İbn Hazm’ın Kur’ân’ın Dil ve Üslûp Özelliklerine Yaklaşımı
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.939288Anahtar Kelimeler:
Tefsir- Arap Dili- Kur’ân Üslûbu- İbn Hazm- Yöntem.Öz
İbn Hazm, İslâmî ilimlerin değişik alanlarında uzman kimliğiyle ve özgün kişiliğiyle tanınan bir isimdir. Nitekim birçok alanda yetkin olduğunu ortaya koyan eserler kaleme almıştır. Eserlerinde yer verdiği konulardan biri de Kur’ân’ın dil özellikleri ile ilgilidir. İbn Hazm’ın eserleri incelendiğinde konuyla ilgili çok özgün görüşlere sahip olduğu görülür. Kur’ân’ın dil özelliklerine dair kapsamlı incelemelerde bulunmuş, meseleyi çok farklı açılardan ele almış ve âlimlerin konuyla ilgili bazı görüşlerine eleştirel yaklaşmıştır. İbn Hazm’ın kendine has metodu, muhalif kişiliği ve eleştirel yaklaşımı bu konuları ele alış biçimine de yansımıştır. Bu nedenle Kur’ân’ın üslûbu ve Arap dilinin incelikleri konusunun, muhalif ve özgün kişiliğiyle meşhur bir kişinin bakış açısıyla incelenmesi, Kur’ân’ın dil özelliklerinin farklı açılardan değerlendirilmesi açısından son derece önemlidir. Bu çalışma, İbn Hazm’ın Kur’ân tefsirinde Arap dilinin özelliklerinden istifade etme ve bu özellikleri yorumlama anlayışını konu edinmektedir. Araştırma İbn Hazm’ın Kur’ân’ın dil özelliklerinin ve üslûbunun incelenmesinde hangi yöntemleri takip ettiğini ve dikkate aldığı ilkelerin neler olduğunu ortaya çıkarmayı hedeflemektedir.
Referanslar
Abdünnasır, Muhammed b. Rızk. et-Tefsîr ve’l-müfessirûn fî garb İfrîkiyâ. Arabistan: Dâru İbnü’l-Cevzî, 1426.
Apaydın, Yunus. İbn Hazm Zâhirîlik Düşüncesinin Teorisyeni. Ankara: İSAM Yay., 2017.
Bağdâdî, Abdülkahir b. Tâhir b. Muhammed. el-Fark beyne’l-fırak ve Usûlü’d-din. Beyrut: Dârü’l-Âfâki’l-cedîde, 1977.
Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b. Tayyib b. Muhammed el-Basrî. İʿcâzü’l-Kurʾân, thk. Seyyid Ahmed Sakr. Mısır: Dârü’l-maârif, 1997.
Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b. Tayyib b. Muhammed el-Basrî. Temhîdü’l-evâʾil ve telhîsü’d-delâʾil. thk. İmâdüddin Ahmed Haydar. Lübnan: Müessesetü’l-kütübi’s-sekafiyye, 1987.
Begavî, Hüseyn b. Mesʿûd b. Muhammed. Meʿâlimü’t-tenzîl fi Tefsiri’l-Kur’ân, nşr. Abdürrezzâk Mehdî. Beyrut: Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabî, 1420.
Bursevî, İsmâil Hakkı, Rûhu’l-beyân. Beyrut: Dârü’l-fikr, ts.
Cüveynî, Ebü’l-Meâlî Rüknüddîn Abdülmelik b. Abdillâh b. Yûsuf en-Nîsâbûrî. el-Burhân fî usûli’l-fıkh. thk. Salah b. Muhammed b. Uveyza. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 1997.
Ebû Suayleyk, Muhammed Abdullah. el-İmam İbn Hazm ez-Zâhirî, İmam Ehli Endelüs. Beyrut: Dârü’l-kalem, ts.
Ebû Zehre, el-İmâm İbn Hazm el-Endelüsî: Hayâtühû ve ʿasruhû-ârâʾühû ve fıkhuh. Kahire: Dârü’l-fikri’l-Arabî, 1978.
Ebû Zehre, el-İmâm İbn Teymiyye: Hayâtühû ve ʿasruhû-ârâʾühû ve fıkhuh. Mısır. b.y.: Dârü’l-fikri’l-Arabî, 1973.
Ebû Zehre, el-Muʿcizetü’l-kübrâ. Mısır: Dârü’l-fikri’l-Arabî, ts.
Ebû Zehre, Muhammed b. Ahmed b. Mustafâ., Zehretü’t-tefâsîr. b.y.: Dârü’l-fikri’l-Arabî, ts.
Endelüsî, Ebû Hayyân Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân. El-Bahrü’l-muhît fi’t-tefsir. thk. Sıdkî Muhammed Cemîl. Beyrut: Dârü’l-fikr, 1999.
Gazzâlî, Muhammed b. Muhammed b. Ahmed. el-İktisâd fi’l-iʿtikad. thk. Abdullah Muhammed el-Halîlî. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ʿilmiyye. 2004.
İbn Abdilhâdî, Şemsüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. Tabakatü ʿulemâʾi’l-hadîs. nşr. Ekrem el-Bûşî - İbrâhim ez-Zeybek. Beyrut, Müessesetü’r-risâle, 1996.
İbn Hazm, Alî b, Ahmed Saîd el-Endelüsî. el-Muhallâ. thk. Muhammed Münîr ed-Dımaşkī. Kahire: y.y., 1352.
İbn Hazm, el-Fasl fi’l-milel ve’l-ehvâ ve’n-nihal. thk. Abdurrahman Halife. b.y.: Mektebetü’s-selâm el-âlemiyye, ts.
İbn Hazm, el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. thk. Ahmet Şakir. Beyrut: Dârü’l-Âfâki’l-cedîde, 1979.
İbn Hazm, en-Nübzetü’l-kâfiye fî usûli ahkâmi’d-dîn, thk. Muhammed Ahmed AbdülazizBeyrut: Dârü’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 1984.
İbn Hazm, et-Takrîb li-haddi’l-mantık ve’l-medhal ileyhi bi’l-elfâzi’l-ʿâmmiyye ve’l-emsileti’l-fıkhiyye. thk. İhsan Abbas. Beyrut: Dâru mektebeti’l-hayât, 1900.
Kurtubî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kurʾân. nşr. Ahmed Berdevûni. Kahire: Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, 1964.
Maşalı, Mehmet Emin. “İbn Hazm’ın Dinî Düşünce Sisteminde Kur’ân ve Yorum”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (2008), 331-358.
Mevsılî, Ebü’l-Fazl Mecdüddîn Abdullah b. Mahmûd b. Mevdûd. el-İhtiyâr li-taʿlîli’l-Muhtâr, thk. Mahmûd Ebû Dakīka. Kahire: Matbaatü’l-Halebî, 1937.
Muhyiddîn, Abdülvâhid b. Alî et-Temîmî el-Merrâküşî. el-Muʿcib fî telhîsi ahbâri’l-Mağrib. thk. Selâhaddîn el-Hevvarî. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2006.
Polat, Fethi Ahmet. “Bir İ’câzü’l-Kur’ân İddiası: Sarfe”, Marife 3/3 (2003), 185-218.
Râfiî, Mustafâ Sâdık. İʿcâzü’l-Kurʾân ve belagatu’n-Nebeviyye. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 2005.
Râzî, Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn. el-Mahsul. thk. Tâhâ Câbir el-Alvânî b.y.: Müessesetü’r-risâle, 1997.
Sâlih, Muhammed Edîb. Tefsîrü’n-nüsûs fi’l-fıkhi’l-İslâmî. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1993.
Sem’ânî, Ebü’l-Muzaffer Mansûr b. Muhammed b. Abdilcebbâr et-Temîmî el-Mervezî. Kavâtıʿu’l-edille fi’l-usûl. thk. Muhammed Hasan Muhammed Hasan İsmail eş-Şâfiî. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 1999.
Serirî, Ebî’t-Tîb Mevlüt. Mesâdiru’t-teşrî el-İslâmî ve turuku istismariha inde’l imam’il-fakih el-müctehid: Ali b. Ahmet b. Hazm ez-Zâhirî. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 2002.
Süyûtî, el-İklîl fî istinbâti’t-tenzîl. thk. Seyfeddin Abdülkadir el-Kâtib. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 1981.
Şevkânî, Muhammed b. Alî b. Muhammed. Fethu’l-kadîr. Şam: Dâru İbn Kesîr, 1993.
Şinkītî, Muhammed el-Emîn b. Muhammed el-Muhtâr. Edvâʾü’l-beyân fî îzâhi’l-Kurʾân bi’l-Kurʾân. Lübnan: Dârü’l-fikr, 1995.
Şirbînî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed el-Hatîb. es-Sirâcü’l-münîr fi’l-iʿâne ʿa lâ maʿrifeti baʿzı meʿânî kelâmi rabbine’l-hakîmi’l-habîr. Kahire: Matbaatü Bûlâk, ts.
Şirbînî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed el-Hatîb. Muğni’l-muhtâc ilâ maʿrifeti meʿânî elfâzi’l-minhâc. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 1994.
Taberî, Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr. Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Kurʾân. thk. Ahmed Muhammed eş-Şâkir. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 2000.
Tûfî, Necmüddîn. el-İntisârâtü’l-İslâmiyye fî defʿi şübehi’n-Nasrâniyye. nşr. Sâlim b. Muhammed el-Karnî. Riyad: Mektebetü’l-Ubeykan, ts.
Yahyâ b. Sellâm b. Ebî Sa’lebe et-Teymî. Tefsîru Yahyâ b. Sellâm, thk. Hind Selebî. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 2004.
Yavuz, Yusuf Şevki. “Sarfe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 28 Şubat 2021. https://islamansiklopedisi.org.tr/sarfe
Zemahşerî, Ebü’l-Kasım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed. el-Keşşâf ʿan hakaʾikı gavâmizi’t-tenzîl. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1986.
Zerkeşî, Bedrüddîn Muhammed b. Bahâdır. el-Burhân fî ʿulûmi’l-Kurʾân, nşr. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. Kahire: Dâru İhyâi’l-kütübi’l-Arabiyye, 1376/1957.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
