Tirmizî’nin es-Sünen’i Çerçevesinde Buhârî’nin Kullandığı Hadis Usûlü Terimleri

Main Article Content

Mustafa Karabacak
Selçuk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Temel İslam Bilimleri Bölümü Hadis Anabilim Dalı

DOI:

10.30523/mutefekkir.659187
Atıf: Karabacak, Mustafa. "Tirmizî’nin es-Sünen’i Çerçevesinde Buhârî’nin Kullandığı Hadis Usûlü Terimleri". Mütefekkir 6/12 (2019): 345-378. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.659187.

Zotero Mendeley EN EndNote

Öz

Bir ilmin usûlünü ve terimlerini bilmek başta o ilimle uğraşan kişiler açısından önemlidir. Hadis usûlü denilen, hadis ilminin usûl ve terimlerini içeren bu ilmin müstakil eserleri, temel hadis kitaplarından sonra yazılmıştır. Muhaddislerin hadis kitaplarındaki usûlleri, eserlerine yazdığı mukaddimeden tespit edilebilmektedir. Fakat bazı muhaddislerin eserlerine mukaddime yazmadıkları için, usûl kriterleri, kendilerinin veya talebelerinin eserlerinin incelenmesinden anlaşılmaktadır. Bilindiği gibi temel hadis kitapları ikinci üçüncü asırda yazılırken elimize ulaşan ilk usûl kitabı dördüncü asırda yazılmıştır. Fakat, dördüncü asra kadar, eserlerinde hadis usûlü konularından bahseden muhaddisler vardır. Bunlardan biri üçüncü asırda yaşamış Tirmizî’dir. Tirmizî, es-Sünen isimli kitabının sonundaki “Kitâbu’l-ılel” bölümünde bu konuya değinmekte olup hakikatte o, eserinin tamamında yeri geldikçe hadis usûlü konularından bahsetmektedir. Bu çalışmada Tirmizî’nin es-Sünen isimli eseri özelinde hocası Buhârî’nin kullandığı hadis usûlü terimleri tespit edilecektir. Konu örneklendirmeler yapılarak işlenecektir. Makalede temel amaç Buhârî’nin kullandığı hadis usulü terimlerini tespit olduğundan rivayetler incelenirken Buhârî’nin söz konusu etmediği isnadın diğer ravileri hakkında bir değerlendirme yapılmayacaktır. Makalede ayrıca Buhârî’nin rivayet veya ravi hakkında vardığı sonuca öğrencisi Tirmizî’nin katılıp katılmadığı da belirtilecektir. Ayrıca Buhârî’nin ta‘dîl veya cerh ettiği ravilerden rivayette bulunup bulunmadığı da rivayetin sonunda söz konusu edilecektir.

Anahtar Kelimeler:

Hadis, Hadis Usûlü, Tirmizî, Buhârî, Sünen

Article Details

Kaynakça

  • Akyüz, Hüseyin. “Hadislerin Tashihi İle İlgili Tirmizi’nin Hocası Buhârî’ye Sorduğu Sorular (Sünen Bağlamında Bir Değerlendirme)”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (BEUİFD) 5/2 (2018): 247-269.
  • Âşıkkutlu, Emin. Hadiste Ricâl Tenkidi. İstanbul: İFAV Yayınları, 1997.
  • Aydınlı, Abdullah. Hadis Istılahları Sözlüğü. 4. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2011.
  • Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre. et-Târihu’l-kebir. 8 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Meârifi’l-Osmâniyye, ts.
  • Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre. el-Câmiu's-sahîh. 8 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1401/1981.
  • Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre. el-Edebü’l-müfred. Thk. Muhammed Fuad Abdulbaki. 2. Baskı. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslamiyye, 1409/1989.
  • Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre. Kitâbu’d-duafâu’s-sağîr. Thk. Ebû Abdillah Ahmed b. İbrahim b. Ebi’l-Ayneyn. b.y.: Mektebetü İbn Abbâs, 1426/2005.
  • Cemal, Ağırman. “Hadis Kaynaklarını Okuma Yöntemi ve Musanniflerin Dili”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/2 (2006): 55-106.
  • Çakan, İsmail Lütfi. Hadis Usûlü. 40. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2016.
  • Dehîl, Yusuf b. Muhammed. Suâlâtü’t-Tirmizî li’l-Buhârî havle ehâdîs fi’l-Câmiu’s-sahih. 2 Cilt. Medine: el-Câmiatü’l-İslâmiyye, 1424/2003.
  • Derrîs, Hâlid b. Mansûr b. Abdillah. Mevkıfu’l-imâmeyn el-Buhârî ve Müslim min iştirâtı’l-likyâ ve’s-semâı fi’s-senedi’l-muan’ani beyne’l-muteâsırayni. Riyad: Mektebetu’-Rüşd, ts.
  • Dilek, Mehmet. Kütüb-i Sitte’nin Şartları Etrafında Gelişen Tartışmalar. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2014.
  • Ebû Zehv, Muhammed. Hadis ve Hadisçiler. Trc. Selman Başaran, Mehmet Ali Sönmez. İstanbul: Ensar Yayınları, 2016.
  • Efendioğlu, Mehmet. “Münker”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 32: 13-14. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
  • Irâkî, Ebü’l-Fadl Zeynüddin Abdürrahim b. el-Hüseyin b. Abdirrahman b. Ebî Bekr b. İbarahim. el-Takyîd ve’l-Îzâh şerhi Mukaddimeti İbni’s-Salâh. Thk. Abdurrahman Muhammed Osman. Medine: el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1389/1969.
  • Itr, Nureddin. Menhecü’n-nakdi fî ulûmi’l-hadîs. 3. Baskı. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1401/1981.
  • İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman b. Muhammed b. İdris b. el-Münzir et-Temîmî er-Râzî. el-Cerh ve’t-ta’dîl. 9 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Meârifi’l-Osmâniyye, 1271/1952.
  • İbn Hacer, Ebü’l-Fadl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Hacer el-Askalânî. Fethu'l-bâri şerhu Sahîhi'l- Buhârî. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1379.
  • İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Ahmed b. Hacer el-Askalânî. Nüzhetü’n-nazar fî tavdîhı Nuhbetü’l-fiker fî mustalahı ehli’l-eser. Thk. Abdullah Dayfullah er-Rahîl. Riyâd: Matbaatü Sefîr, 1422.
  • İbn Hıbbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. es-Sikât. 9 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Meârifi’l-Osmâniyye, 1393/1973.
  • İbn Receb el-Hanbelî, Zeynüddin Ebü’l-Ferec Abdurrahman b. Ahmed el-Bağdâdî. Şerhu Ileli’t-Tirmizî. Thk. Nureddin Itr. 5. Baskı. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Beyrut,1429/2008.
  • İbn Salâh, Ebû Amr Takıyyüddîn Osmân b. Salâhiddîn Abdirrahmân b. Mûsâ eş-Şehrezûrî. Mukaddimetü İbnü’s-Salâh fi ulûmi’l-hadis. Beyrut: Dâru’l-Fikri’l-Muâsır, 1406/1986.
  • İbn Şeybe, Ebû Yusuf Yakûb. Müsnedü Ömer b. el-Hattâb. Thk. Kemal Yusuf el-Hût. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 1405.
  • Koçyiğit, Talat. Hadis Istılahları. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1980.
  • Koçyiğit, Talat. Hadis Usulü. 11. Baskı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2012.
  • Köycü, Erdoğan. Sünenü’t-Tirmizî’nin Metot Yönünden İncelenmesi. İstanbul: Araştırma Yayınları, 2013.
  • Mubârekpûrî, Ebü’l-Hüseyin Ubeydullah b. Muhammed Abdüsselam b. Hân Muhammed b. Emânullah b. Husamuddin er-Rahmânî. Mirâtü’l-mefâtîh şerhu Mişkâti’l-mesâbîh. 9 Cilt. 3. Baskı. Hindistan: İdâratü’l-Buhûsi’l-Ilmiyye ve’d-Da’veti ve’l-İftâ, 1404/1984.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. et-Takrîb ve’t-Teysîr li Ma’rifeti Süneni’l-beşîri’n-nezîr fî Usûlü’l-hadis. Thk. Muhammed Osman el-Haşet. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1405/1985.
  • Sehâvî, Şemsüddin Ebü’l-Hayr Muhammed b. Abdirrahman b. Muhammed b. Ebî Bekr b. Osman b. Muhammed. Fethu’l-Muğîs bi şerhı Elfiyeti’l-Hadis li’l-Irâkî. Thk. Ali Hüseyin Ali. Mısır: Mektebetü’s-Sünne, 1424/2003.
  • Suyûtî, Abdurrahman b. Ebî Bekr Celâluddin. Tedrîbu’r-Râvî fî şerhi Takrîbu’n-Nevevî, thk. Ebû Kuteybe Nazar Muhammed el-Fârayâbî. 2 Cilt. b.y.:Dâru Tayyibe, ts.
  • Tahhân, Mahmud. Teysîru mustalahi’l-hadis. İstanbul: Dersaadet, 1405/1985.
  • Tatlı, Mustafa. Rical Bilgisinin Tespiti. İstanbul: Beka Yayınları, 2016.
  • Tirmizî, Ebû İsâ Muhammed b. İsâ b. Sevre b. Musâ b. ed-Dahhâk. es-Sünen. 5 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1401/1981.
  • Tirmizî, Muhammed b. Isâ b. Sevre b. Musâ b. ed-Dahhâk. Ilelu’t-Tirmizî el-kebîr. Thk. Subhî es-Sâmirâî vd.. Beyrut: Âlemu’l-Kütüb- Mektebetu’n-Nehdati’l-Arabiyye, 1409.
  • Yasir eş-Şimâlî. el-Vâzıh fî menâhici’l-muhaddisin. 3. Baskı. Amman: Dâru’l-Hâmid, 1437/2006.
  • Yücel, Ahmet. Hadis İlminde Tenkit Terimleri. 2. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2015.
  • Yücel, Ahmet. Hadis Tarihi. 3. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2011.
  • Yücel, Ahmet. Hadis Usûlü. 23. Baskı. İstanbul: İFAV Yayınları, 2016.
  • Yücel, Ahmet. Hadis Istılahlarının Doğuşu ve Gelişimi (Hicri İlk Üç Asır). İstanbul: İFAV Yayınları, 1996.
  • Zehebî, Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman. Mîzânü’l-i’tidâl fî nakdi’r-ricâl. Thk. Ali Muhammed el-Becâvî. 4 Cilt. Kahire: Dâru ihyâi’l-kütübi’l-Arabî, 1382/1963.