El-Hansâ’ Bint ‘Amr: Eski Arap Şiirinde Öncü Bir Mersiye Şairi Hanım
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.757993Anahtar Kelimeler:
Klasik Arap Edebiyatı- Hansâ- Klasik Arap Şiiri- Mersiye Şiirleri- Kadın ŞairlerÖz
Yedinci yüzyıl Arap Yarımadası’nda yaşamış olan Hansâ (Tumâdir) bint ‘Amr, İslam öncesindeki ve İslam’ın ilk yıllarındaki en etkili şairlerden birisidir. Suleym kabilesine mensup olan Hansâ, mersiye sahasında, hiç kuşkusuz ki, zamanının en güçlü kadın şairidir. İslam öncesi toplumunda kadın şairlerin üstlenmiş olduğu rol, Hansâ örneğinde olduğu gibi, savaş meydanında şehit düşen kabile üyeleri için mersiye şiirleri nazmetmeleridir. Onun olağanüstü şöhreti, ağırlıklı olarak, Benû Suleym ile Benû Murra ve Benû Esed arasında gerçekleşen kabile çatışmalarında, İslamiyet’ten önce öldürülen kardeşleri Sahr ve Mu‘âviye için nazmettiği ağıtsal şiirlere dayanmaktadır. 629 senesinde, aşiretinin gönderdiği bir heyetle birlikte Medine’ye gelmiş, burada İslam Peygamberi Hz. Muhammed ile buluşmuş ve büyük bir hevesle yeni dini benimsemiştir. Onun şiirleri, İslâmî metinleri tefsir edebilmeleri için bozulmamış Arapçayı tetkik etmeleri lazım gelen Müslüman âlimlerce tedvin edilmiştir. Yadsınamaz şiirsel yeteneği bir kenara bırakıldığında, Hansâ’nın edebiyat sahasındaki ehemmiyeti, mersiye geleneğini, sec‘ yahut recez formlarının yerine, karîd nazmı seviyesine yükseltmesinden kaynaklanmaktadır. Bu sanat türünde ona üstünlük sağlayan metodolojisi, onun ardından risâ’ şiirlerinde klişeleştirilecektir. Hansâ’nın bir kadın figürü olarak Arap edebiyatında elde ettiği sağlam konum, son derece benzersizdir. Bu çalışmada Hansâ’nın mersiye şiirleri ve şiirsel üslubu bilimsel bir yöntemle incelenmiştir. Bunun yanı sıra onun öne çıkan birkaç şiirinden örnekler sunulmuştur.
Referanslar
Ârâ’, İsmet. “el-Ḫansâ’ ve şi‘ruhâ fî’r-ris̱â’”. The Islamic Culture. 25 (2011), 23-38.
el-‘Aṣḳalânî, Ahmed b. ‘Alî b. Ḥacer. el-İṣâbe fî temyîzi’ṣ-Ṣaḥâbe. Beyrut: el-Mektebetu’l-‘Aṣriyye, 1433/2012.
Ayyıldız, Esat. Klasik Arap Şiirinde Emevî Dönemine Kadar Hiciv. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
Bâbetî, ‘Azîze Fevvâl. Mu‘cemu’ş-şu‘arâ’'l-muḫaḍramîn ve’l-Umeviyyîn. Beyrut: Dâr Ṣâdır, 1998.
el-Cevziyye, İbn Ḳayyim. et-Tibyân fî eymâni’l-Ḳur’ân. thk. Abdullah b. Sâlim el-Baṭâṭî. Mekke: Dâru ‘Âlemi’l-Fevâ’id, 1429.
ed-Dehmânî, Turkî b. el-Ḥasen. Nuzhetu’l-edîb ve’l-kâtibi’l-belîġ. Amman: Emvâc li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 2013.
Gabrieli, F.. “al-Khansâ’”. The Encyclopaedia of Islam (New Edition). ed. E. van Donzel vd.. 4/1027. Leiden: E. J. Brill, 1997.
van Gelder, G. J. H.. “al-Khansâ’”. Encyclopedia of Arabic Literature. ed. J. S. Meisami vd., 2/435. Londra-New York: Routledge, 1998.
von Hammer-Purgstall, Joseph Freiherr. Literaturgeschichte der Araber. 7. Cilt. Viyana: Die kaiserlich-königliche Hof- und Staatsdruckerei, 1850-1856.
Ḫansa. Le Diwan d’al-Ḫansa. çev. Victor de Coppier. Beyrut: Imprimerie Catholique S. J., 1889.
el-Ḫansâ’. Enîsu’l-culesâ’ fî şerḥi Dîvâni’l-Ḫansâ’. haz. Luvîs Şeyho. Beyrut: el-Maṭba‘atu’l-Kâs̱ûlikiyye li’l-Âbâ’i’l-Yesû‘îyyîn, 1896.
el-Ḫansâ’. Dîvânu’l-Ḫansâ’. haz. Ömer Faruk eṭ-Ṭabbâ‘. Beyrut: Dâru’l-Erḳam, 1999.
el-Ḫansâ’. Dîvânu’l-Ḫansâ’. haz. Ḥamdû Ṭammâs. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 2. Basım, 1425/2004.
Hartman, Michelle. “An Arab Woman Poet as a Crossover Artist? Reconsidering the Ambivalent Legacy of Al-Khansaʾ”. Tulsa Studies in Women's Literature, 30/1 (2011), 15-36.
Hartman, Michelle. “Gender, Genre, and the (Missing) Gazelle: Arab Women Writers and the Politics of Translation”. Feminist Studies. 38/1 (2012), 17-49.
İbn ‘Abdi Rabbih, Ahmed b. Muhammed. el-‘İḳdu’l-ferîd. thk. Abdülmecid et-Terḥînî. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1404/1983.
İbn Ḳuteybe. eş-Şi‘r ve’ş-şu‘arâ’. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. 2 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Me‘ârif, ts.
el-İṣfehânî, Ebû’l-Ferec Alî. Kitâbu’l-eġānî. thk. İhsân Abbâs, İbrahim es-Se‘âfîn. 25 Cilt. Beyrut: Dâr Ṣâdır, 3. Basım, 1429/2008.
Jaakko Hämeen-Anttila. “al-Khansā’'s Poem in -ālahā and Its Qur'ānic Echoes: The Long and the Short of It”. Journal of the Royal Asiatic Society. 29/1 (2019), 1-15.
Krenkow, Fritz. “Hansâ”. İslâm Ansiklopedisi. 5-1/218-220. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1987.
Nöldeke, Theodor. Beiträge zur kenntniss der poesie der alten Araber. Hannover: Carl Rümpler, 1864.
Paoli, Bruno. “Yâ ’aynî: remarques sur le style formulaire des élégies funèbres d’al-Khansâ’, poétesse arabe ancienne”, halshs-00366781. (2008), 1-14.
er-Raḥmân, Ḥifẓ. “Menhecu’l-Ḫansâ’ fî şi‘rihâ’r-ris̱â’î”. Mecelletu’l-Ḳismi’l-‘Arabî. 23 (2016), 335-355.
Sezgin, Fuat. Geschichte des Arabischen Schrifttums. 17 Cilt. Leiden: E. J. Brill, 1967-2015.
Toprak, Mehmet Faruk. Endülüs Şiirinde Mersiye. Ankara: Grafiker Yayınları, 2014.
Wehr, Hans. Arabisches Wörterbuch für die Schriftsprache der Gegenwart. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 5. Basım,1985.
ez-Ziriklî, Hayreddîn. el-A‘lâm. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 15. Basım, 2002.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
