Ebü’l-Fazl el-Huzâî ve “İhtiyârâtü Min Kıraâti Ebî Hanîfe” Risalesi
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.245566Anahtar Kelimeler:
Ebü’l-Fazl el-Huzâî- Ebû Hanîfe- Kıraat- Hemedânî- HüzelîÖz
Bu çalışma, hicrî 4. asırda yaşamış kıraat âlimi Ebü’l-Fazl el-Huzâî’ye (ö.408/1017) ait İhtiyârâtü min kıraâti Ebî Hanîfe başlıklı risalesini ve bu esere dair bir takım değerlendirmeler sunmaktadır. Biyografi türü ve kıraat ilmine dair eserlerin büyük bir çoğunluğunda değinilen risale, Elmalı ve Diyarbakır kütüphanelerindeki yazma nüshaları esas alınarak ortaya konulmakta ve bunun öncesinde müellif el-Huzâî’nin hayatı ve eserlerine dair bilgiler aktarılmaktadır. Yazıldığı dönem ve sonrasında bir takım spekülasyonlara sebep olduğu anlaşılan Ebû Hanîfe’nin kıraat antolojisi, İmam-ı Azam’ın kıraat tercihlerine dair belli bir veriyi önümüze koymaktadır.Referanslar
Altıkulaç, Tayyar, “Ebü’l-Alâ el-Hemedânî”, DİA, X, 286-287.
Altıkulaç, Tayyar, “Hüzeli”, DİA, XIX, 69-70.
Bağdâdî, Hatîb, Tarîhu medîneti’s-selâm, thk. Beşâr Avvâd, Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, Beyrut 2001.
Birışık, Abdülhamit, “Kıraat”, DİA, XXV, 426-433.
Biskrî, Ebü’l-Kâsım Yûsuf b. Ali el-Hüzelî, el-Kâmil fi’l-kırâât ve’l-erbe’îne’z-zâidete aleyhâ, thk. Cemal b. es-Seyyid, Müessesetü Semâ, 1. bs. yy. 2007.
Damra, Tevfîk İbrahim, en-Nüketü’l-latîfe fî kırâeti’l-İmâm Ebî Hanîfe –min rivâyeti’l-Hasan b. Zeyyâd el-Lü’lüî min tariki kitâbi’l-kâmil–, el-Mektebetü’l-Vataniyye, Ammân 2014.
Hacı Halîfe, Keşfü’z-zunûn an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn, thk. Şerafettin Yaltkaya, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, Beyrut 1941.
Halebî, Burhaneddin, el-Keşfü’l-hasîs, thk. Subhî es-Sâmirrâî, İhyâu’t-Turâsi’l-Arabî, Bağdat 1984.
Hanay, Necattin, “Kitâbü Zelleti’l-Kârî li’l-İmâm Ebi’l-Yusr el-Bezdevî: Dirâse ve Tahkîk”, AÜİFD, Ankara, 57:1 (2016), ss. 1-56.
Hindî, Abdülhafîz b. Muhammed Nûr b. Ömer, el-İmâmü’l-Hüzelî ve menhecühû fî kitâbihi’l-kâmil fi’l-kırââti’l-hamsîn, Ümmü’l-Kurâ Üniversitesi, Mekke 1429.https://www.yazmalar.gov.tr
Huzâî, Muhammed b. Ca’fer b. Abdi’l-Kerîm, el-Müntehâ fi’l-kırââti’l-hamsete ‘aşera, thk. Muhammed Şefaat Rabbânî, el-Câmiʻatü’l-İslâmiyye, Medine 1995.
İbn Hacer el-Askalânî, Lisânü’l-mîzân, thk. Abdülfettâh Ebû Ğudde, Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiye, Beyrut 2002.
İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec, el-Müntazam fî târîhi’l-mülûk ve’l-ümem, thk. Muhammed Abdülkâdir Atâ, Mustafa Abdülkâdir Atâ, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1995.
İbnü’l-Cezerî, en-Neşr fi’l-kırââti’l-‘aşr, thk. Ali Muhammed ed-Debbâ’, Daru’l-Kütübü’l-İlmiyye, Beyrut ty.
İbnü’l-Cezerî, Ğâyetetü’n-nihâye fî tabakâti’l-kurrâ, edtr. G. Bergstraesser, Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut 2006.
İbnü’l-İmâd, Şezerâtü’z-zeheb fî ahbâri men zeheb, thk. Abdülkâdir Arnavut, Mahmud Arnavut, Dâru İbn Kesîr, Beyrut 1989.
Kehhâle, Ömer Rıza Muʻcemü’l-müellifin, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 1993.
Kevserî, Muhammed Zâhid, el-İmtâʻ bi sîreti’l-imâmeyn el-Hasen b. Ziyâd ve sâhibuhu Muhammed b. Şucâʻ, nşr. el-Mektebetü’l-Ezheriyye, Dâru’s-Saʻâde, Kahire ty.
Kevserî, Muhammed Zâhid, Te’nîbü’l-Hatîb alâ mâ sâkahû fî tercümeti Ebî Hanîfete mine’l-ekâzîb, nşr. el-Mektebetü’l-Ezheriye, Kahire 1990.
Muhaysin, Muhammed Sâlim, Muʻcemü huffâzi’l-Kur’ân abre’t-târîh, Dâru’l-Cîl, Beyrut 1992.
Öge, Ali, “Ebu’l-Alâ el-Hemedânî ve Kıra’âtu Ebî Hanîfeti’n-Nûman İsimli Risâlesi”, NEÜİFD, Konya, 36 (2013), ss. 7-30.
Rifâʻî, Mustafa Sadık, İʻcâzü’l-Kur’ân ve belâğatü’n-nebeviyye, 9. bs. Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, Beyrut 1973.
Safedî, Salahuddîn Halîl b. Aybek, el-Vâfî bi’l-vefeyât, thk. Ahmed Arnavut, Türkî Mustafa, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, Beyrut 2000.
Sehmî, Hamza b. Yûsuf b. İbrahim, Târîhu Cürcân, Dâiretü’l-Maʻârifi’l-Usmâniyye, Haydarabâd 1950.
Suyûtî, el-İtkân fî ‘ulûmi’l-Kur’ân, thk. Merkezü’d-Dirasati’l-Kur’âniyye, Mücemmaü’l-Melik Fehd li-Tıbâati’l-Mushafi’ş-Şerif, Medîne ty.
Tok, Fatih, İmâm-ı A’zâm Ebû Hanîfe’nin Kur’an Anlayışı, Basılmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2015.
Yâfiî, Ebû Muhammed Afîfüddîn, Mir’âtü’l-cinân ve ibretü’l-yakazân, thk. Halîl el-Mansûr, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1997.
Zehebî, Şemsüddîn, Maʻrifetü’l-kurrâi’l-kibâr ala’t-tabakâti ve’l-aʻsâr, thk. Tayyar Altıkulaç, İSAM Yay., İstanbul 1995.
Zehebî, Şemsüddîn, el-İber fî haberi men ğaber, thk. Ebû Hâcer Muhammed Zağlûl, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1975.
Zehebî, Şemsüddîn, Siyeru aʻlâmi’n-nübelâ, thk. Hüseyin el-Esed, Müessesetü’r-Risâle, 11. bs. Beyrut 1996.
Zehebî, Şemsüddîn, Târîhu’l-İslâm ve vefeyâtü’l-meşâhîri ve’l-a’lâm, thk. Ömer Abdüsselam Tedmûrî, Dâru’l-Kitâb el-Arabi, Beyrut 1993.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
