Son Dönem Osmanlı’da Şer’î/Fıkhî Hükümlerin Değişmesi Fikrinin Temsilcileri: Mansurizade Said ve Mahmud Esad Efendi
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.659184Anahtar Kelimeler:
Mansurizade Said- Mahmud Esad Efendi- Çok Eşlilik- Faiz- KölelikÖz
Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin son döneminde çok yönlü modernleşme politikalarının hararetle tartışıldığı ve bu tartışmaların dinî alana da yansıdığı II. Meşrutiyet yıllarında (1908-1918) bazı ilim ve fikir adamlarının çok eşlilik, faiz, kölelik gibi konularla ilgili Kur’an ayetlerini ne şekilde anlayıp yorumladıklarına dairdir. Görüşlerini aktaracağımız ilim adamlarından biri Dâru’l-Fünûn’da hocalık yapan ve “müderris” unvanıyla tanınan Mansurizade Said (1864-1923), diğeri daha ziyade hukukçu kimliğiyle öne çıkan Mahmud Esad Efendi’dir (1856-1918). Çalışmada, ilk olarak anılan iki ismin biyografileri ve ilmî faaliyetleri hakkında bilgi verilecek, ardından Kur’an hükümleriyle ilgili çeşitli görüşleri nakledilecektir.
Referanslar
Altıntaş, Emre. Mahmud Esad Seydişehrî’nin Fıkıh Düşüncesi. Master’s Thesis, Marmara Üniversitesi, 2010.
Aydın, M. Âkif. İslâm-Osmanlı Aile Hukuku. Istanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1985.
Aydın, M.Akif - Hamidullah, Muhammed. “Köle.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26: 237-246. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
Dinç, Uğur. “Doğu’dan ‘Doğu Bilimi’ne Bir Bakış: Mahmud Esad Efendi’nin Şeriat-ı İslâmiyye ve Mister Carlyle Adlı Eserindeki Oryantalizm Algısı”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 9/44 (Haziran 2016): 431-442.
Dumru, Dumru, “Ebu Yusuf’un ‘Örfe Dayalı Nassın Örf Değiştiğinde Değişebilirliğine’ İlişkin Görüşünün Tespit ve Tetkiki”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 28 (2016): 81-116.
Erdoğdu, Ali. “Seydişehrî.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37: 25-27. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
Erk, Hasan Basri. Meşhur Türk Hukukçuları. (no broadcast place, 1958).
Fazlur Rahman. “Ribā and Interest”. Islamic Studies 3/1 (1964): 1-43.
Fazlur Rahman, İslâm. Trs. Mehmed Dağ - Mehmet Aydın. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2004.
Garaudy, Roger. “Şeriat Nedir?”. Trans. Salih Akdemir. İslâmiyât (Şeriat Dosyası) 1/4 (1998).
Kahraman, Abdullah. “Darul-Fünûn Hocalarından Mansûrîzâde Mehmed Said ve Klasik Fıkhın Sınırlarını Zorlayan Bazı Görüşleri.” Dârülfünûn İlahiyat Sempozyumu 18-19 Kasım 2009 Tebliğleri. Istanbul, 2010.
Köse, Murtaza. “Osmanlı Son Dönem Hukukçularından Seydişehirli Mahmud Esad’ın Hayatı, Eserleri ve İlmî Kişiliği”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 2 (2003): 207-217.
Kurzman, Charles. Modernist Islam: 1840-1940. New York: Oxford University Press, 2002.
Mahmud Esad Efendi. Tarih-i İlm-i Hukuk. Ankara: Yetkin Yayınları, 2012.
Mahmud Esad Efendi. İki Cihan Devleti Arasında Hz. Muhammed. ed. Seyfettin Erşahin. Ankara: Otto Yayınları, 2017.
Okur, Kaşif Hamdi. “II. Meşrutiyet Dönemi İslam Hukuku Tartışmalarından Bir Kesit (Mansurizade Said ve Seyid Bey Örneği)”. Dini Araştırmalar 2/ 5 (Eylül-Aralık 1999): 255-285.
Özsoy, İsmail. “Faiz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12: 110-126. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
Said, Mansurizade. Hakîkat-i İslâm. Publisher: Veliyyuddîn. Izmir: Aydın Vilayeti Matbaası, 1329.
Said, Mansurizade. Usûl-i İctihâd, publisher: Veliyyuddîn Izmir: Vilayet Matbaası, n.d.
Said, Mansurizade. “Cevâzın Ahkâm-ı Şeriyyeden Olmadığına Dair”. İslâm Mecmuası 1/10 (1330): 295-303.
Said, Mansurizade. “İçtihad Hataları”. İslâm Mecmuası 3/28 (1331): 647-650.
Said, Mansurizade. “Şeriat ve Kânun”. Dâru’l-Funûn Hukuk Fakültesi Mecmuası 1/6 (1332): 530-535.
Said, Mansurizade. “Şeriat ve Kânun”. Dâru’l-Funûn Hukuk Fakültesi Mecmuası 2/8 (1333): 601-606.
Said, Mansurizade. “İslâm Kadını: Taaddüd-i Zevcât İslamiyet’te Men Olunabilir”. İslâm Mecmuası 1/8 (1330): 233-238.
Said, Mansurizade. “The Muslim Woman: Polygamy Can Be Prohibited in Islam”. Trans. M. Şükri Hanioğlu. Ed. Charles Kurzman. Modernist Islam: 1840-1940. New York: Oxford University Press, 2002.
Schacht, Joseph. “Ribā”. Encyclopedia of Islam. Ed. M. Houtsma, T. W. Arnold, R. Basset, R. Hartmann, https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/*-SIM_3700.
Yalçın, İsmail “Günümüz İslam Aile Hukuku Kanunlarında Çok Eşlilik Üzerindeki Sınırlandırmalar”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 6/3 (2017): 1707-1725.
Yılmaz, Ayşegül. Mansûrizâde Said ve Fıkhî Görüşleri. Master’s Thesis, Marmara Üniversitesi, 2003.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
