Abdürrezzâk Kâşânî (ö. 730/1330) ve Tefsirdeki Metodu
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.130251Anahtar Kelimeler:
Tefsir- İşarî tefsir- Tasavvuf- Abdürrezzâk Kâşânî- Te‘vîlâtü‘l Kur‘anÖz
Abdürrezzâk Kâşânî (ö. 730/1330) otuz beş eser vermesine ve Davud-u Kayserî (ö. 751/1350), İsmail Hakkı Bursevî (ö.1137/1725), Âlûsî (ö. 1270/1854), Cemâleddin el-Kâsımî (ö. 1332/1914) gibi müfessirleri etkilemiş olmasına rağmen ilim dünyasında hak ettiği yeri alamamış, ayrıca sufi olmasına rağmen Bâtıni olmakla itham edilmiştir. Kâşânî’nin, Hakâiku’t-Te’vîl adlı tefsirinin te’vîl bölümlerinden oluşan Te’vîlâtü’l-Kur’ân’ı ise defalarca Tefsîri Şeyhi’l-Ekber adıyla İbn Arabî (ö. 638/1240)'ye nispet edilerek basılmış ve bu isimle şöhret bulmuştur. Kâşânî’ye aidiyeti kesin olan bu eserde işarî tefsir yöntemi ağır basmakla birlikte yer yer literal yorumlara da rastlanılmaktadır. Ayrıca eserde antropomorfist ve hurufi çizgide yorumlar da yapılmıştır. Biz bu çalışmada, işarî tefsirin vahdeti vücut döneminde yaşamış olan Abdürrezzâk Kâşânî ve tefsiri Te'vîlâtü'l-Kur'ân'ı inceleyeceğiz.Referanslar
Afifi, A.E, Muhyiddîn İbnü’l-Arabî’nin Tasavvuf Felsefesi,(ter.Mehmet Dağ), Ankara Ü. İ.F. Yay. Ankara, ts.
Âga Büzürgi Tahranî, ez-Zerîa ilâ Teşânîfi’ş-Şerîa, Beyrut, ts. (I-XXV).
Alkış Abdürrahim, “Sermediyet ve Abdurrezzâk-ı Kāşânî’nin Risâle fî Beyâni Mikdâri’s-Seneti’s-Sermediyye ve Taʿyîni Eyyâmi’l-İlâhiyye İsimli Eseri”,Marmara Ü.İ.F.D., 2009/1, sa. 36, ss. 207-235.
Aydın, Mehmet, Din Felsefesi, İzmir, 1992.
Aydın, M. Akif, “İmâmet”, DİA, İstanbul, 2000, 22/203-207.
Bağdadî, İsmail Paşa, Hediyyetü’l-Ârifîn, Esmâü’l-Müellfîn ve Âsâru’l-Musannifîn, İstanbul, 1951, (I-II).
Bayraktar, Mehmet, “Dâvûd-i Kayserî”,DİA, İstanbul, 1994, IX/32-33.
Bilmen, Ömer Nasuhi, Büyük Tefsir Tarihi, (Tabakâtü’l-Müfessirîn), Ankara, ts. (I-II).
Brockelmann, Carl, Geschichte Der Arabischen Litteratur Ester Suplementend (GAL) Leiden, 1938.
Cami, Abdurrahman, Nefehâtü’l Üns min Hadarât’il Kuds çev.ve şerh Lâmiî Çelebi, b.y.y., ts.
Cezerî, İzzeddin Ebu’l-Hasen b. Esîr, el-Lübâb fî Tehzîbi’l-Ensâb, Beyrut, ts. (I-III).
Davud el-Kayserî, Mahmûd b. Muhammed, Matla‘u Husûsi’l-Kilem fî Ma‘ânî Fusûsi’l-Hikem, Kral Suud Üniversitesi Ktp, nu: 2950z/189gm.
Demirli, Ekrem, “Vahdet-i Vücûd”, DİA, Ankara, 2012, XXXXII/431-434
Duman M. Zeki-Altundağ Mustafa, “Hurûf-ı Mukattaa”,DİA, İstanbul, 1998, XVIII/401-408.
Ergül Necmeddin, “Abdurrezzâk Kāşânî (ö. 730/1330)’nin Hayatı, İlmî-Tasavvufî Kişiliği ve Eserleri” Birey ve Toplum, Bahar, 2013, c. 3, sa. 5, ss. 93-125.
Hamevî, Şehâbuddîn Ebû Abdillah Yâkût, Mucemu’l-Buldân, Beyrut, (I-V).
Huart, Cl. “Kâşân”M.E.B.İ.A. İstanbul, 1997, VI/404.
İbn Âşûr, Muhammed et-Tâhir, et-Tahrîr ve’t-Tenvîr, Tunus, 1984,( I-XXX).
Karadaş, Cağfer, “Dâvûd-i Kayserî ve Genel Hatlarıyla Düşüncesi”,Uludağ Ü.İ.F.D., 2006 c. 15, sa. 2, ss. 1-18.
Kâşânî, Abdürrezzâk Ebü’l-Ğanâim, Hakâiku’t-Te’vîl fî Dekâikı’t-Tenzîl, Süleymaniye ktp. Fatih nr: 113.
Kâşânî, Abdürrezzâk Ebü’l-Ğanâim, Istılâhât-ı Sûfiyye, tahk. Abdülâl Şâhîn, Dâru’l-Menâr, 1992.
Kâşânî, Abdürrezzâk Ebü’l-Ğanâim, Letâifu’l-A’lâm fî İşârât-i Ehli’l-İlhâm, tahk. Ahmed Abdürrahim es-Sâyih-Âmir en-Neccâr, Kahire, 2005.
Kâşânî, Abdürrezzâk Ebü’l-Ğanâim, Şerhu Fusûsi’l-Hikem, Matbaatu’l-Meymene, Mısır, 1321.
Kâşânî, Abdürrezzâk Ebü’l-Ğanâim, Tefsîri’ş-Şeyhi’l-Ekber (Te’vîlâtü’l-Kur’âni’l-Hakîm), 1313, Hasan Halebî, (Hazin Tefiri kenarında) (I-IV).
Katip Çelebi (Hacı Halîfe), Keşfüzzünûn an Esâmi’l-Kütüb ve’l-Fünûn, M.E.B. Yay., İstanbul, 1971, (I-II).
Kaya, Mehmet Kemâlüddîn Abdürrezzâk Kâşânî ve Tefsiri Te’vîlâtü’l-Kur’ân’ın Tefsir Metodolojisi Açısından Tahlil ve Tanıtımı, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Ü. Sos. Bil. Ens.Kayseri, 2009).
Kehhâle, Ömer Rıza, Mu’cemu’l-Müellifîn Terâcim-i Musannifi’l-Kütübi’l-Arabiyye, Beyrut, 1993, (I-IV).
Komisyon, Türkçe Sözlük, TDK. Basım Evi, Ankara, 1988, (I-II).
Konevî, Sadreddin, Vahdet-i Vücûd ve Esasları, çev. Ekrem Demirli, İz Yayıncılık, İstanbul, 2012.
Kurtuluş, Rıza, “Kâşân”,DİA, Ankara, 2002, XXV/3-4.
Lory,Pierre, Kâşânî’ye Göre Kur’an’ın Tasavvufî Tefsiri, çev. Sadık Kılıç, İnsan Yay. İstanbul, 2001.
Macdonald, D.B.,“Abdürrezzâk Kâşânî”, M.E.B.İ.A., İstanbul, 1960, I/106.
Mollaibrahimoğlu, Süleyman, Süleymaniye Kütüphanesinde Bulunan Yazma Tefsirler (Metod ve Kaynakları), İstanbul, 2002.
Nurullah Şüsteri, Mecâlisü’l-Mü’minîn, Tahran, 1365, (I-IV).
Nuveyhid, Adil, Muʿcemu’l-Müfessirîn min Sadri’l-İslâm Hatta’l-ʿAşri’l-Hâdır, Beyrut, 1983.
Öztürk, Mustafa, Kur’an ve Aşırı Yorum, Ankara Okulu Yay.3. Baskı, Ankara, 2014.
Reşid Rıza, Tefsîr-u Kur’âni’l-Hakîm, Dâru’l-Menâr, Kahire, 1947, (I-XII).
Semʿânî, Ebû Saîd Abdilkerîm b. Muhammed b. Mansûr et-Temîmî, el-Ensâb, tahk., Abdullah Ömer Bârûnî, Beyrut, 1988, (I-V).
Serkis, Yusuf İlyân, Muʿcemu’l-Matbûaʿti’al-Arabiyye ve’l-Muarrabe, Kahire, ts.
Şerbetçi, Azmi, “Kutbüddîn-i Şîrâzî”, DİA, Ankara, 2002,XXVI/487-488.
Şirinov, Agil, “Tûsî, Nasîruddîn”, DİA, Ankara, 2012, XXXXI/437-441.
Togan, Zeki Velidi, Umûmî Türk Tarihine Giriş, İstanbul, 1981.
Udnerevî, Ahmed b. Muhammed, Tabakâtu’l-Müfessirîn, tahk. Süleyman b. Salih el-Hızzî, Medînetü’l-Münevvere, 1997.
Uludağ, Süleyman, “Kâşânî Abdürrezâk”, DİA, Ankara, 2002, XXV/5-6.
Ünver, Mustafa, Hurufîlik ve Kuran, Nesimî Örneği, Fecr Yay. 1. Baskı, Ankara, 2003.
Yuvalı, Abdülkadir, “Ebû Saîd Bahâdır Hân”, DİA, İstanbul, 1994, X/218-219.
Yuvalı, Abdülkadir, “İlhanlılar”, DİA, İstanbul, 1994, XXII/105- 107.
Zehebî, Muhammed Hüseyn et-Tefsîr ve’l-Müfessirûn, Mektebetü Vehbe, Kahire, ts. (I-III).
Zirikli, Hayrettin, el-A’lâm Kâmûs-u Terâcim li Eşher’ir-Ricâl ve’n-Nisâ mine’l-Arabi ve’l-Müsta’ribîn, Beyrut, 1997, (I-VIII).
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
