Küşâcim’in Şiirlerinde Dönemin Sosyal Hayatına Dair İzler
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1312454Anahtar Kelimeler:
Arap Dili ve Belâgati- Abbâsîler- Tasvir- Sosyal Hayat- KüşâcimÖz
Abbâsîler döneminde kentleşmeyle birlikte pek çok câhilî özelliklerini kaybeden bedevî Araplar içki ve eğlencelere dalmışlardır. Yabancı unsurların özellikle de Abbâsî devletinin kurulmasında emeği geçen İranlıların günlük yaşantıda büyük tesiri olmuş ve bu tesir yemekler, içecekler, ev eşyası gibi hususlarda kendini göstermiş, satranç, tavla ve polo gibi oyunlar yaygınlaşmıştır. Bazı şairler çevrelerinde meydana gelen bu olayları, farklı hayal unsurları ve imgelerle tasavvur etmişler, bu tasavvurları şiirlerinde başarılı bir biçimde kullanmışlardır. Bu şairlerin başında Abbâsîler döneminin en meşhur edebiyatçıları arasında gösterilen Küşâcim (ö. 358/969[?]) gelmektedir. Küşâcim, mediḥ, hiciv ve mers̠iye gibi klasik şiir temalarının yanı sıra tasvir şiirleriyle dikkat çekmektedir. Abbâsî toplumunun birçok âdetini, yaşayışını, oyunlarını usta bir şekilde şiirlerinde yansıtmıştır. Bu alanda söylediği şiirlerinin kalitesinden dolayı zamanının reyḥânetu’l-edeb’i diye isimlendirilmiştir. Bu çalışmada Küşâcim’in hayatı ve edebî kişiliği hakkında kısa bilgi verildikten sonra gündelik hayata dair pek çok görüntüleri barındırdığı düşünülen şiirlerinden örnekler sunulmaya çalışılmıştır. Şiir örnekleri; Yiyecekler, Meslekler, Eğlence Hayatı, İlim Meclisleri, Bayram Kutlamaları, Hediyeleşme ve Matem olmak üzere toplam yedi başlık altında incelenmiştir.
Referanslar
ʿAbdulcebbār, Suʿūd Maḥmūd. eş-Şiʿr fī raḥābi Seyfi’d-devle el-Ḥamdānī. Ammān - Ürdün: Vizāratu’s̠-S̠eḳāfe, 2016.
ʿAbdu Ali, ʿİṣâm. “el-Vaṣf fî şiʿri Küşâcim delâletuhu’l-fenniyye ve ḳıymetuhu’l-ictimâʿiyye”. Mecelletu’l-Âdâb Câmiʿatü Baġdâd 29 (1980) 473-487.
Ahsen, Muhammed Manazir. Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat. çev. Mehmet Emin Şen. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2019.
Ali Mûsâ, ʿAlâʾu’d-dîn Zeki. eṣ-Ṣûretu’l-fenniyye fî şiʿri Küşâcim. Ürdün: Ürdün Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
ʾÂli Ṭuʿme, Adnân Muḥammed Âli - Kâẓım, Ḥaydar Ṣâḥib. “Ṣûretu’l-ḳıyami’l-ictimâʿiyye fî şiʿri Keşâcim”. Mecelletu’l-Bâḥis̠ 32 (2019) 441-456. https://www.iasj.net/iasj/article/176552
Benli, Mehmet Sami. “Küşâcim”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/579. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
Ḍayf, Şevḳī. Târîḫu’l-edebi’l-ʿArabī ʿaṣru’d-duvel ve’l-imārāt eş-Şām. 10 Cilt. Kahire: Dārü’l-Maʿārif, 2. Basım, 1990.
Demirayak, Kenan. Arap Edebiyatı Tarihi IV - Abbasiler Dönemi. Erzurum: Fenomen Yayıncılık, 2021.
Eke, Beğlü. “Bir Sosyal Sınıf Belirleyici Olarak Meslek Faktörü”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 43 (1987), 377-401. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuifm/issue/840/9310
el-Fâḫûrî, Ḥannâ. el-Câmiʿ fî târîḫi’l-edebi’l-ʿArabî. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Cîl, 1986.
Göçemen, Yakup. Ebû Temmâm Hayatı, Eserleri ve Arap Edebiyatındaki Yeri. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2019.
el-Ḥamevî, Yâḳūt. Muʿcemü’l-üdebâʾ, thk. İhsan Abbas. Beyrut: Dârü'l-Garbi'l-İslâmî, 1993.
Ḥamza, Zeyneb Abdulkerim. “Vaṣfu’ṭ-ṭabīa fi’ş-şiʿri'l-ʿAbbāsî levḥātu Küşācim numūẕecen”. Câmiʿatu Bābil Mecelletu Kulliyeti’t-Terbiye el-Esāsiyye li’l-ʿUlūmi’t-Terbeviyye ve’l-İnsāniyye 35 (2017), 850-872. https://search.emarefa.net/detail/BIM-795468
Harekât, İbrahim. “Berîd”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 5/498-501. İstanbul: TDV Yay., 1992.
Harman, Ö. Faruk. “Matem”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/127-128. Ankara: Türkiye TDV Yayınları, 2003.
İbnü’l-ʿİmâd el-Ḥanbelî, Ebü’l-Fellâḥ ʿAbdulḥay b. Aḥmed b. Muḥammed. Şeẕerâtu’ẕ-ẕeheb fî aḫbâri men ẕeheb. thk. Maḥmûd el-Arnaûṭ. Dımaşḳ - Beyrut: Dârü İbn Kes̠îr, 1986.
İbnü’n-Nedîm. el-Fihrist. Beyrut: Dârü’l-Maʿrife, 1997.
Küşâcim, Maḥmud b. el-Ḥuseyn. Dîvânu Küşâcim. thk. ʿAbdulvâḥid Şaʿlân. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Ḥâncı, 1997.
Küşācim, Maḥmud b. Ḥuseyn. el-Meṣāyid ve’l-meṭārid. Bağdat: Dârü’l-Maʿrife, 1954.
Küşâcim, Maḥmud b. el-Ḥuseyn. el-Beyzere. thk. Muhammed Kürd Ali. Dımaşk: Maṭbûʿâtu'l-Mecmaʿi'l-ʿİlmî el-Arabî, ts.
el-Kütübî, İbn Şâkir. Fevâtü’l-vefeyât. 4 Cilt. Beyrut: Dârü Ṣâdır, 1974.
Sezgin, Fuat. Târîḫu’t-turâs̠i’l-ʿArabî. çev. Maḥmud Fehmî Ḥicâzî. 5 Cilt. Suud: Câmiʿatu’l-İmâm Muḥammed b. Suʿûd el-İslâmiyye, 1991.
es̠-S̠eʿâlibî, Ebû Manṣûr. Yetîmetü’d-dehr fî meḥâsini ehli’l-ʿaṣr. thk. Müfîd Muhammed Kumeyha. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1983.
Süyûṭî, Celâleddîn Abdurrahman b. Ebîbekr. Ḥüsnü’l-muḥâḍara fî târîḫi Mıṣır ve’l-Ḳâhire. thk. Muḥammed Ebü’l-Faḍl İbrâhîm. Mıṣır: Dârü İḥyâi’l-Kütübi’l-ʿArabiyye, 1967.
Süleymān, İḥsān Maḥmūd. Şuʿarāʾ ve mufekkirūn ḥavle Seyfi’d-devle el-Ḥamdānī. Sudan: Ümmü Derman Üniversitesi, Doktora Tezi, 2009.
eş-Şemmerī, Ḥuseyn ʿUbeyd Şerrād - ʿAbbās, Ḥāzım Kerīm. “el-Bünyetü’l-īkāʿiyye el-ḫāriciyye fī ʿAlaviyyāti Ebi’l-Fetḥ Küşācim”. Kufa Studies Center Journal 1/44 (2012), 91-132. https://doi.org/10.36322/jksc.v1i24.4721
eş-Şuveyʿir, Muḥammed b. Saʿd. “Küşâcim eş-şâʿiru’l-ʿâlim ve’l-vâṣıfu’l-mubdiʿ”. Mecelletu’l-Fayṣal 39 (1980), 70-74.
Yanık, Nevzat. Arap Şiirinde Tasvir. Erzurum: Fenomen yayıncılık, 2010.
Yıldırım, Taner. “Abbasîlerde Bilgi Toplama ve Haberleşme”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27/1 (2017), 249-264. https://doi.org/10.18069/firatsbed.346463
Zeydân, Corci. Târîḫu’l-âdâbi’l-lugati’l-ʿArabiyye. Kahire: Muessesetü li’Taʿlîm, 2012.
ez-Ziriklî, Ḫayreddîn. el-Aʿlâm. Beyrut: Dârü’l-ʿİlm li’l-Melâyîn, 15. Basım, 2002.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2023 Mütefekkir
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
