Sosyal Medyadaki Mahremiyet İhlallerinin Bazı Fıkhî Yansımalarına Dair

Main Article Content

Sevdegül ÇEKİÇ
Diyanet İşleri Başkanlığı Afyonkarahisar Müftülüğü

Tevhit AYENGİN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İlahiyat Fakültesi

DOI:

10.30523/mutefekkir.939267
Atıf: Çekiç, Sevdegül. Ayengin, Tevhit. "Sosyal Medyadaki Mahremiyet İhlallerinin Bazı Fıkhî Yansımalarına Dair". Mütefekkir 8/15 (2021), 71-93. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.939267

Zotero Mendeley EN EndNote

Öz

Sosyal medya platformlarının insanlar arasındaki iletişim ve etkileşime olan etkisi uzmanlar tarafından olumlu ve olumsuz yönleriyle ele alınmaktadır. Sosyal ağ sitelerinin bilgi, belge, görüntü, ses vs. paylaşımında günümüzde ulaştığı hız ve sağladığı kolaylıklar düşünülürse insan yaşamına dair olumlu etkileri yadsınamaz durumdadır. Bunun yanında bu platformlarda yaşanan gönüllü ifşa ve bu ifşa karşısında değişen mahremiyet algısının, söz konusu sitelerin olumsuz etkileri arasında olduğu da sık sık dile getirilmektedir. Ayrıca sosyal medya ortamlarında dışarıdan izinsiz müdahale ile gerçekleştirilebilen mahremiyet ihlalleri de gündemi oldukça meşgul etmekte, bu ihlallerin fert ve toplum hayatındaki olumsuz etkilerine vurgu yapılmaktadır. Sözü edilen olumsuz etkilerin sonucunda mahremiyetin çöktüğü iddia edilmektedir. Bu durum bilim dünyasını çözüm arayışlarına itmiştir. Söz konusu çöküşe sebep olan etkenler ve çözüm yollarına dair çalışmalar günümüzde psikoloji, sosyoloji ve hukuk gibi alanlarda yerini almaktadır. Çalışmamızın ana çerçevesi yukarıda sözünü ettiğimiz sorunsaldan yola çıkarak oluşturulmuş, öncelikle İslâm hukukundaki mahremiyet anlayışı özetlenmiş ve mahremiyetin boyutları çizilmeye çalışılmıştır. Günümüzde en çok kullanılan sosyal ağ sitelerinin ahlâkî zemindeki mahremiyet anlayışına olumsuz etkileri, bu etkilerin toplum üzerindeki yansımaları sonucunda yaşanabilecek olaylar ve bu olaylar karşısında hukuki zeminde yapılması gerekenler müzakere edilmiştir. Özel hayatın gizliliği ve kişilik haklarına dair konularda modern hukuktan da faydalanılmıştır.

Anahtar Kelimeler:

İslâm Hukuku, Mahremiyet, , Sosyal Medya, İfşa ve İhlal, Kişilik Hakkı.

Article Details

Kaynakça

  • Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah. el-Müsned. thk. Şuʻayb el-Arnaût vd. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1995-2001.
  • Akpınar, M. Raşit. “İslam Hukuku Açısından Sosyal Medya”. Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28/3 (2017), 493-509.
  • Ali Haydar Efendi. Dürerü’l-Hükkâm Şerhu Mecelleti’l-Ahkâm. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2. Basım, 2017.
  • Aydın, Nevzat. “Hz. Peygamber’in Sünnetinde Mesken Mahremiyeti-nin Korunmasına Yönelik Esaslar”. Din, Gelenek ve Ahlak Bağla-mında Mahremiyet Algıları Sempozyumu. ed. Yavuz Ünal vd. 2/281-299. Samsun: Ordu İlahiyat Vakfı Yayınları, 2015.
  • Bardakoğlu, Ali. “Hidâne”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/467-471. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998.
  • Başoğlu, Tuncay. “Taʿzîr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/201. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2011.
  • BBC Türkçe. “Çocuklar, Facebook’ta Fotoğraflarını Paylaşan Ailelerine ‘Dava Açabilir”. Erişim 1 Kasım 2020. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/03/160302_facebook_ebeveynlere_uyari
  • Berki, Ali Himmet. Açıklamalı Mecelle Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye. İstanbul: Hikmet Yayınları, 1968.
  • Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukuk-ı İslâmiyye ve Istılahatı Fıkhiyye Kamusu. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1985.
  • Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâil. Sahîhu’l-Buhârî. thk. Mustafa Dîb el-Buğâ. 6 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1993.
  • Cerrah, Lokman. “Sosyal Medya ve Bazı Kurumsal Etkileşimler ve Sosyal Medyaya Eleştirel Yaklaşım”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4 (2016), 72-73.
  • Cüveynî, Ebü’l-Meâlî Abdülmelik b. Abdullâh. el-Burhân fî Uṣûli’l-Fıḳh. Devha: Abdülazîm ed-Dîb, 1399.
  • Çeker, Orhan. Osmanlı Hukuk-u Aile Kararnâmesi. Konya: Mehir Vakfı Yayınları, 5. Basım, 2017.
  • Diyanet İşleri Başkanlığı. “Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı”. Erişim 1 Kasım 2020. https://kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/861/koca-evliligin-gereklerini-yerine-getirmiyorsa-kadin-bosanma-talebinde-bulunabilir-mi-
  • Dijilopedi, “2020 Türkiye İnternet Kullanımı ve Sosyal Medya İstatistikleri”, Erişim 30 Ekim 2020. https://dijilopedi.com/2020-turkiye-internet-kullanimi-ve-sosyal-medya-istatistikleri/
  • Ebû Dâvud, Süleyman b. el-Eşʿas. Sünenü Ebî Dâvud. thk. Şuʿayb el-Arnaût vd. 7 Cilt. Dımaşk: Dârü’l-Risâleti’l-Âlemiyye, 2009.
  • Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2016.
  • Gazzâlî, İmam Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. el-Mustasfâ. thk. Hamza b. Züheyr. Medine-i Münevvere: b.y. ts.
  • Göçmen, Tuba Livberber. Toplumsal Yaşamda Bireyin Mahremiyet Yönelimleri: Sosyal Ağ Kullanıcıları Üzerine Bir Saha Araştırması. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018.
  • Göle, Nilüfer. Modern Mahrem Medeniyet ve Örtünme. İstanbul: Metis Yayınları, ts.
  • Hürriyet Gazetesi. “Son Dakika Haberler: Melek Aslan Cinayetinde Dram Çıktı! İğrenç Mesajlarla Facebook’tan Cinayet Planı. 3 Ayrı Kimliği Var”. Erişim 1 Kasım 2020. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/son-dakika-haberler-melek-aslan-cinayetinde-dram-cikti-igrenc-mesajlarla-facebooktan-cinayet-plani-3-ayri-kimligi-var-41644526
  • Hürriyet Gazetesi. “Sosyal Medyada İsim Vermeden Hakaret Etmişti! Yargıtay’dan Çok Önemli Karar”. Erişim 1 Kasım 2020. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/sosyal-medyada-isim-vermeden-hakaret-etmisti-yargitaydan-cok-onemli-karar-41209386
  • İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed. es-Sünen. thk. Şuʿayb el-Arnaût vd. 5 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Risâleti’l-Âlemiyye, 2009.
  • İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisanü’l-ʿArab. Beyrut: Darû’s-Sadır, 2010.
  • İbnü’l-Hümam, Kemâleddîn Muhammed b. Abdilvâhid. Fethu’l-Kadîr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • İbnü’s-Sââtî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Alî. Mecmaʿu’l-Baḥreyn ve Mülteḳa’n-Neyyirayn. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 2005.
  • Kahraman, Abdullah. “Fıkhî Perspektiften Sırrın İfşası”. Mahremiyet Hayatın Sırları ve Sınırları, ed. Nazife Şişman. İstanbul: İnsan Yayınları, 2018.
  • Kahraman, Abdullah. “Mahremiyetin Tanımı ve Sınırı”, Din, Gelenek ve Ahlak Bağlamında Mahremiyet Algıları Sempozyumu. ed. Yavuz Ünal vd. 1/30-45. Samsun: Ordu İlahiyat Vakfı Yayınları, 2015.
  • Kahraman, Abdullah. İslam Hukuk ve Ahlak İlkeleri Işığında Özel Hayatın Gizliliği (Mahremiyet). Ankara: Ebâbil Yayınları, 2008.
  • Kalaman, Sefer. “Yeni Medya ve Mahremiyetin Dönüşümü: Facebook Türkiye Örneği”. Uluslararası Hakemli İletişim ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 14 (2017), 11-27. https://toad.edam.com.tr/sites/default/files/pdf/mahremiyet-olcegi-toad.pdf
  • Karaman, Hayrettin. İslam’ın Işığında Günün Meseleleri I-III. İstanbul: Nesil Yayınları, 1988-1992.
  • Karaman, Hayrettin. Mukayeseli İslâm Hukuku. İstanbul: İz Yayınları, 2003.
  • Köse, Hüseyin (ed.). Medya Mahrem Medyada Mahremiyet Olgusu ve Transparan Bir Yaşamdan Parçalar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2011.
  • Kütükoğlu, Elif. Sosyal Medyadaki Mahremiyet Algısının Belirlenmesi: X, Y ve Z Kuşakları Üzerinde Bir Araştırma. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
  • Martı, Huriye. “Hz. Peygamber’in Hadislerinde Bir Değer Simgesi Olarak Beden ve Mahremiyeti”. Beden Sosyolojisi. ed. Kadir Canatan. 240-241. İstanbul: Açılım Kitap, ts.
  • Mevsılî, Abdullah b. Mahmud. Kitabü’l-İhtiyâr li Taʿlîli’l-Muhtâr. Beyrut: Dârü’l-Maʿrife, 2002.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc. Sahîhu Müslim. nşr. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. 4 Cilt. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1991.
  • Öğüt, Salim. “Mahrem”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27/388-389. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
  • Sabah Gazetesi. “Sosyal Medya Bu Son Dakika Haberini Konuşuyor: İstediği Ayakkabısını Almayan Annesini Merdivenden İtti!”. Erişim 1 Kasım 2020). https://www.sabah.com.tr/yasam/2020/06/04/son-dakika-haberi-istedigi-ayakkabisini-almayan-annesini-merdivenden-itti-tepkiler-cig-gibi-buyuyor
  • Sanlav, Ümit. Sosyal Medya Savaşları. İstanbul: Hayat Yayın Grubu, 2014.
  • SGK Rehberi. “Çok Tartışılacak Karar! Facebook Paylaşımı Dayaktan Daha Ağır”. Erişim 1 Kasım 2020. https://sgkrehberi.com/haber/138515/cok-tartisilacak-karar-facebook-paylasimi-dayaktan-daha-agir.html
  • TCK, Türk Ceza Kanunu (Kanun No. 5237). Resmi Gazete 25611 (12 Ekim 2004). Erişim 1 Kasım 2020. http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5237.pdf
  • Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa. es-Sünen. thk. Ahmed Muhammed Şâkir vd. 5 Cilt. Mısır: Şirketü Mektebeti ve Matbaʿati Mustafâ el-Bâbî, 1962-1977.
  • WAS, We Are Social. “Digital 2020: 3.8 Billion People Use Social Media”. Erişim 31 Ekim 2020. https://wearesocial.com/blog/2020/01/digital-2020-3-8-billion-people-use-social-media
  • Yeniçıktı, Nagihan Tufan. Sosyal Medya Facebook ve Twitter Motivasyonları, Konya: Literatürk Akademi, 2017.
  • Yıldırım, Ergün. Toplumsal Değişme Sürecinde Aile. Aile Sosyolojisi. ed. Kadir Canatan - Ergün Yıldırım. İstanbul: Açılım Yayınları, 2001.
  • Yıldırım, Mustafa. “Mekân, Ortam ve Çevre Faktörleri Bağlamında Sosyolojik Açıdan Mahremiyet”. Din, Gelenek ve Ahlak Bağlamında Mahremiyet Algıları Sempozyumu. ed. Yavuz Ünal vd. 2/411. Samsun: Ordu İlahiyat Vakfı Yay., 2015.
  • Yıldız, Asiye Kakırman. “Sosyal Paylaşım Sitelerinin Dijital Yerlilerin Bilgi Edinme ve Mahremiyet Anlayışına Etkisi”. Bilgi Dünyası Dergisi 13/2 (2012), 530.
  • Yurtseven, Yılmaz. “1917 Tarihli Hukuk-u Aile Kararnamesi ve Osmanlı Aile Hukukuna Getirdiği Yenilikler”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/1-2 (2003).
  • Yüksel, Mehmet. “Mahremiyet Hakkı ve Sosyo-Tarihsel Gelişimi”. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 58/1 (2003).
  • Zerkâ, Mustafa Ahmed. el-Medhalü’l-Fıkhiyyü’l-Âmm. Dımaşk: Dârü’l-Kalem, 2. Basım, 2004.