İmam Nevevî Fetvalarında Mûsiki
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.613326Anahtar Kelimeler:
İslâm Tarihi- İmam Nevevî- Fetva- Mûsiki- Dinî MûsikiÖz
Bu çalışmada, XIII. yüzyılda yaşamış, hayatını tamamen ilme adamış ve birçok alanda çok sayıda eser meydana getirmiş olan Şâfiî mezhebine mensup büyük âlim İmam Nevevî’nin (ö. 676/1277) “Fetâva’l-İmâm en-Nevevî / el-Mesâilü’l-mensûre” adlı eserindeki mûsiki ile alakalı fetvaları tespit edilip incelenmeye çalışıldı. İlk önce Nevevî’nin hayatı ve eserleri hakkında genel bilgiler verilerek fetvalarını içeren eseri biraz daha ayrıntılı incelendi. Tespit edilen fetvalar uygun başlıklar altında tasnif edilip tercümeleri yapıldıktan sonra kısaca değerlendirildi. Eserin muhakkiki tarafından yapılan değerlendirme ve yorumlar da tercüme edilerek ilgili yerlerde aktarıldı. Nevevî’nin fetvaları penceresinden bakıldığında; Şâfiî mezhebinin mûsikinin lehinde veya aleyhinde mutlak olarak bir hüküm vermediği, bazı kayıtlara bağlı olarak farklı hükümler verdiği görülecektir.
Referanslar
Algar, Hamid. “Kürdî, Muhammed Emîn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26: 564-565. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
Apaydın, H. Yunus. “Mûsiki (Fıkıh)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31: 261-263. Ankara: TDV Yayınları, 2006.
Bardakoğlu, Ali. “Had”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 14: 547-551. Ankara: TDV Yayınları, 1996.
Başoğlu, Tuncay. “Ta’zîr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40: 198-202. Ankara: TDV Yayınları, 2011.
Beyhakî, Ahmed b. Hüseyin. es-Sünenü’l-kübrâ. 11 Cilt. Tah. Muhammed Abdülkadir Atâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
Beyhakî, Ahmed b. Hüseyin. Şuabü’l-îmân. 14 Cilt. Tah. Abdülalî Abdülhamîd Hâmid. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 2003.
Bozkurt, Nebi. “Eğlence”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10: 483-488. Ankara: TDV Yayınları, 1994.
Buhârî, Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’s-sahîh. İstanbul: y.y., 1981.
Çetin, Abdurrahman. “Tilâvet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 41: 155-157. Ankara: TDV Yayınları, 2012.
Dakr, Abdülganî. el-İmâm en-Nevevî. Şam: Dâru’l-Kalem, 1994.
Demirkent, Işın. “Haçlılar”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 14: 525-546. Ankara: TDV Yayınları, 1996.
Farûkî, İsmail Raci - Luis Lâmia. İslâm Kültür Atlası. Çev. Mustafa Okan Kibaroğlu - Zerrin Kibaroğlu. İstanbul: İnkılab Yayınları, 1999.
Gazzâlî, Ebû Hamid Muhammed b. Muhammed. İhyâü ulûmi’d-dîn. Beyrut: Dâru İbni Hazm, 2005.
Hâmid, Muhammed. Hükmü’l-İslâm fi’l-ġınâ. Halep: Dâru’l-Va’y, 1397/1977.
İbn Hazm, Ebu Muhammed Ali b. Ahmed b. Said ez-Zahiri. el-Muhallâ. 11 Cilt. Tah. Muhammed Münir ed-Dimeşki. Kahire: 1347-1352.
İbn Mâce, Muhammed b. Yezîd. es-Sünen. Mısır: y.y., ts.
İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-Arab. 6 Cilt. Kahire: Dâru’l-meârif, 1981.
İsfehânî, Râğıb, Ebû’l-Kâsım el-Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal. el-Müfredât fî ġarîbi’l-Kur’ân. 2 Cilt. Suûdî Arabistan: Mektebetu Nezâr Mustafa el-Bâz, ts.
Kallek, Cengiz. “Mâverdî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28: 180-186. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
Kandemir, M. Yaşar. “İbn Hacer el-Askalânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 19: 514-531. Ankara: TDV Yayınları, 1999.
Kandemir, M. Yaşar. “Nevevî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 33: 45-49. Ankara: TDV Yayınları, 2007.
Karaçam, İsmail. Kur’ân-ı Kerîm’in Faziletleri ve Okunma Kâideleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1991.
Kâtip Çelebi, Hacı Halife Mustafa b. Abdullah. Keşfü’z-zünûn an esâmi’l-kütübi ve’l-fünûn. 2 Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1972.
Koçyiğit, Yakup. Muhyiddin en-Nevevî’nin Hayatı Eserleri ve Sahih-i Müslim Şerhindeki Metodu. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi,1989.
Kopraman, Kâzım Yaşar. “Baybars I”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 5: 221-223. Ankara: TDV Yayınları, 1992.
Kurtubî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed b. Ebi Bekr. el-Câmiu li ahkâmi’l-Kur’ân. 24 Cilt. Tah. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 2006.
Meşîhat Makamı. Muhîtu’l-fetâvâ / Fetâvâ-yı Hayriye. 185: Diyanet İşleri Başkanlığı Yazma Eserler Kütüphanesi.
Müslim, Müslim b. Haccâc. el-Câmiu’s-Sahîh. İstanbul: y.y., 1981.
Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. Fetâva’l-İmâm en-Nevevî / el-Mesâilü’l-mensûre. Mürettip: Alâeddin İbnü’l-Attâr, Tahkik ve Ta’lik: Muhammed el-Haccâr. İstanbul: Kahraman Yayınları, 1986.
Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. Fetâva’l-İmâm en-Nevevî / el-Mesâilü’l-mensûre. Mürettip: Alâeddin İbnü’l-Attâr, Tahkik ve Ta’lik: Muhammed el-Haccâr. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1996.
Öngören, Reşat. “Zikir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 44: 409-412. Ankara: TDV Yayınları, 2013.
Özcan, Nuri. “XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda Osmânlılarda Dînî Mûsiki”. Osmânlı. 10: 722-724. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999.
Özgüdenli, Osman Gazi. “Moğollar”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 33: 225-229. Ankara: TDV Yayınları, 2007.
Sarıcık, Murat. İslâm Öncesi Dönem-Cahiliye Kültürü. Isparta: Fakülte Kitabevi, 2002.
Şeşen, Ramazan. “Eyyûbîler (Siyasi Tarih, Medeniyet Tarihi)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12: 20-31. Ankara: TDV Yayınları, 2007.
Uludağ, Süleyman. “Ağıt”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1: 470-472. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
Uludağ, Süleyman. İslâm Açısından Müzik ve Semâ. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2005.
Yiğit, İsmail. “Memlükler”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29: 90-97. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
