XV. Yüzyıl Osmanlısında Hakikate Aşkla Bir Yolculuk: Yûsuf Hakîkî’de Felsefe, Akıl ve Aşk

Main Article Content

Zübeyir OVACIK
Aksaray Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk İslâm Düşüncesi Tarihi Ana Bilim Dalı

DOI:

10.30523/mutefekkir.757894
Atıf: Ovacik, Zübeyir. "XV. Yüzyıl Osmanlısında Hakikate Aşkla Bir Yolculuk: Yûsuf Hakîkî’de Felsefe, Akıl ve Aşk". Mütefekkir 7/13 (2020): 75-100. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.757894.

Zotero Mendeley EN EndNote

Öz

İnsani varoluşun bilinç düzeyindeki farkındalığına katkıda bulunan çeşitli tecrübe alanlarından söz etmek mümkündür. Bu anlamda beşerî tecrübe, kendisini sanat, bilim, felsefe gibi düşüncenin farklı biçimleriyle görünür kılabilmektedir. Bunların içerisinde özel bir düşünme biçimi ve ürünü olarak felsefi düşüncenin çok katmanlı ve çok boyutlu bir yapı sergilediği dikkate alındığında düşünce tarihinin her aşamasında felsefi düşüncenin gelişim seyrini izlemek önem arz etmektedir. Bu çalışmada XV. yüzyıl Osmanlı dünyasının bir düşünürü olarak Yûsuf Hakîkî (ö. 892/1487)’nin düşünce dünyasında felsefenin nasıl konumlandırıldığı tartışılmaktadır. Böylelikle, Yûsuf Hakîkî örneğinden hareketle, Türk-İslam düşüncesi açısından önemli bir tarihsel aşamayı temsil eden Osmanlı döneminin düşünsel yönelimine dikkatleri çekmeyi amaçlamaktadır. Tasavvuf düşüncesi geleneği içerisinde düşünce üretmiş olduğu görülen Yûsuf Hakîkî’nin Hakîkî-nâme ve Mahabbet-nâme adlı eserlerine dikkatler çevrildiğinde onun akıl ve aşk kavramlarına merkezi bir yer verdiği görülmektedir. Bu çerçevede çalışmada Yûsuf Hakîkî’nin felsefeyi nasıl anlamlandırdığı ele alınmakla birlikte onun hakikat arayışında akıl ve aşk kavramlarının nasıl konumlandırıldığı da tartışılmaktadır. Çalışma, Yûsuf Hakîkî’nin akıl ve aşk ekseninde ortaya koyduğu normatif değerlerin salt bir tasvirinden ziyade, bu değerlerin çağdaş düşünceye seslenecek şekilde dinamik bir yapı içerip içermediklerini sorgulamaktadır. Böylelikle Yûsuf Hakîkî’nin fikirlerinin günümüz Türk İslam düşüncesi açısından ne anlam ifade ettiğini tartışmaya dâhil etmek de çalışmanın amaçları arasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler:

Türk-İslam Düşüncesi, Osmanlı Düşüncesi, Yûsuf Hakîkî, Felsefe, Akıl, Aşk

Article Details

Kaynakça

  • Bolay, Süleyman Hayri. Osmanlı Düşünce Dünyası. 2. Basım, Ankara: Akçağ Yayınları, 2011.
  • Cevizci, Ahmet. Paradigma Felsefe Sözlüğü. 6. Basım, İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2005.
  • Çavuşoğlu, Ali. Yûsuf Hakîkî, Tasavvuf Risâlesi ve Metaliu’l-İman, Ankara: Akçağ Yayınları, 2004.
  • Farabi, İhsa’ül-Ulûm. İlimlerin Sayımı. çev. Ahmet Ateş. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1990.
  • Gazali, el-Munkızu min-ad-Dalâl. çev. Hilmi Güngör. 2. Basım, Ankara: Maarif Basımevi, 1960.
  • Immanuel Kant. “Aydınlanma Nedir?” Sorusuna Yanıt. çev. Nejat Bozkurt. İstanbul: Say Yayınları Fikir Mimarları - 2, 2005.
  • Kaplan, Mahmut. Hayriyye-i Nâbî (İnceleme-Metin). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi, 2015.
  • Kara, Mustafa. “Hikmet (Tasavvuf)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/518-519. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  • Kur’ân-ı Kerîm Meâli, çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2. Baskı, 2006.
  • Kutluer, İlhan. “Hikmet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/503-511. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  • Kutluer, İlhan. İslam’ın Klasik Çağında Felsefe Tasavvuru. İstanbul: İz Yayıncılık, 1996.
  • Mevlânâ Celâleddin Rûmî. Mesnevi. çev. Derya Örs - Hicabi Kırlangıç. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları: 216, 2013.
  • Öngören, Reşat. “Osmanlılar (Tasavvuf ve Tarikatlar)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 33/541. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  • Platon (Eflâtun). Devlet. çev. Sabahattin Eyuboğlu - M. Ali Cimcoz. 4. Basım, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2002.
  • Sünbülzâde Vehbî - Lütfiyye-i Vehbî, Âsâr-ı Osmâniyye Mecmuası içinde. Haz. Sahaf Hacı Nûrî Efendi. İstanbul: Vezir Hanı Matbaası, 1873.
  • Şahin, Haşim. “Somuncu Baba”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/ 377-378. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  • Yûsuf Hakîkî Baba. Hakîkî-nâme, Karşılaştırmalı Metin, (Sadi Somuncuoğlu ve Mevlânâ Müzesi Nüshaları), haz. Erdoğan Boz. Ankara: Aksaray Valiliği, İl Özel İdaresi, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kültür Yayınları No: 1., 2009.
  • Yûsuf Hakîkî Baba. Mahabbet-nâme. haz. Ali Çavuşoğlu. Ankara: TC. Aksaray Belediye Başkanlığı Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü, Kültür Yayınları No: 1, 2013.
  • Yûsuf Hakîkî. Tasavvuf Risalesi ve Metaliu’l-İman. İnceleme ve Metin, haz. Ali Çavuşoğlu. Ankara: Akçağ Yayınları, 2004.