Mehmet Akif Ersoy’un Eserlerinde ‘İttihâd-ı İslâm’ Düşüncesi

Main Article Content

Akif ÇARKÇI
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı

DOI:

10.30523/mutefekkir.939279
Atıf: Çarkçi, Akif. "Mehmet Akif Ersoy’un Eserlerinde ‘İttihâd-ı İslâm’ Düşüncesi". Mütefekkir 8/15 (2021), 121-142. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.939279

Zotero Mendeley EN EndNote

Öz

Osmanlı İmparatorluğunun çökmeye başladığı dönemde devletin nasıl kurtarılacağı sorusu dönemin aydınlarınca neredeyse en çok tartışılan konulardan birisi olmuştur. Bu dönemde pek çok fikir ve düşünce akımı ortaya çıkmış, dönemin aydınları Osmanlıcılık, Türkçülük, Panİslâmizm, Sosyalizm gibi siyasal akımlar içerisinde çeşitli siyasi, kültürel ve sosyal faaliyetlerde bulunmuşlardır. Özellikle Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde ortaya çıkan fikir hareketleri Osmanlı’nın son döneminde birer siyasi laboratuvar işlevi görmüşlerdir. Bu anlamda dönemin önde gelen fikir hareketlerinden birisi de İslâmcılık ya da ortaya çıktığı adıyla İttihâd-ı İslâm’dır. Başlangıçta dernek faaliyeti ve dergi gibi çalışmalarla ortaya çıkan ve Osmanlı toplumu da dahil tüm İslâm ümmetinin kurtuluşunu, emperyalizm karşısında bağımsızlığını ve özgürlüğünü savunan İttihâd-ı İslâm düşüncesi Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlürreşâd Dergileri etrafında toplanan aydınların da benimsediği ve uğrunda mücadele verdikleri bir siyasi fikri akımdır. Mehmed Âkif Ersoy da bu fikri akımın önemli temsilcilerinden birisi olup gerek imparatorluğun çöküş yıllarında gerekse Millî Mücâdele döneminde hem fikri hem de fiili anlamda etkili olmuş şahsiyetlerden birisidir. Bu çalışmada Mehmed Âkif’in şiirleri, düzyazıları ve tefsir yazıları üzerinden İttihâd-ı İslâm ve İslâmcılık düşüncesine olan katkısı ve söz konusu fikriyatla olan ilişkisi irdelenmiştir. Çalışmada yöntem olarak literatür taraması ve literatür analizi esas alınmış, Akif külliyatı içerisinde İttihâd-ı İslâm vurgusunun geçtiği fikri ve edebi eserler analiz edilerek Akif’in İslâmcılığının temel parametreleri belirlenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler:

Siyaset Bilimi, İdeolojiler, İslâmcılık, İttihâd-ı İslâm, Mehmet Âkif.

Article Details

Kaynakça

  • Akgün, Atıf. “Mehmet Akif Ersoy’un Türk Dünyası Şairlerindeki Tesir Alanına Bir Bakış”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 6(4) (2017), 2389-2413. http://dx.doi.org/10.7884/teke.4019
  • Arabacı, Caner. “Mehmet Akif’te İslâm Birliği Düşüncesi”, www.canerarabaci.com,
  • (3.02.2020).http://www.canerarabaci.com/makaleler_mehmet_akifte_İslâm_birligi_dusuncesi-sayfa_id-333-id-51604
  • Atsız, H. Nihal. “Mehmet Akif”, Tarih, Kültür ve Kahramanlar (Makaleler-2). İstanbul: Ötüken Yayınları, 2015.
  • Beydilli, Kemal. “Şark Meselesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/352-257. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
  • Bozpınar, Tufan. Hilafet ve Saltanat. İstanbul: Alfa Yayınları, 2016.
  • Doğan, Cem. “İttihâd-ı İslâm Yahut Bu Vatan Nasıl Kurtulur?: Mehmed Âkif’in Osmanlısı”. The Journal of Academic Social Science Studies, 6/5 (2013), 93-106.
  • Düzdağ, M. Ertuğrul. Mehmed Âkif Hakkında Araştırmalar II. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2006.
  • Ersoy, Mehmed Âkif. “Îttihad Yaşatır, Yükseltir Tefrika Yakar Öldürür”, Sırat-ı Mustakîm, 5/116, (11 Teşrinisani 1326), 205.
  • Ersoy, Mehmed Âkif. Tefsir Yazıları ve Vaazlar. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2016.
  • Ersoy, Mehmet Akif, Safahat. İstanbul: Fide Yayınları, 2008.
  • Guida, Michelangelo; Çaha Ömer. “İslâmcılık”, Dünyada ve Türkiye’de Siyasal İdeolojiler, Ankara: Orion Yayınları, 2015.
  • Kabaklı, Ahmet. Mehmed Âkif. İstanbul: Türk Edebiyat Vakfı Yayınları, 2012.
  • Kara, İsmail. “Türkiye’de İslâmcılık Hareketi Üzerine Birkaç Not”, Türkiye’de İslâmcılık Hareketi Sempozyumu. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2013.
  • Karabiber, Namık Kemal. “İslâm Birliği, Abdurreşid İbrahim ve Mehmed Âkif”. Köprü Dergisi 108 (2009), 25. 145-146.
  • Karakoç, Sezai. Mehmed Âkif. İstanbul: Diriliş Yayınları, 2005.
  • Kara, İsmail. Türkiye’de İslâmcılık Düşüncesi. İstanbul: Risale Yayınları, 1986.
  • Kaya, Hasan. Mehmed Âkif’in Dini ve Siyasi Fikirleri. Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
  • Kaya, İbrahim. Sosyal Teori ve Geç Modernlikler Türk Deneyimi. Ankara: İmge Yayınları, 2006.
  • Mengüşoğlu, Metin Önal. Müstesna Bir Şair Mehmed Âkif. İstanbul: Okur Kitaplığı, 2016.
  • Mertoğlu, Suat, “Sirat-ı Müstakim ve Sebilürreşad Sermuharriri Akif”, Vefatının 75. Yılında Mehmet Akif Ersoy, Uluslararası Sempozyum Bildiriler Kitabı, 83-84, İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Yayınları, 2011.
  • Öz, Satılmış. “Mehmet Akif Ersoy’da Geri Kalmışlık ve Kalkınma Problemi (Safahat Örneği)”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/30, (2013), 140-161.
  • Sarıcık, Murat. “Mehmet Âkif’e Göre Müminleri İslâm’da Birleştirmek ve Kardeşleştirmek Açısından Âl-i İmran Suresi 103. Ayeti”. EKEV Akademi Dergisi 20/67 (2016), 261-289.
  • Sarıtaş, Muhammed. Nurettin Topçu’da Sosyo-Pedagojik Yapı. Ankara: Mesaj Yayınları, 1986.
  • Sebîlürreşâd, 22/565 (1923).
  • Sebîlürreşâd, 18/458 (1920).
  • Sebîlürreşâd, 9/214 (1912).
  • Şengüler, İsmail Hakkı. Mehmed Âkif Külliyatı, 9. Cilt, İstanbul: Hikmet Neşriyat, 1990.
  • Tunaya, Tarık Zafer. Türkiye’de Siyasal Partiler 1. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
  • Türköne, Mümtaz’er. Siyasî İdeoloji Olarak İslâmcılığın Doğuşu. İstanbul: İletişim Yayınları, 1991.
  • Yıldırım, Ercan. İslâmcılığın İki Kurucusu Mehmed Âkif ve Necip Fazıl. İstanbul: Pınar Yayınları, 2016.