Nebevî Eğitimin Semeresi Olarak Mus‘ab b. Umeyr: Hayatı ve Hz. Peygamber Tarafından Eğitilmesi
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.584410Anahtar Kelimeler:
İslam Tarihi- Eğitim- Mus‘ab b. Umeyr- Darülerkam- SuffeÖz
Mus‘ab b. Umeyr, Hz. Peygamber’in risalet mektebinde yetişen, model öğretmen ve örnek tebliğcilerden biridir. Hz. Peygamber, onun özgün kişiliğini, eğitim konusundaki istidadını keşfetmiş ve onu öğretmen olarak Medine’ye göndermiştir. O, kendisine verilen bu görevi lâyıkıyla yerine getirmiştir. Onun bu başarısında şüphesiz, Hz. Peygamber’in ona duyduğu güvenin, onu yönlendirmesinin, ona yetki ve destek vermesinin önemli ölçüde tesiri olmuştur. Ashab-ı Suffe’nin içerisinde ilmî birikimini uygulama ve geliştirme imkânı da bulan Mus‘ab; Bedir ve UHûd gibi büyük gazvelerde Hz. Peygamber’in sancağını taşıma şerefine nail olmuş, UHûd Gazvesi’nde kendisini Hz. Peygamber’e kalkan etmiş ve şehitlik mertebesine erişmiştir. Bu yönleriyle onun, İslâm tarihinde öğretmenlik - tebliğcilik ve sancaktarlık konularında ilk akla gelen kişi olduğu söylenebilir. Bu çalışmada Mus‘ab b. Umeyr’in hayatı ve Hz. Peygamber tarafından eğitimi ekseninde, “İnsan yetiştirme konusunda Hz. Peygamber’in uyguladığı Nebevî ilkelerin” tespiti yapılmaya çalışılacaktır.
Referanslar
Ahmed b. Hanbel el-Bünî. el-Müsned. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Ahmet Cevdet Paşa. Kısâs-ı enbiyâ ve tevârîhi hulefâ. Sad. Ali Arslan, İstanbul: Arslan Yayınları, 1980.
Algül, Hüseyin. “Mus‘ab b. Umeyr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32: 226. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006.
Apak, Âdem. “İslâm Öncesi Dönemde Mekke İdare Sistemi ve Siyasetinin Oluşumu”. Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 10/1, (2001): 177-194.
Aydın, Muhammet Şevki. Din Eğitimi Bilimi. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2017.
Belâzürî, Ahmed b. Yahyâ. Ensâbü’l-eşrâf, Thk. Süheyl Zekkâr - Riyâd Ziriklî Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1996.
Belâzürî, Ahmed b. Yahyâ. Fütûhu’l-büldân. çev. Z. Kadiri Ugan, İstanbul: Maarif Vekâleti Yayınları, 1955.
Beydoğan, Hacı Ömer. Öğretimi Planlama ve Değerlendirme. Erzurum: Eser Ofset, 2001.
Bilgiseven, Amiran Kurtkan. Eğitim Yoluyla Kalkınmanın Esasları. İstanbul: Divan Yayınları, 1982.
Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâîl. Sahîhu’l-Buhârî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Buhl, Fr. “Mus‘ab b. Umayr”. İslam Ansiklopedisi. 8: 668. İstanbul: MEB Yayınları, 1971.
Büyükkaragöz, Savaş. - Çivi, Cuma. Genel Öğretme Metotları. Konya: Atlas Kitabevi, 1994.
Câbirî, Muhammed Âbid. İslâm’da Siyasal Akıl. Trc. Vecdi Akyüz, İstanbul: Kitabevi Yayınları, 1997.
Çıkılı, Yahya. Eğitim Bilimine Giriş. Ed. K. Keskinkılıç, Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2014.
Dârîmî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdurrahmân. es-Sünen. Nşr. Abdullah Hâşim, İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Demircan, Adnan. Ali Muaviye Kavgası. İstanbul: Beyan Yayınları, 2002.
Demirel, Özcan. Öğretim İlke ve Yöntemleri Öğretme Sanatı. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2015.
Dermenghem, Emile. Hz. Muhammed ve Risâleti. Trc. Ahmet Ağırakça, İstanbul: İnsan Yayınları, 1997.
Dura, Cihan. Bilgi Toplumu. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990.
Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş'as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. es-Sünen. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Ebû Gudde. Abdülfettah. Bir Eğitimci Olarak Hz. Muhammed ve Öğretim Metotları. Trc. Enbiya Yıldırım, İstanbul: Yasin Yayınevi, 2012.
Erol, Nesligül. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinde Drama Yönteminin Kullanılması. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2009.
Ertürk, Selahattin. Eğitimde Program Geliştirme. Ankara: Meteksan Yayınları, 1994.
Fayda, Mustafa. İslâmiyetin Güney Arabistan’a Yayılışı. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1982.
Gündüz, Mehmet Salih. “Mus‘ab b. Umeyr’in Hayatı Kişiliği ve İslâm Tarihindeki Yeri”. Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/1 (2017): 107-142.
Güven, Mehmet. Eğitim Bilimine Giriş. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2008.
Güzel, Ahmet. “Mus‘ab b. Umeyr Örnekliğinde Hz. Peygamber’in İnsan Yetiştirme Modellemesi”. DİB. Hz. Peygamber ve İnsan Yetiştirme Düzenimiz Sempozyumu 18-20 Nisan 2014 Erzurum, İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2015.
Halîfe b. Hayyât el-Asferî. Târîhu Halîfe b. Hayyât, Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1993.
Hamidullah, Muhammed. İslâm Peygamberi. Trc. Salih Tuğ, İstanbul: İrfan Yayıncılık, 1990.
Hasan İbrahim Hasan. Siyasî - Dinî- Kültürel- Sosyal İslâm Tarihi. Trc. İsmail Yiğit - Sadreddin Gümüş, İstanbul: Kayıhan Yayınları,1985.
Hitti, Philip K. Siyâsî-Kültürel İslâm Tarihi. Trc. Salih Tuğ, İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1980.
Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993.
Hökelekli, Hayati. Psikoloji, Din ve Eğitim Yönüyle İnsanî Değerler. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2013.
İbn Abdülberr, Ebû Ömer Yûsuf el-Kurtubî. el-İstîâb fî marifeti ashâb. Thk. Mustafa Muhammed, Kahire: y.y., 1939.
İbn Hacer, Ahmed b. Ali el-Askalânî. el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe. Thk. Ali Muhammed el-Becâvî, Beyrut: y.y., 1992.
İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdülmelik. es-Sîretü’n-Nebeviyye. Kahire: y.y., 1936.
İbn İshâk, Muhammed. Sîretü İbn İshak. Thk. M. Hamidullah, Konya: Hayra Hizmet Vakfı Yayınları, 1981.
İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer. el-Bidâye ve’n-nihâye. Beyrut: Mektebetü’l-Meârif, ts.
İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim. el-Maârif. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 1987.
İbn Mâce, Ebû Abdillah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sünenü İbn Mâce, İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
İbn Sa’d, Muhammed. et-Tabakatü’l-kübra. Beyrut: Dâru Sadr, ts.
İbnü’l-Esîr, İzzüddin Ebi’l-Hasen Ali b. Ebi’l-Kerem. el-Kâmil f’it-târîh. Thk. Alî Şîrî, Beyrut: y.y., 1989.
Kandehlevî, Muhammed Yusuf. Hayatü’s-sahâbe. Trc. Sıtkı Gülle, İstanbul: Divan Yayınları, 1996.
Kettânî, M. Abdülhayy. et-Terâtibü’l-idariyye. Trc. Ahmet Özel, İstanbul: İz Yayıncılık, 1990.
Kocatepe, Mehmet. Hz. Muhammmed’in Mekke Döneminde Uyguladığı Yaygın Eğitim. Konya: İttifak Yayınları, 1999.
Küçük, Raşit. “Hz. Peygamber ve Örnekliğinin Mahiyeti”. TDV. İslâm’ın Anlaşılmasında Sünnetin Yeri ve Değeri Kutlu Doğum Sempozyumu 2001. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
Mevdûdî, Ebu’l-A’lâ, Tarih Boyunca Tevhid Mücadelesi ve Hz. Peygamber. Trc. N. Ahmet Asrar, Ankara: Pınar Yayınları, 1983.
Muhammed Hasen Büreygiş. Mus‘ab b. Umeyr -ed-dâiyetü’l-mücahid-. Beyrut: y.y., 1975.
Müslim b. el-Haccâc Ebu’l- Huseyn el-Kuşeyrî en-Nisâburî. es-Sahîh. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Nesâî, Ebû Abdurrahman b. Şuayb. es-Sünen. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Önkal, Ahmet. Rasûlullah’ın İslâm’a Davet Metodu. Konya: Hibaş Basım Sanayi, 1983.
Önkal, Ahmet. “Hicret”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17: 458-462. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998.
Özbek, Abdullah. Bir Eğitimci Olarak Hz. Muhammed. Konya: Esra Yayınları, 1991.
Said Havva. İslâm’da Yönetim ve Yönetici. Trc. Ahmet Eminoğlu, İstanbul: Petek Yayınevi, 1990.
Sarıçam, İbrahim. Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2004.
Şeker, Mehmet. Gençler İçin Hz. Muhammed -Hayatı ve İslâm Esasları-. İstanbul: Damla Yayınevi, 2008.
Şişman, Mehmet. Eğitim Bilimine Giriş. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2017.
Taberî, Muhammed b. Cerîr. Târîhu’l-ümem ve’l-mülûk. Thk. Muhammed Ebu’l-Fazl İbrâhîm, Beyrut: Dâru’l-Meârif, 1986.
Tirmîzî, Ebû İsa Muhammed. es-Sünen. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Tirmîzî, Ebû İsa Muhammed. Hadislerle Peygamberimiz’in Özel Hayatı ve Güzel Ahlakı. Haz. M. Raif Efendi, Konya: Konya Kitapçılık, 1997.
Vahıdî, Ebu’l-Hasan. Esbâb-ı nüzul. Trc. N. Tetik - N. Çasıl, Erzurum: Ketebe Yayınları, 1994.
Vakıdî, Muhammed b. Ömer b. Vâkıd. Kitâbü’l-meğâzî. Thk. Heyet, Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1984.
Yıldırım, M. Emin. Nebevî Eğitim Modeli Darü’l-Erkâm. İstanbul: Siyer Yayınları, 2013.
Yılmaz, H. Kâmil. “Tasavvufî Açıdan Ashab ı Suffa”. Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi (2001): 8-25.
Zehebî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Târîhu’l-İslâm- es-Sîretü’n-Nebevîyye-. Thk. Ömer Abdüsselâm Tedmürî, Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, ts.
Ziriklî, Hayruddîn. el-A’lâm kâmûsu terâcim. Beyrut: y.y., 1953-1959.
Ziyaüddin Serdar. İslâm Medeniyeti’nin Geleceği. Trc. Deniz Aydın, İstanbul: İnsan Yayınları, 1986.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
