Kur’ân İslâm’ı Söyleminde Tutarlılık Sorunu: Vahy-i Gayr-i Metlüv Bağlamında Bilge Kul’un Kimliği Örneği
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.939263Anahtar Kelimeler:
Tefsir- Kur’ân İslâmı- Vahy-i Gayr-i Metlüv- Bilge Kul- Tebyîn- Tutarlılık.Öz
Kur’ân-ı Kerim, Kehf Sûresi 18/65-82. âyetler arasında Hz. Mûsâ ile Bilge Kul’un yaşadığı oldukça dikkat çekici bir yolculuktan bahseder. Söz konusu yolculuğun iki kahramanından biri olan Bilge Kul’un kimliği hakkında onun velî, nebî ya da melek olduğuna dair farklı görüşlerin olduğu bilinmektedir. Bir görüş olarak zikredilmesine rağmen tarihî süreçte çok taraftar bulamayan Bilge kişinin melek olduğu görüşü günümüzde özellikle Kur’ân İslâmı söylemi taraftarlarınca savunulmaktadır. Allah’ın Hz. Peygamber başta olmak üzere bütün peygamberlerle iletişiminin kitap inzâl etmekten ibaret olmadığı; yanı sıra doğrudan hitap, ilham, rüya ya da melek aracılığıyla onlarla iletişime geçebileceği genelde kabul edilmektedir. Kitabı vahyetmenin yanı sıra yapılan bu iletişim, tarihî süreçte İslâm âlimlerinin çoğunluğu tarafından ‘vahy-i gayr-i metlüv’ olarak isimlendirilmiş ve zamanla kavramlaşmıştır. Kur’ân İslâmı söylemi ise vahyi, Kur’ân’la sınırlandırmakta ve kitap dışında vahyin imkânsız olduğunu iddia etmektedir. Hz. Mûsâ’ya indirilen Tevrat’ın dışında ona ilâhî bilgiler öğreten Bilge Kul’un bir melek olduğunun iddia edilip bunun gayet olağan karşılanması ile Hz. Peygamber’e Cebrâil’in gelerek Allah’tan Kur’ân’ın yanı sıra özellikle de Kur’ân’daki mücmel ifadelerin açıklanması tarzında birtakım bilgiler getirmiş olmasının imkânsız görülüp reddedilmesi ise kanaatimizce bir çelişkiye ve tutarsızlığa işaret etmektedir. Bu çalışma, vahy-i gayr-i metlüv ve Bilge Kul’un kimliği çerçevesindeki görüşleri ele alarak söz konusu tutarsızlığa dikkat çekmeyi amaçlamaktadır.
Referanslar
Abdül Cebbâr, Ebü’l-Hasen Kâdı’l-kudât Abdülcebbâr. Tenzîhul-Kur’ân ʿani’l-metaʿîn. Beyrut: Dârü’n-Nehzat’il-Hadîs, 1442/2012.
Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. el-Müsned. thk. Şuʿayb el-Arnavut. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1405/1985.
Âlûsî, Şehabeddin Mahmûd. Rûhu’l-Meânî. 30 Cilt. Beyrut: Dâr’ü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1415/1994.
Atay, Hüseyin. Kur’ân’a Göre Araştırmalar-V. Ankara: Atay Yayınları, 1995.
Bayındır, Abdülaziz. “Hz. Musa ile yolculuk yapan Hızır melek miydi”, Youtube. 15 Mart 2016, 00:00:20-00:01:10.
Bayındır, Abdülaziz. “Kur’ân dışı vahiy (vahy-i gayr-i metlüv) olduğuna dair âyetlere ne dersiniz?”. Youtube. 04 Aralık 2020. https://youtu.be/6srUhEH7B6M.
Bayraklı, Bayraktar. Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’ân Tefsiri. 22 Cilt. İstanbul: Bayraklı Yayınları, 2004.
Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmâil b. İbrâhîm. el-Câmiu’s-sahîh. thk. Muhammed Zuheyr b. Nâsır en-Nâsır. 9 Cilt. b.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 1422/2201.
Çelebi, İlyas. “Hızır”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 5 Mayıs 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/Hızır
Dihlevî, Şah Velîyullah. Huccetullâhi’l-Bâliga. çev. Mehmet Erdoğan. 2 Cilt. İstanbul: İz Yayıncılık, 1994.
Dorman, Emre. Allah’a Öğretilen Din. İstanbul: İstanbul Yayınları, 2016.
Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eşʿas b. İshâk es-Sicistânî. es-Sünen. thk. Muhammed Muhittin Abdü’l-Hamit. Beyrut: Mektebetül-Asriyye, ts.
Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1997.
Halefullah, Muhammed Ahmet. el-Fennü’l-Kasasî fi’l-Kur’âni’l-Kerim. Kahire: Mektebet’ün Nehzat’ül-Mısriyye, 1972.
Hamidullah, Muhammed. İslam Peygamberi. çev. Salih Tuğ. İstanbul: Beyan Yayınları, 1993.
İbn Abdilberre. Câmiu Beyâni’l-ilm ve Fazlihî. 20 Cilt. Medine: Dâru İbn Cevzî, 1414/1994.
İbn Hacer el-Askalânî, Şihâbüddîn Ebü’l-Fadl Ahmed ibn Ali. el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe. 4 Cilt. Beyrut: by, 1328.
İbn Haldun, Mukaddime. Haz. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergah Yayınları, 2014.
İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed b. Said. el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Afâk, 1404/1983.
İbn Kesîr, Ebü’l Fidâ İsmail b. Ömer. el-Bidâye ve’n-Nihâye. 15 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Marife, 1998.
İbn Kesîr. Tefsîrü’l-Kur’ânî’l-Azîm. thk. Samî b. Muhammed es-Selâme. 8 Cilt. Riyad: Dâru Tayyibe, 1999.
İbn Teymiyye, Takıyyuddîn Ebü’l-Abbâs. Mecmûʿu Fetâva. 37 Cilt. Riyat: Ahmed Dâru evzaûs-selef, 1397.
İbn Teymiyye. Risâle fî ʿilmi’l-bâtın ve’z-zâhir. Beyrut: Mektebetü Mişkat, 1990.
Karaman, Hayreddin vd. Kur’ân Yolu Türkçe Meal ve Tefsir. 5 Cilt. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
Kâsımî, Muhammed Cemâlüddîn. Mehâsinü’t-Te’vîl, 17 Cilt. Kahire: Dârü’l Kütübi’l-ʿİlmiyye, ts.
Khalifa, Rashad. Kur’ân Hadis İslam. haz. Edip Yüksel. İstanbul: Ozan Yayıncılık, 2013.
Kurtubî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kur’ân. 24 Cilt. Kahire: Dârü’l-Kütübü’l Mısriyye, 1371/1952.
Kuşeyrî, Abdülkerim b. Hevazin. er-Risâletü’l-Kuşeyrîyye. Kahire: Dârü’l Mearif, 1990.
Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd. Te’vilâtü’l-Kur’ân. thk. Mecdi Bâslûm. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1426/2005.
Mâverdî, Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed. en-Nüket ve’l-ûyûn. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
Mevdûdî, Ebü’l-Aʿlâ. İslâm Hukukunda Sünnetin Yasal Konumu. çev. Durmuş Bulgur. İstanbul: Cantaş Yayınları, 2007.
Mevdûdî, Ebü’l-Alâ. Tefhîmü’l-Kur’ân. çev. Heyet. 7 Cilt. İstanbul: İnsan Yayınları, 1986.
Müslim, Ebü’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccac. el-Câmiu’s-sahîh. thk. Muhammed Fuad Abdülbâkî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru ihyait-türasi’l-Arabiyye, ts.
Nevevî, Ebû Zekeriyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. Şerh-u Sahihi Müslim. 9. Cilt. Beyrut: Dâru İhyai’t-türâsi’l-Arabiyye, 1416/1995.
Okur, Hamdi Kâşif. “Kur’ân İslâmı Söyleminin Fıkıh Usulü Açısından Değerlendirilmesi (Türkiye Örneği)”. Medenileşme Protestanlaşma Selefileşme Kitabı içinde. İstanbul: İsâr Yayınları, 2019.
Okuyan, Mehmet. “Kur’ân’da Gizemli Bir Yolculuğun Kıssası”. Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi. 13 (2004), 65-106.
Okuyan, Mehmet. “Kur’ân’da Vahiy Kavramı”. Youtube. 04 Aralık 2020. https://youtu.be/5lpTFoTSMhc
Osmanî, Muhammed Taki. Sünnetin Değeri ve Bağlayıcılığı. çev. Mehmet Özşenel. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2018.
Özpınar, Ömer. Hz. Peygamber’i ve Hadislerini Anlamak. İstanbul: Ensar Yayınları, 2012.
Öztürk, Mustafa. “Bilge Kul-Mûsâ Kıssası ve İslâm Kültüründe Hızır Mitosu”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 14/14-15, 2003, 260-263.
Öztürk, Mustafa. Kıssaların Dili. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2014.
Öztürk, Mustafa. Çağdaş İslam Düşüncesi ve Kur’ancılık. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2014.
Öztürk, Yaşar Nuri. Kur’ân’daki İslam. İstanbul: Yeni Boyut Yayınları, 2018.
Palabıyık, Muhammet Hanefi. “Cahiliye Arapları namazı (Salât) Biliyorlardı.” Akademik Siyer Dergisi 1/2 (2020), 2-35.
Râgıb el-İsfahanî, Hüseyin b. Muhammed. Mufredâtu Elfâzi’l-Kur’ân. thk. Saffan Adnân Davûdi, Şam: Dârü’l Kalem, 1422/2002.
Rızâ, Muhammed Reşîd. Tefsîrü’l-Menâr. 12 Cilt. Mısır: Dârü’l-Menâr, 1366/1947.
Soyalan, Mehmet Yaşar. Kur’ân dışındaki Vahyin İmkansızlığı. İstanbul: İşaret Yayınları, 2014.
Şâfiî, Ebû Abdillah Muhammed b. İdris b. Abbâs. er-Risâle. Mısır: Mektebetü’l-Halebî, 1400/1979.
Şafiî, Ebû Abdillah Muhammed b. İdris b. Abbâs. el-Ümm. 11 Cilt. Kahire: Dârü’l-Vefa, 1422/2001.
Şenol, Yahya. “Kur’ân’da Namaz İbadeti”. 06 Nisan 2015. https://youtu.be/jcKGGWGCfOE
Şevkânî, Muhammed b. Ali b. Muahmmed. Fethu’l-Kâdir. Beyrut: Dâru İbn Kesir, 2010.
Şimşek, Mehmet Said. Hayat Kaynağı Kur’ân Tefsiri. 5 Cilt. İstanbul: Beyan Yayınları, 2012.
Şimşek, Mehmet Sait. Kur’ân Kıssalarına Giriş. İstanbul: Yöneliş Yayınları, 1993.
Taberî, Ebû Cafer Muhammed b. Cerîr. Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân. nşr. Ahmed Muhammed Şâkir-Mahmud Muhammed Şâkir. 12 Cilt. Kahire: Mektebetü İbn Teymiyye, ts.
Tirmizî, Ebû Îsa Muhammed b. Îsa b. Sevre (Yezîd). Sünenü’t-Tirmizî. thk. Ahmet Muhammed Şakir vd. Mısır: Mektebetü Mustafa el-Babî el-Halebî, 1395/1975.
Ürkmez, Ahmet. “İbn-i Abbâs Hadisi Bağlamında Hızır Kültürü ve Kimliği”. Birey ve Toplum. 1/2 (2011), 176.
Yardım, Ali, “İmran b. Husayn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 10 Mayıs 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/Imranb.Husayn
Yavuz, Yusuf Şevki. “Vahiy”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Nisan 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/vahiy
Yavuz, Yusuf Şevki. Vahiy ve Peygamberlik. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2018.
Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’ân Dili. 10 Cilt. İstanbul: Eser Yayınları, 1979.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
