Zihin Felsefesi Bağlamında Ruh Kavramının Bilinç Kavramına Dönüşümü
DOI:
https://doi.org/10.30523/Anahtar Kelimeler:
Felsefe- Nörobilim- Zihin- Bilinç- RuhÖz
Bilinç, modern zamanların en temel ve zor problemleri arasında yer alır. Bilince kaynaklık ettiğini düşündüğümüz ruh kavramı için de benzer şeyleri söylemek mümkündür. Çalışmada günümüz filozof ve nörobilimcilerinin ana uğraş alanlarından biri haline gelen bu problem, ruh kavramından bilinç kavramına doğru gerçekleşen dönüşüm çerçevesinde incelendi. Bu dönüşümün gerçekleşmesi insanın kendini ve evreni anlamaya ve açıklamaya çalışmasıyla mümkün olabilmiştir. Bu anlamlandırma ruh ve bilinç ile doğrudan ilgilidir. İnsan, varoluş tarihi boyunca doğaötesi bir arayışın içinde olmuştur. Bu arayışın birinci basamağında ruh, son basamağında ise bilinç vardır. İnsan, tarım toplumundan sibernetik topluma doğru büyük bir dönüşüm yaşamıştır. Tarım toplumunda, dini anlamda ruhu merkeze alan insan, sibernetik toplumda bilimsel anlamda bilinci merkeze almıştır. Makalede, yaşanan dönüşümü göstermek açısından ruh ve bilinç kavramları hem tarihi gelişim süreçleri itibariyle hem de zaman içinde geçirdikleri anlam dönüşümü açısından tasvir edildi. Makalede ruh sözcüğünün yerine geçebilecek şekilde bilinç sözcüğünün kullanımının tarihi, felsefî ve bilimsel zemini açıklanmıştır. Bu bağlamda da bilimsel dünya görüşü arttıkça ruh yerine bilincin kullanılmaya başlandığı meselesi üzerinde durulmuştur.
Referanslar
A. Revensou. Bilinç Öznelliğn Bilimi. çev. S. Değirmenci. İstanbul: Küre Yayınları, 2016.
A, Shaffer Jerome. Zihin Felsefesi Açısından Bilinç, Ruh ve Ötesi. çev. Turan Koç. İstanbul: İz Yayıncılık, 1991.
Andrea C. Cavanna - Andrea Nani. Bilinç Sinirbilimdeki ve Zihin Felsefesindeki Kuramlar. çev. Berk Çakan. Ankara: Episteme Yayınları, 2021.
Antonio Damasio. Zihindeki Benlik, Bilinçli Beynin Gelişimi. çev. İlhami Buğdaycı. Ankara: Odtü Yayıncılık, 2020.
Antti Revonsuo. Bilinç: Öznelliğin Bilimi. çev. S. Değirmenci. İstanbul: Küre Yayınları, 2016.
Aristoteles. Ruh Üzerine. çev. Zeki Özcan. İstanbul: Alfa Yayınları, 2001.
Baş, Fatih. “Modern Devletin Açmazı: Dindar Topluma Seküler Sosyal Yapı ‘Türkiye Örneği’. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20 (2021), 408-409.
Baş, Fatih. Türkiye’de Merkez Çevre Değişimi ve Sekülerleşme (Ankara: Serüven Yayınevi, 2023).
Babür, Betül Çotuksöken-Saffet. Metinlerle Ortaçağda Felsefe. Ankara: Bilgesu Yay., 2011.
Catherine Malabou. Beynimizle Ne Yapmalıyız? çev. Selim Karlıtekin. İstanbul: Küre Yayınları, 2018.
Charles Darwin. Türlerin Kökeni. çev. Öner Ünalan. Ankara: Onur Yayınları, 1976.
Daniel C. Dennett. Bilinç Açıklanıyor. çev. Sibel Kibar. İstanbul: Alfa Yayınları, 2020.
David, Eagleman. Beynin Gizli Hayatı. çev. Zeynep A. Tozar. İstanbul: Domingo Yay., 2013.
David J. Chalmers. The Character of Consciousness. New York: Oxford University Press, 2010.
Descartes, Rene. Ruhun Tutkuları. çev. M. Erşen. İstanbul: Say Yayınları, 2019.
Erhan Demircioğlu. Makinedeki Hayalet - Zihin Felsefesine Giriş. Ankara: Fol Yay. 2021.
Eric R. Kandel. Belleğin Peşinde Yeni Bir Zihin Biliminin Doğuşu. çev. Mehmet Doğan. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2016.
Fahreddin er-Râzi. Mefâtîhu’l-Gayb. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1415.
Francis, Crick. Şaşırtan Varsayım İnsan Varlığının Temel Sorularına Yanıt Arayışı. çev. Sabit Say. Ankara: Tübitak Yayınları, 2000.
Gerald M. Edelman. Wider Than The Sky: The Phenomenal Gift of Consciousness. New Haven and London: Yale University Press, 2004.
Güç, Ahmet. “Ruh”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 35/197-199. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
John Heil. Zihin Felsefesi Çağdaş Bir Giriş. çev. Seda Akbıyık - Merve Bilgili. İstanbul: Küre Yayınları, 2020.
Jonathan Westphal. Zihin- Beden Problemi. çev. Saliha Tuncer Erdem. İstanbul: Pan Yayıncılık, 2020.
Katona, Gabor. “The Evolution of the Concept of Psyche from Homer to Aristotle”. Journal of Theoretical and Philosophical Psychology 22/1 (2002), 28-44.
M., Edelman, Gerald. Wider Than The Sky: The Phenomenal Gift of Consciousness. New Haven and London: Yale University Press, 2004.
Matthias, Eckoldt. Beynin ve Zihnin Kısa Tarihi Duygular ve Düşünceler Nasıl Oluşur? çev. Mehmet Ali Erbak. İstanbul: Say Yayınları, 2018.
Paul M. Churchland. Madde ve Bilinç, Zihin Felsefesine Güncel Bir Bakış. çev. Berkay Ersöz. İstanbul: Alfa Yayınları, 2012.
Peters, F. E. Antik Yunan Felsefesi Terimleri Sözlüğü. çev. Hakkı Hünler. İstanbul: Paradigma Yayınları, 2004.
Platon. Phaidon. çev. Furkan Akderin. İstanbul: Say Yayınları, 2015.
Platon. Phaidon ve Menon. çev. Ahmet Cevizci. İstanbul: Gündoğan Yayınları, 2011.
Platon. Timaios. çev. Erol Güney - Lütfi Ay. İstanbul: Sosyal Yayınlar, 2001.
Rank, Otto. Psychology and the Soul. London: The Johns Hopkins University Press, 1998.
Rohde, Erwin. Psyche. New York: Routledge, 2010.
Rosenthal, David M. Consciousness and Mind. New York: Oxford University Press, 2005.
Snell, Bruno. The Discovery of the Mind. New York: Dover Publications, 1982.
Sultan, Tarlacı. Bilinç Beyin, Zihin ve Benliğin Keşfi. İstanbul: Destek Yayınları, 2019.
Kur’an-ı Kerim Meali. çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: DİB Yay., 2009.
Taylor, John. Zihin Kullanma Klavuzu. çev. Sinan Gürtunca. İstanbul: Sistem Yay., 2009.
Tevfik Alıcı. Gerçek Bir Yanılsama: Bilinç. İstanbul: Metis Yayınları, 2019.
Thomas Sturm. “Consciousness Regained? Philosophical Arguments for and Against Reductive Physicalism”. Dialogues in Clinical Neuroscience.
Von Ditfurth, H. Bilinç Gökten Düşmedi. çev. Veysel Atayman. İstanbul: Cumuhuriyet Kitapları, 2007.
Yavuz, Yusuf Şevki. "Ruh". TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim: Temmuz 2023.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2023 Mütefekkir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
