"Diyet" Bir Cezâ mıdır? (Cezâî ve Medenî Müeyyide Açısından "Diyet")

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.30523/mutefekkir.130223

Anahtar Kelimeler:

Diyet- Ceza- Hukuk- Müeyyide

Öz

Hukuk kurallarının kabul ve tatbik edilmesini zorlamak amacıyla kanunlara konulan hükümlere hukukun müeyyideleri denir. Bu müeyyideler, mahiyetleri bakımından, cezaî ve medenî müeyyide kısımlarına ayrılır. Fıkıh kitaplarının ceza bölümünde ele alınan diyet, mağdur veya yakınlarının kaybını bir ölçüde tazmin etmeyi amaçlayan medenî müeyyidedir. Eylemin durumuna göre tek başına uygulanabileceği gibi, bir cezaî müeyyide ile birlikte de tatbik olunabilir. Diyet, aralarındaki bazı farklılıklara rağmen, günümüz hukuk sistemlerinde kabul edilen öldürme ve müessir fiillerde mahkemece takdir edilen maddî ve manevî tazminata benzemektedir. Diyetin miktarını belirlemek içtihadî bir konu olduğu için, günümüzde diyet miktarının, mahallî örf ve ülke şartları da göz önünde bulundurularak iki tarafın hakkını gözeten ölçüde bir değer olarak tespit edilmesi uygun olur.

Referanslar

A. Şeref Gözübüyük, Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları, Ankara 1973,

Abdulkadir Udeh, et-Teşrî’u’l-Cinâiyyi’l-İslâmî Mukarinen bi’l-Kânûni’l-Vad’î, Beyrut 1992,

Abdurrazzâk b. Hemmâm, Musannef,

Abdülazîz el-Hayyât, el-Müeyyidâtü't-Teşrî'iyye, Kahire 1986,

Abdülgani el-Ğanîmî el-Meydânî, el-Lübâb fî Şerhi'l-Kitâb, Beyrut ty

Abdülkerim Zeydân, el-Medhal li Dirâseti'ş-Şerîati'l-İslâmiyye, yy. ty.,

Alâüddîn el-Kâsânî, Bedâi’u’s-Sanâi’ fî Tertîbi’ş-Şerâi’, Beyrut 1982,

Ali Bardakoğlu, “Ceza”, DİA, İstanbul 1993,

Ali Bardakoğlu, “Diyet” DİA, İstanbul 1994,

Ali Haydar, Dürerü’l-Hükkâm Şerhu Mecelleti’l-Ahkâm¸ Beyrut ty.

Ali Sadık Ebû Heyf, ed-Diyetü fi’ş-Şerî’ati’l-İslâmiyyeti ve Tatbîkuhâ fi’l-Kavânîni ve Âdâti Mısra’l-Hadîsiyyeti¸ Kahire 1932,

Ali Şafak, “Erş” DİA, İstanbul 1995, 11/307;

Beyhakî, Sünen,8/74 .

İbrahim Paçacı, İslâm Hukukunda Medenî Müeyyideler, (Bastırılmamış Doktora Tezi), İstanbul 1998,

Buhutî, Keşşâfu’l-Kınâ’,

Celalüddin Abdurrahman b. Ebû Bekir es-Suyûtî, el-Hâvî li’l-Fetâvâ fi’l-Fıkhi ve Ulûmi’t-Tefsîri ve’l-Hadîsi ve’l-Usûli ve’n-Nahvi ve’l-İ’râbi ve Sâiri’l-Fünûn, Beyrut 1983,

Dârakutnî, Sünen, 3/177;

Ebû Abdullâh Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî, el-Câmi' li Ahkâmi'l-Kur'ân, Beyrut 2006, (Nisâ 4/92), 7/11.

Ebû Bekir Ahmed b. El-Huseyn el-Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübrâ, Beyrut 2003, 8/135.

Ebû Ca’fer et-Tûsî, Tehzîbu’l-Ahkâm, Tahran 1365, 10/158.

Ebû Cafer Muhammed b. Ali el-Küleynî, el-Kâfî, Tahran 1365, 7/282;

Ebû Dâvûd, es-Sünen

Ebû İshâk eş-Şîrâzî, el-Mühezzeb fi’l-Fıkhi’l-İmâmi’ş-Şâfiî, (Tahkîk: Muhammed Zuhaylî), Dimeşk, Beyrut 1996,

Ebû’l-Hasen Ali b. Ebû Bekr el-Merginânî, el-Hidâye Şerhu Bidâyeti’l-Mübtedî, İstanbul 1986,

Ebu’l-Hasen el-Mâverdî, el-Hâvî fî Fıkhi’ş-Şâfiî,

Ebu'l-Berekât Ahmed ed-Derdîr, eş-Şerhu'l-Kebîr alâ Muhtasarı Sîdî Halîl (Hâşiyetü’d-Desûkî ile birlikte)¸

Ebu'l-Fadl Muhammed b. Mükerrem İbn Manzur, Lisanü'l-Arab,

Muhammed b. Yakub el-Firûzâbâdî, el-Kamusu'l-Muhit,

Ebu'l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed İbn Rüşd, Bidâyetü’l-Müctehid ve Nihâyetü’l-Muktesid, İstanbul 1985,

Hâkim Ebû Abdullah Muhammed b. Abdullah, el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn, Beyrut 1990,

Hamide Topçuoğlu, Hukuk Sosyolojisi (Sosyoloji Açısından Hukuk), Ankara 1960,

Hamza Aktan, “Âkıle” DİA, İstanbul 1989,

Hasan Eren, Nevzat Gözaydın, İsmail Parlatır, Talat Tekin, Hamza Zülfikar, “Müeyyide”, Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük, Ankara 1988,

Hayrettin Karaman, Anahatlarıyla İslâm Hukuku, İstanbul 1984,

Hayrettin Karaman, Mukayeseli İslam Hukuku,

Hayyât, el-Müeyyidâtü't-Teşrî'iyye, 121-123;

İbn Âbidîn, Muhammed Emîn Efendi, Haşiyetü Reddi’l-Muhtâr alâ Dürri’l-Muhtâr, İstanbul 1984,

İbn Mâce, es-Sünen

İbrahim Paçacı, “Diyet ve Erş” Dini Kavramlar Sözlüğü, Ankara 2006,

İbrahim Paçacı, “Gurre” Dini Kavramlar Sözlüğü, Ankara 2006,

İmam Mâlik b. Enes, el-Müdevvenetü’l-Kübrâ,

İsmail b. Ömer İbn Kesir, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm, Beyrut ty., (en-Nisâ 4/92),

İvaz Ahmed İdrîs, ed-Diyetü Beyne’l-Ukûbeti ve’t-Ta’vîdi fî’l-Fıkhi’l-İslâmiyyi’l-Mukâran, Beyrut 1986,

Jeremy Bentham, The Limits Of Jurisprudence Defined, yy. 1945

Kadızâde, Şemsüddin Ahmed b. Kûder, Netâicu'l-Efkâr fî Keşfi'r-Rumûzi ve'l-Esrâr "Tekmiletü Fethi'l-Kadîr", Beyrut 1977,

Kayıhan İçel, Süheyl Donay, Karşılaştırmalı ve Uygulamalı Ceza Hukuku, İstanbul 1987,

M. Tahir İbn Aşur, İslam Hukuk Felsefesi, (Çev. Akyüz Vecdi ve Erdoğan, Mehmet), İstanbul 1988,

M. Tahir Taner, Ceza Hukuku(Umumî Kısmı), İstanbul 1949, 1961,

İmâm Mâlik b. Enes, el-Muvatta,

Mansur b. Yûnus el-Buhutî, Keşşâfu’l-Kınâ’ an Metni’l-Iknâ’, Beyrut 1982,

Burhânuddîn Ebu'l-Hasen Ali b. Ebî Bekr b. Abdilcelîl, el-Hidaye Şerhu Bidayeti'l-Mübtedî, İstanbul 1986

Muhammed b. Ahmed eş-Şirbînî, Muğni’l-Muhtâc ilâ Ma’rifeti Meânî Elfâzi'l-Minhâc, Mısır 1958, 4/2;

Muhammed b. Hibbân b. Ahmed b. Hibbân, el-İhsân fî Takrîbi Sahîhi İbn Hibbân, Beyrut 1988, 14/508;

Muhammed Ebû Zehra, el-Cerîmetü ve’l-Ukûbetu fi’l-Fıkhi’l-İslâmî, Kâhire ty., 506-507;

Muhsin Koçak, “Gurre” DİA, İstanbul 1996, 14/211;

Mustafa Ahmed ez-Zerkâ, el-Fi’lu’d-Dâr ve’d-Damânu Fîh, Dimeşk 1988;

Mustafa Ahmed Ez-Zerkâ, el-Medhalu'l-Fıkhiyyu'l-Âmm, el-Fıkhu'l-İslâmî fî Sevbihi'l-Cedîd, Dımeşk 1967, 1968,

Mustafa Reşit Belgesay, Türk Kanunu Medenisi Şerhi (Umumî Esaslar, Şahsın Hukuku), İstanbul 1945,

Muvaffakuddin Ebû Muhammed Abdullah b. Ahmed İbn Kudâme, el-Muğni, Riyad 1997,

Müslim, el-Câmiu’s-Sahîh

Nesâî, es-Sünen

Osman b. Ali ez-Zeylaî, Tebyînu’l-Hakâik Şerhu Kenzi’d-Dekâik, Bulak 1313,

Sadri Maksudi Arsal, Hukukun Umumi Esasları, Ankara 1937,

Subhi Mahmesanî, en-Nazariyyetü’l-Âmme li’l-Mucebâti ve’l-Ukûd, Beyrut 1948,

Suhli Dönmezer, Sahir Erman, Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku¸ İstanbul 1999,

Sulhi Dönmezer, Sahir Erman, Ceza Hukuku Dersleri (Umumi Kısım), İstanbul 1958,

Sulhi Dönmezer, Sahir Erman, Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku (Genel Kısım), İstanbul-1985-1987,

Şah Veliyyullah Dihlevî, Huccetullâhi’l-Bâliğa, Beyrut 2005,

Şemsüleimme es-Serahsî, el-Mebsût, İstanbul 1982,

Şeyhzâde Damâd, Abdurrahman Efendi, Mecma’u’l-Enhur fî Şerhi Mülteka'l-Ebhur, İstanbul 1991,

Taberânî, Mu’cemu’l-Kabîr, Kahire 1994, 2/97.

Tirmizî, es-Sünen

Vehbe ez-Zuhaylî, el-Fıkhu'l-İslâmî ve Edilletuhû, Dımeşk 1989,

W. Buckland, Some Reflections On Jurisprudence, yy. 1945,

Yûsuf Binatlı, Hukuk Hakkında Umumi Malumat ve Medeni Hukuk, İstanbul 1959,

Yüksel Salman, İslâm Ceza Hukukunda Cezayı Düşüren Haller, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1993,

Zeynüddin b. İbrâhîm İbn Nüceym, el-Bahru’r-Rayik Şerhu Kenzi’d-Dekâik, Beyrut ty.

İndir

Yayınlanmış

2014-12-31

Sayı

Cilt 1, Sayı 2, Aralık 2014

Bölüm

Araştırma

Lisans

Telif Hakkı Bildirimi

Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.

MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU

Mütefekkir Editörlüğüne,

Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.

Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.

Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.

Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.

Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.

Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.

Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.

Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.

Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.

Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.