Kur’ân'ın Temel İlkelerinin İnşâsı Bağlamında Meâric Sûresi
DOI:
https://doi.org/10.30523/Anahtar Kelimeler:
Tefsir- Kur’ân Dili- Mekkî-Medenî- Meâric Sûresi- Kur’ânî İlkelerÖz
Kur’ân, dünya görüşünü bir süreç dâhilinde ortaya koymuştur. Bu anlamda hem mekân hem de zaman boyutuyla Mekke’de başlayan söz, Medine’de devam etmiştir. Allah tasavvuru başta olmak üzere varlığa dair tüm tasavvuru bu süreç içinde şekillendiren Kur’ân, söze temel ilkelerini inşa etmekle başlar. Bu inşa ediş, Kur’ân’ın bütününe sirayet etmiş olmakla birlikte, vahyin dünya görüşünün temel kodları Mekke’de oluşturulmuştur. Bu bağlamda, Mekkî dönemi yaşamış bir müminin, dinin ne olduğu ve insandan neler beklediğine dair bir bilinçle kuşandığını ve Medine atmosferine hazır hale geldiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Medenî dönemde ise yeni bir vasatın farklı gündemlerinde temel ilkelerin kuşatıcı ve belirleyici atmosferine çekilmek istenmiştir. Nitekim bu atmosfer özü itibariyle Mekke ruhunu hatırlatmış ve bu ruhun hiçbir koşulda ıskalanmaması gereğine işaret etmiştir. Bu anlamda Mekkî dönem kemâle ermesi beklenen eksik bir sözün başlangıcı olmadığı gibi, Medenî dönem itikadî ve amelî anlamda en mütekâmil sözün söylendiği bir vasat olarak görülmemelidir. Aksi halde muhatabının inşasını hedefleyen Kur’ân’ın dil ve üslûbu göz ardı edilmiş olur. Çalışmada, Meâric Sûresi, Kur’ân’ın bütününe sirayet etmiş olan dünya görüşü ve başından beri değişmeyen temel ilkeleri ekseninde bir okumaya tabi tutulmuş; böylece Mekkî ve Medenî dönemler arasındaki irtibat, Kur’ân dili açısından ortaya konulmaya çalışılmıştır. Buna göre sûrede âhiret, şahsî sorumluluk, servetin paylaşımı ve iffetli yaşam gibi konular ele alınırken evlilik, zekât ve ribâ gibi Medenî dönemin meselesi olarak düşünülen hususlara dair temel yaklaşımların ortaya konulduğu tespit edilmiştir.
Referanslar
Aksoy, Soner. Kur’an’daki Haberler Neyin Habercisidir. İstanbul: Kitâbî Yay., 2023.
Âlûsî, Ebü’s-S̱enâ Şihâbuddîn Maḥmûd b. ʿAbdillâh b. Maḥmûd el-Ḥuseynî. Rûḥu’l-meʿânî fî tefsîr el-Ḳur’âni’l-ʿaẓîm ve’s-sebʿu’l-mes̱ânî. thk. ʿAlî ʿAbdubârî ʿAṭiyye. 16 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
Âlûsî, Mahmûd Şükrî el-Baġdavî. Bulûġu’l-ereb fî maʿrifeti aḥvâli’l-ʿArab. thk. Muhammed Behcet el-Eserî. 2. Basım. 3 Cilt. Beyrut: y.y., ts.
Bâzergan, Mehdi. Kur’an’ın Nüzul Süreci. Ankara: Fecr Yayınları, 1998.
Câbirî, Muhammed Âbid. Fehmü’l Kur’an. çev. Muhammed Coşkun. İstanbul: Mana Yay., 2017.
Çantay, Hasan Basri. Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm. 3 Cilt. İstanbul: Risale Yay., 2005.
Derveze, Muhammed İzzet b. ʿAbdilhâdî. et-Tefsîru’l- ḥadîs̱. 12 Cilt. Kahire: Dârü’l-İhyai’l-Kütübi’l-ʿArabiyye, 1963.
Düzenli, Yaşar. Merkez Çevre İlişkisi Açısından Kur’ân-ı Kerim. İstanbul: Araştırma ve Kültür Vakfı Yay., 2007.
Düzenli, Yaşar. Üslub ve Semantik Açıdan Kur’an ve Şefaat. İstanbul: Pınar Yay., 2006.
Ebû Hayyân, Muhammed b. Yusuf b. Hayyân el-Endelüsî. Tefsîru’l-Bahru’l-Muhît. thk. Âdil Ahmed Abdü’l-Mevcûd, Ali Muhammed Muavvad. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1993.
Elik, Hasan - Coşkun, Muhammed. Tevhit Mesajı. 3. Basım. İstanbul: İFAV Yay., 2016.
Esed, Muhammed. Kur’an Mesajı. çev. Cahit Koytak - Ahmet Ertürk. İstanbul: İşaret Yay., 1997.
Fidan, Ayşenur. Kur’ân Dilinde Mekkî ve Medenî Âyetlerin Bütünlüğü. 2. Basım. İstanbul: Kitâbî Yay., 2023.
Fidan, Ayşenur. “Kur’ân’da Geleceğe Dair Gaybî Haberler: el-İsra 17/79, er-Rûm 30/1-5 ve el-Fetih 48/27. Ayetleri”. Bilimname 2019/38 (2019), 837-862.
Fidan, Ayşenur. “Müstakil Mekkî-Medenî Eserleri ve Müellifleri Üzerine Bir Literatür İncelemesi”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 5/2 (2021), 690-715.
Gelgeç, Sevim. Bir Mübeyyin Olarak Kur’ân ve Hz. Peygamber. Ankara: Fecr Yay., 2022.
Gelgeç, Sevim. Kur’ân’ın Kur’ân’la Tefsiri Meselesi. Ankara: Fecr Yay., 2022.
Güney, Derya. Mü’min Şahsiyetin İnşası Bağlamında Kur’an’da Dua. Ankara: Fecr Yay., 2020.
İbn ʿÂşûr. Muḥammed et-Ṭâhir b. Muḥammed b. et-Ṭâhir. et-Taḥrîr ve’t-Tenvîr. 30 Cilt. Tunus: Dârü’l- Tûnîsiyye, 1984.
İbn Hişam, Ebû Muḥammed Cemâlüddîn ʿAbdülmelik b. Hişâm b. Eyyûb el-Ḥimyerî el-Meâfirî el-Basrî. et-Tîcân fî mülûki Ḥimyer. San’a: Merkezü’d-Dirâsâti ve’l-Ebhâssi’l-Yemeniyye, 1928.
İbn Kes̱îr, Ebü’l-Fidâʾ ʿİmâdüddîn İsmâîl b. Şiḥâbiddîn Ömer b. Kes̱îr b. Dav’ el-Kaysî el-Kureşî el-Busrâvî ed-Dımeşḳî. Tefsîru’l-Ḳur’âni’l-ʿazîm. 4 Cilt. Kahire: Dârü’l-Ġaddi’l-Cedîd, 2007.
İsfehânî, Ebû Müslim Muḥammed b. Baḥr. Tefsîru Ebi Müslim el-İsfehânî. thk. Hudr Muḥammed Nebhâ. b.y.: Dirâsetü Tahlîlîye, ts.
Karataş, Şuayip. Kur’ân’ın Konusu Olarak Melekler. 2. Basım. İstanbul: İFAV Yay., 2023.
Kotan, Şevket. “Kur’an’da Cahiliye Araplarının Allah İnancı”. Cahiliye Araplarının Uluhiyet Anlayışı. ed. M. Mahfuz Söylemez vd. 167-182. Ankara: Ankara Okulu Yay., 2015.
Ḳurṭubî, Ebû ʿAbdilllah Muḥammed b. Aḥmed b. Ebî Bekir Ferh. el-Câmiʿ li-aḥkâmi’l-Ḳur’ân. thk. Aḥmed el-Berdunî - İbrâhim Ettafeyyîş. 2 Cilt. Kahire: Dârü’l Kütübü’l-Mısriyye, 1964.
Mâtürîdî, Ebû Manṣûr Muḥammed b. Muḥammed. Tefsîru’l-Mâtürîdî. thk. Mecdî Bâsellûm. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 2005.
Muḳâtil b. Süleymân, Ebü’l-Ḥasen el-Belḫî. Tefsîru Muḳâtil b. Süleymân. thk. ʿAbdullâh Maḥmûd Şeḥâte. 5 Cilt. Beyrut: Dârü’l-İhyâi’t-Turâs, 2002.
Osmançelebioğlu, Serhan. “Kur’ânî Üslup Açısından İnfitâr Sûresi”. İslam Tetkikleri Dergisi 10/1 (2020), 103-124.
Râzî, Ebû ʿAbdillah Faḥruddîn Muḥammed b. Ömer b. Ḥüseyn. Mefâtîḥu’l-ġayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâru İḥyâi’t-Türâs̱i’l-ʿArabî, 1999.
Robinson, Neal. Kur’an’ı Keşfetmek. çev. Süleyman Kalkan. İstanbul: KURAMER Yay., 2018.
Söylemez, M. Mahfuz. “İlk Dönem İslam Tarihi Kaynaklarına Göre Cahiliye Araplarında Ahiret İnancı”. Cahiliye Araplarının Ahiret İnancı. ed. M. Mahfuz Söylemez vd. 9-49. Ankara: Ankara Okulu Yay., 2016.
Süyûṭî. Ebü’l-Fażl Celâlüddîn ʿAbdurraḥmân b. Ebî Bekr el-Ḫuḍayrî, el-İtkân fî ʿulûmi’l-Kur’ân, thk. Şuayb el-Arnavût. Dımaşk: Müessetü’r-Risâle, 2008.
Şâṭıbî, Ebû İshâk İbrâhîm b. Mûsâ el-Laḫmî el-Ġırnâṭî. el-Muvâfaḳât fî usûli’ş-şerî ʿa. thk. ʿAbdullah Dıraz. 4 Cilt. Kahire: el-Matbuatü’r-Rahmâniyye, ts.
Şulul. Kasım. İlk Kaynaklara Göre Hz. Peygamber Devri Kronolojisi. 5. Basım. İstanbul: İnsan Yay., 2014.
Ṭaberî, Ebû Caʿfer Muḥammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî. Câmiʿu’ l-beyân ʿan teʾvîli ʾâyi’l-Ḳur’ân. thk. Aḥmed Muḥammed Şâkir. 24 Cilt. b.y.: Müessesetü’r-Risâle, 2000.
Tabersî, Ebû ʿAlî Emînü’l-İslâmî ebî ʿAlî el-Fażl b. el-Ḥasen. Tefsîru mecmaʿu’l-beyân fî tefsîri’l-Ḳur’ân. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Murteża, 2006.
Vâḥidî, Ebü’l-Ḥasen ʿAlî b. Aḥmed b. Muḥammed b. ʿAlî en-Nîsâbûrî. el-Vasîṭ fî tefsîri’l-Ḳur’âni’l-mecîd. thk. ‘Âdil Aḥmed ʿAbdi’l-Mevcûd - ‘Alî Muḥammed Mu‘avveḍ - Aḥmed Muḥammed Ṣayra (Ṣayyara) - Aḥmed ‘Abdü’l-ġanî el-Cemel - ‘Abdu’r-raḥmân ‘Uveys. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1994.
Yazır, Elmalılı M. Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. 10 Cilt. İstanbul: Zehraveyn, 1992.
Zemaḫşerî, Ebü’l Kâsım Muḥammed b. Ömer b. Aḥmed Carullah. el-Keşşâf ʿan ḥaḳâ’iḳı ġavâmiżi’t-tenzîl. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-Arabî, 1986.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2023 Mütefekkir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
