Tirmizî’nin es-Sünen’i Çerçevesinde Buhârî’nin Kullandığı Hadis Usûlü Terimleri
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.659187Anahtar Kelimeler:
Hadis- Hadis Usûlü- Tirmizî- Buhârî- SünenÖz
Bir ilmin usûlünü ve terimlerini bilmek başta o ilimle uğraşan kişiler açısından önemlidir. Hadis usûlü denilen, hadis ilminin usûl ve terimlerini içeren bu ilmin müstakil eserleri, temel hadis kitaplarından sonra yazılmıştır. Muhaddislerin hadis kitaplarındaki usûlleri, eserlerine yazdığı mukaddimeden tespit edilebilmektedir. Fakat bazı muhaddislerin eserlerine mukaddime yazmadıkları için, usûl kriterleri, kendilerinin veya talebelerinin eserlerinin incelenmesinden anlaşılmaktadır. Bilindiği gibi temel hadis kitapları ikinci üçüncü asırda yazılırken elimize ulaşan ilk usûl kitabı dördüncü asırda yazılmıştır. Fakat, dördüncü asra kadar, eserlerinde hadis usûlü konularından bahseden muhaddisler vardır. Bunlardan biri üçüncü asırda yaşamış Tirmizî’dir. Tirmizî, es-Sünen isimli kitabının sonundaki “Kitâbu’l-ılel” bölümünde bu konuya değinmekte olup hakikatte o, eserinin tamamında yeri geldikçe hadis usûlü konularından bahsetmektedir. Bu çalışmada Tirmizî’nin es-Sünen isimli eseri özelinde hocası Buhârî’nin kullandığı hadis usûlü terimleri tespit edilecektir. Konu örneklendirmeler yapılarak işlenecektir. Makalede temel amaç Buhârî’nin kullandığı hadis usulü terimlerini tespit olduğundan rivayetler incelenirken Buhârî’nin söz konusu etmediği isnadın diğer ravileri hakkında bir değerlendirme yapılmayacaktır. Makalede ayrıca Buhârî’nin rivayet veya ravi hakkında vardığı sonuca öğrencisi Tirmizî’nin katılıp katılmadığı da belirtilecektir. Ayrıca Buhârî’nin ta‘dîl veya cerh ettiği ravilerden rivayette bulunup bulunmadığı da rivayetin sonunda söz konusu edilecektir.
Referanslar
Akyüz, Hüseyin. “Hadislerin Tashihi İle İlgili Tirmizi’nin Hocası Buhârî’ye Sorduğu Sorular (Sünen Bağlamında Bir Değerlendirme)”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (BEUİFD) 5/2 (2018): 247-269.
Âşıkkutlu, Emin. Hadiste Ricâl Tenkidi. İstanbul: İFAV Yayınları, 1997.
Aydınlı, Abdullah. Hadis Istılahları Sözlüğü. 4. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2011.
Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre. et-Târihu’l-kebir. 8 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Meârifi’l-Osmâniyye, ts.
Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre. el-Câmiu's-sahîh. 8 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1401/1981.
Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre. el-Edebü’l-müfred. Thk. Muhammed Fuad Abdulbaki. 2. Baskı. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslamiyye, 1409/1989.
Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre. Kitâbu’d-duafâu’s-sağîr. Thk. Ebû Abdillah Ahmed b. İbrahim b. Ebi’l-Ayneyn. b.y.: Mektebetü İbn Abbâs, 1426/2005.
Cemal, Ağırman. “Hadis Kaynaklarını Okuma Yöntemi ve Musanniflerin Dili”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/2 (2006): 55-106.
Çakan, İsmail Lütfi. Hadis Usûlü. 40. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2016.
Dehîl, Yusuf b. Muhammed. Suâlâtü’t-Tirmizî li’l-Buhârî havle ehâdîs fi’l-Câmiu’s-sahih. 2 Cilt. Medine: el-Câmiatü’l-İslâmiyye, 1424/2003.
Derrîs, Hâlid b. Mansûr b. Abdillah. Mevkıfu’l-imâmeyn el-Buhârî ve Müslim min iştirâtı’l-likyâ ve’s-semâı fi’s-senedi’l-muan’ani beyne’l-muteâsırayni. Riyad: Mektebetu’-Rüşd, ts.
Dilek, Mehmet. Kütüb-i Sitte’nin Şartları Etrafında Gelişen Tartışmalar. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2014.
Ebû Zehv, Muhammed. Hadis ve Hadisçiler. Trc. Selman Başaran, Mehmet Ali Sönmez. İstanbul: Ensar Yayınları, 2016.
Efendioğlu, Mehmet. “Münker”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 32: 13-14. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
Irâkî, Ebü’l-Fadl Zeynüddin Abdürrahim b. el-Hüseyin b. Abdirrahman b. Ebî Bekr b. İbarahim. el-Takyîd ve’l-Îzâh şerhi Mukaddimeti İbni’s-Salâh. Thk. Abdurrahman Muhammed Osman. Medine: el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1389/1969.
Itr, Nureddin. Menhecü’n-nakdi fî ulûmi’l-hadîs. 3. Baskı. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1401/1981.
İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman b. Muhammed b. İdris b. el-Münzir et-Temîmî er-Râzî. el-Cerh ve’t-ta’dîl. 9 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Meârifi’l-Osmâniyye, 1271/1952.
İbn Hacer, Ebü’l-Fadl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Hacer el-Askalânî. Fethu'l-bâri şerhu Sahîhi'l- Buhârî. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1379.
İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Ahmed b. Hacer el-Askalânî. Nüzhetü’n-nazar fî tavdîhı Nuhbetü’l-fiker fî mustalahı ehli’l-eser. Thk. Abdullah Dayfullah er-Rahîl. Riyâd: Matbaatü Sefîr, 1422.
İbn Hıbbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. es-Sikât. 9 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Meârifi’l-Osmâniyye, 1393/1973.
İbn Receb el-Hanbelî, Zeynüddin Ebü’l-Ferec Abdurrahman b. Ahmed el-Bağdâdî. Şerhu Ileli’t-Tirmizî. Thk. Nureddin Itr. 5. Baskı. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Beyrut,1429/2008.
İbn Salâh, Ebû Amr Takıyyüddîn Osmân b. Salâhiddîn Abdirrahmân b. Mûsâ eş-Şehrezûrî. Mukaddimetü İbnü’s-Salâh fi ulûmi’l-hadis. Beyrut: Dâru’l-Fikri’l-Muâsır, 1406/1986.
İbn Şeybe, Ebû Yusuf Yakûb. Müsnedü Ömer b. el-Hattâb. Thk. Kemal Yusuf el-Hût. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 1405.
Koçyiğit, Talat. Hadis Istılahları. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1980.
Koçyiğit, Talat. Hadis Usulü. 11. Baskı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2012.
Köycü, Erdoğan. Sünenü’t-Tirmizî’nin Metot Yönünden İncelenmesi. İstanbul: Araştırma Yayınları, 2013.
Mubârekpûrî, Ebü’l-Hüseyin Ubeydullah b. Muhammed Abdüsselam b. Hân Muhammed b. Emânullah b. Husamuddin er-Rahmânî. Mirâtü’l-mefâtîh şerhu Mişkâti’l-mesâbîh. 9 Cilt. 3. Baskı. Hindistan: İdâratü’l-Buhûsi’l-Ilmiyye ve’d-Da’veti ve’l-İftâ, 1404/1984.
Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. et-Takrîb ve’t-Teysîr li Ma’rifeti Süneni’l-beşîri’n-nezîr fî Usûlü’l-hadis. Thk. Muhammed Osman el-Haşet. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1405/1985.
Sehâvî, Şemsüddin Ebü’l-Hayr Muhammed b. Abdirrahman b. Muhammed b. Ebî Bekr b. Osman b. Muhammed. Fethu’l-Muğîs bi şerhı Elfiyeti’l-Hadis li’l-Irâkî. Thk. Ali Hüseyin Ali. Mısır: Mektebetü’s-Sünne, 1424/2003.
Suyûtî, Abdurrahman b. Ebî Bekr Celâluddin. Tedrîbu’r-Râvî fî şerhi Takrîbu’n-Nevevî, thk. Ebû Kuteybe Nazar Muhammed el-Fârayâbî. 2 Cilt. b.y.:Dâru Tayyibe, ts.
Tahhân, Mahmud. Teysîru mustalahi’l-hadis. İstanbul: Dersaadet, 1405/1985.
Tatlı, Mustafa. Rical Bilgisinin Tespiti. İstanbul: Beka Yayınları, 2016.
Tirmizî, Ebû İsâ Muhammed b. İsâ b. Sevre b. Musâ b. ed-Dahhâk. es-Sünen. 5 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1401/1981.
Tirmizî, Muhammed b. Isâ b. Sevre b. Musâ b. ed-Dahhâk. Ilelu’t-Tirmizî el-kebîr. Thk. Subhî es-Sâmirâî vd.. Beyrut: Âlemu’l-Kütüb- Mektebetu’n-Nehdati’l-Arabiyye, 1409.
Yasir eş-Şimâlî. el-Vâzıh fî menâhici’l-muhaddisin. 3. Baskı. Amman: Dâru’l-Hâmid, 1437/2006.
Yücel, Ahmet. Hadis İlminde Tenkit Terimleri. 2. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2015.
Yücel, Ahmet. Hadis Tarihi. 3. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2011.
Yücel, Ahmet. Hadis Usûlü. 23. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2016.
Yücel, Ahmet. Hadis Istılahlarının Doğuşu ve Gelişimi (Hicri İlk Üç Asır). İstanbul: İFAV Yayınları, 1996.
Zehebî, Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman. Mîzânü’l-i’tidâl fî nakdi’r-ricâl. Thk. Ali Muhammed el-Becâvî. 4 Cilt. Kahire: Dâru ihyâi’l-kütübi’l-Arabî, 1382/1963.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
