitabı. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu - Okçular Vakfı, 2020.
Deylemî, Şîrûye b. Şehredâr. el-Firdevs bi-meʾs̱ûri’l-ḫiṭâb. thk. es-Saîd b. Besyûnî Zağlûl. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1986.
Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş’as. Sünenü Ebî Dâvûd. Riyad: Dârü’s-Selâm, 2009.
Efendioğlu, Mehmet. “Abdullah Eyyûbî”. Tarihi, Kültürü ve Sanatıyla Eyüpsultan Sempozyumu VI. 318-323. İstanbul: Eyüp Belediyesi Kültür Yayınları, 2003.
Esad Efendi. Üss-i Zafer. İstanbul: y.y., 1827.
Eyyûbî, Abdullah. Hadis-i erbaîn der hakk-ı feżâil-i tîr u kemân. İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi Türkçe Yazma, 297.3. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TY/nekty07347.pdf
Eyyûbî, Abdullah. Hadis-i erbaîn Tercümesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi Türkçe Yazma, 297.3. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TY/nekty03826.pdf
Gökdemir, Atila. Müellifi Bilinmeyen Bir Manzum Hadis Tercümesi (İnceleme-Metin). Isparta: Süleyman Demirel Ü., Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
Güldöşüren, Arzu. II. Mahmud Dönemi Osmanlı Ulemâsı. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
Hamevî, Ahmed b. Muhammed el-Hanefî. en-Nefeḥâtü’l-miskiyye fî ṣınâʿati’l-fürûsiyye. thk. Abdüssettâr Karağūlî. Bağdat: Matbaatü’t-Tafîd, 1950.
Işınsu Durmuş, Tuba. Şair ve Sultan Osmanlı’da Edebî Himaye. İstanbul: Muhit Kitap, 2021.
İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdülmelik. es-Sîretü’n-Nebeviyye. thk. Mustafa es-Sekkâ vd. Beyrut: Dârüʾl-Kütübiʾl-ʿİlmiyye, 2009.
İnanç, Yonis. “Reîsülkurra Abdullah Eyyûbî Hayatı ve Eserleri”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16/29 (2014), 107-128.
İrtem, Süleyman Kâni. Sultan II. Mahmud Devri ve Türk Kemankeşleri. İstanbul: Temel Yayınları, 2005.
Kânî Bey, Mustafa. Okçuluk Kitabı Telhîs-i Resâ’ilât-ı Rumât (Asıl metin ve günümüz Türkçesi ile). ed. Yüksel İ. Aydın. çev. Yavuz Kemal - Canatar Mehmet. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti, 2010.
Kânî Bey, Mustafa. Telḫîṣ-i Resâil-i rumât. İstanbul: y.y., 1263.
Karahan, Abdülkadir. İslâm-Türk Edebiyatında Kırk Hadis. Ankara: DİB Yay., 1991.
Karahan, Abdülkadir. “Kırk Hadis”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 25/469-473. Ankara: TDV Yayınları, 2022.
Lutfi Efendi, Ahmed. Tarih-i Lutfi. İstanbul: Mahmud Bey Matbaası, 1302.
Metin, Serkan Necati. Türk Spor Okçuluğunun Gelişiminde Osmanlı Devleti Dönemi. Sakarya: Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2020.
Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim el-Haccâc. Ṣaḥîḥu Müslim. Kahire: Dârü’l-Hadîs, 2010.
Öz, Yusuf. “Tezkire”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 41/68-69. İstanbul: TDV Yay., 2012.
Süreyya, Mehmed. Sicill‐i Osmanî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1996.
Süyûtî, Celâlüddîn. el-Vesâ’il ilâ müsâmerati’l-evâ’il. thk. Esad Tals. Bağdat: y.y., 1950.
Şahintürk, Hasan. “Osmanlı Devri Okmeydanları ve İstanbul Okçular Tekkesi”. Nişangâh-ı İstanbul. ed. Ahmet Uçar. 29-75. İstanbul: Gürsoy Grup, 2019.
Şâyi, Fevzân b. İbrahim. Kitâbü’l-ifâdeti ve’t-tabsîri likülli râmin mübtediin ev mehîrin li-Cemâliddîn Abdillah b. Meymûn. Câmiatü’l-İmâm Muhammed b. Suûd, Doktora Tezi, 2008.
Şeyh Vahîd, Vahîd b. Şeyh Abd el-Celîl el-Buhârî. Müntehab-ı Ehâdis Tuhfe-i Keman-Keşan. 06 Mil Yz FB 309/2.
Şeyh Vahîd, Vahîd b. Şeyh Abd el-Celîl el-Buhârî. Tuhfe-i Keman-Keşan. 06 Mil Yz FB 309/1.
Taberânî, Ebû Eyyûb Süleymân. Kitâbu Fażli’r-remy ve talimihî. thk. Muhammed b. Hasen Gumârî. Mekke: Mektebetü’l-Melik Fehd, 1419.
Tâhirülmevlevî. “Davud Paşa Kışlası Önünde Ok Atışı”. Mahfil 3/27 (1341), 65-68.
Tâhirülmevlevî. “İ‘dâd-ı Kuvvet”. Sebîlürreşâd 11/269 (1331), 135-139.
Tirmizî, Muhammed b. İsa. Sünenü’t-Tirmizî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2011.
Turgut, Ali. “Abdullah Eyyûbî”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 1/102-103. İstanbul: TDV Yayınları, ts.
Vâkıdî, Muhammed b. Ömer. Kitâbü’l-Meġāzî. thk. Marsden Jones. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-Alami, 1966.
Yıldırım, Selahattin. “Osmanlı Muhaddisleri’nin Eserleri ve Bunlar Arasında Kırk Hadis Çalışmalarının Yeri”. Anadolu’da Hadis Geleneği ve Daru’l-Hadisler Sempozyumu. ed. Muhittin Düzenli. 140-151. Samsun: Ondokuz Mayıs Ü. İlahiyat Fakültesi, 2011.
Yıldız, Fahreddin. “İslâmî İlimler, Divan Edebiyatı ve Tasavvuf Geleneğindeki Yeriyle Tarihten Günümüze Popüler Hadis Kitapları: Kırk Hadisler”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 11 (2013), 407-455.
Yüceer, Mustafa. “Hadis İlmi Açısından ‘Men Hafiza’ Rivâyeti ve Manzum Kırk Hadis Geleneğine Tesiri”. Tasavvur/Tekirdağ İlahiyat Dergisi 6/2 (2020), 934-964.
Yüceer, Mustafa. Osmanlı Manzum Hadis Edebiyatı. Ankara: TDV Yayınları, 2021.
Yücel, Ünsal. “Sultan 2. Mahmut Devrinde Okçuluk”. Türk Etnografya Dergisi 10 (1967), 94-102.
Yücel, Ünsal. Türk Okçuluğu. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yay., 1999.
Zâid, Semîra. Muḫtaṣaru’l-câmi fi’s-sîreti’n-Nebeviyye. 2 Cilt. Dımaşk: Matbaatü’s-Sabâh, ts.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2023 Mütefekkir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
