Mustafa Reşit Paşa ve Tanzimat

Main Article Content

Ramazan Ata
Aksaray Üniversitesi, İslami İlimler Fakültesi, İslam Sanatları ve Tarihi Bölümü, İslam Tarihi Anabilim Dalı

DOI:

10.30523/mutefekkir.130237
Atıf: Ata, Ramazan. "Mustafa Reşit Paşa ve Tanzimat". Mütefekkir 1/1 (2014), 159-173. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.130237

Zotero Mendeley EN EndNote

Öz

Bir tarihçinin dediği gibi; Gerçeklik ressam için neyse tarihçi için de odur. Nasıl ki tek bir manzara yoksa tek bir tarih de yoktur. Geçmiş herkese farklı bir ışık altında görülür. Mustafa Reşit Paşa'nın yaşadığı ve en önemli aktörlerinden birisi olduğu Tanzimat dönemi bakış açısına göre değişen böyle bir dönemdir. Kimine göre Osmanlı Devleti'ni yıkımın eşiğine getiren sürecin başlangıcıyken, kimine göreyse bu devletin yaşam süresini uzatan ve aydınlarını modernleştirerek getirdiği Liberal ve Batıcı medeniyet düşüncesi ile Cumhuriyet'e giden yolu açan bir süreçtir. Tanzimat nasıl bakış açısına göre değişiyorsa, Mustafa Reşit Paşa da değişir. Mustafa Reşit Paşa; hürriyet kahramanlığından vatan hainliğine çok geniş bir çizgide değerlendirilmektedir. Biz onu, dönemin Osmanlı belgeleri ışığında Mısır meselesinin halledilmesi ve Tanzimat'ın ilanındaki rolüyle ele alacağız.

Anahtar Kelimeler:

Mustafa Reşit Paşa, Tanzimat, Osmanlı Devleti, Mısır Meselesi

Article Details

Kaynakça

  • Mısır Mesalihine Dâir İrâdât-ı Seniyye, İlk 4 Defter, T.T.K. Kütüphanesi, Ankara.
  • Abdurrahman Şeref Efendi, Tarih Musahabeleri, Ankara, 1985.
  • Ahmed Cevdet Paşa, Maruzat, Yusuf Halaçoğlu Neşri, İstanbul, 1980.
  • Ahmed Cevdet Paşa, Tezakir I., Cavit Baysun Neşri, Ankara, 1991.
  • Ahmed Lütfi Efendi, Tarih-i Lütfi, c. 6-7, İstanbul, 1910.
  • Akşin, Sina, “1839’da Osmanlı Ülkesinde İdeolojik Ortam ve Osmanlı Devletinin Uluslararası Durumu”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, Ankara, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Akyıldız, Ali, Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme, İstanbul, 2006.
  • Altundağ, Şinasi, Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı, Mısır Meselesi 1831- 1841, Ankara, 1945.
  • Baykara, Tuncer, ”Mustafa Reşid Paşa’nın Medeniyet Anlayışı”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, Ankara, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Baysun, Cavit, “Mustafa Reşit Paşa” Tanzimat I, İstanbul, 1940.
  • Bilsel, Cemil, “Tanzimat’ın Haricî Siyaseti”, Tanzimat I, İstanbul, 1940.
  • Canning, Stratford, Türkiye Hatıraları, Terc. Can Yücel, Ankara, 1959.
  • Cihan, Ahmet, Reform Çağında Osmanlı İlmiyye Sınıfı, İstanbul, 2004.
  • Clark,G.N., Butler, J.R., Bury, J., The Cambridge Modern History, Vol. X.
  • Çadırcı, Musa, ”Tanzimat’ın Uygulanması ve Karşılaşılan Güçlükler, (1840- 1856)”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Çağatay, Neşet, ”Tanzimat ve Türk Eğitimi”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Çakır, Coşkun, “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Osmanlı İktisat Düşüncesi”, Osmanlı Medeniyeti, Eylül, 2005.
  • Engelhard, Türkiye ve Tanzimat, Terc. Ali Reşad, İstanbul, 1910.
  • Gencer, Ali İhsan, “1839’dan 1876’ya Kadar Osmanlı İmparatorluğu”, Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, Red. Hakkı Dursun Yıdız, İst., 1998.
  • Gencer, Ali İhsan, ”Encümen-i Dâniş ve Mustafa Reşid Paşa”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Goryanof, Sergey, Rus Arşiv Belgelerine Göre Boğazlar ve Şark Meselesi, Haz. Dr. Ali Ahmetbeyoğlu, Dr. İshak Keskin, İstanbul, 2006.
  • Göyünç, Nejat, ”Tanzimat’a Yöneltilen Eleştiriler”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Halaçoğlu, Yusuf, ”Maruzat ve Tezakir’de Mustafa Reşid Paşa ve Tanzimat Erkânı”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Heyet, Osmanlıca- Türkçe Büyük Lügat, İstanbul, 1997.
  • Kaplan, Mehmed, ”Mustafa Reşid Paşa ve Yeni Aydın Tipi”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Koloğlu, Orhan, İlk Gazete İlk Polemik (Vekayi-i Mısrıyye’nin Öyküsü ve Takvim-i Vekayi ile Tartışması), Ankara, 1989.
  • Kodaman, Bayram, “Mustafa Reşid Paşa’nın Paris Sefirlikleri Esnasında Takip Ettiği Genel Politikası”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, Ankara, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Kuran, Ercümend, “Reşid Paşa”, İslâm Ansiklopedisi, cilt. 11, İstanbul, 1964.
  • Kutluoğlu, Muhammed H., The Egyptian Question (1831- 1841) The Expansionist Policy Of Mehmed Ali Paşa In Syria And Asia Minor And The Reaction Of The Sublime Porte, İstanbul, 1998.
  • Küçük, Cevdet, ”Osmanlı İmparatorluğu’nda Millet Sistemi ve Tanzimat”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Kütükoğlu, Mübahat, Osmanlı-İngiliz İktisâdî Münâsebetleri(1580- 1838), Ankara, 1974.
  • Lewis, Bernard, Modern Türkiye’nin Doğuşu, terc. Metin Kıratlı, Ankara, 1970.
  • Mccarthy, Justin, Osmanlı’ya Veda, Çev. Mehmet Tuncel, İstanbul, 2006.
  • Mardin, Şerif, Yeni Osmanlı Düşüncesinin Doğuşu, İstanbul, 2008.
  • Mumcu, Ahmet,”Hukukçu Gözüyle Mustafa Reşid Paşa ve Tanzimat” Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Mustafa Nuri Paşa, Netayic ül-Vukuât, Kurumları ve Örgütleriyle Osmanlı Tarihi, III- IV. Cilt, sadeleştiren, notlar ve açıklamalar ekleyen Prof. Dr. Neşet Çağatay, Ankara, 1992.
  • Ortaylı, İlber, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İstanbul, 2006.
  • Önsoy, Rifat,”Tanzimat Döneminde İktisadi Düşüncenin Teşekkülü”, Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri, 13- 14 Mart 1985, Ankara, 1994.
  • Özcan, Abdülkadir, “Cevad Paşa”, T. D. V İslam Ansiklopedisi, c. VII, İst., 1993.
  • Öztuna, Yılmaz, Büyük Osmanlı Tarihi, c. V, İstanbul, 1994.
  • Roderic, H. Davison, Osmanlı Türk Tarihi (1774- 1923), Çev. Mehmet Moralı, İst., 2004.
  • Shaw, S. J. - E. K. Shaw, Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye, Çev. Mehmet Harmancı, İstanbul, 2006.
  • Sonyel, Salahi R., “Tanzimat ve Osmanlı İmparatorluğu’nun Gayr-i Müslim Uyrukları Üzerindeki Etkileri”, Tanzimat’ın 150. Yıldönümü Semineri, Ankara, 1994.
  • Tengirşenk, Y. K., “Tanzimat Devrinde Osmanlı Devletinin Haricî Ticaret Siyaseti”, Tanzimat I, İstanbul, 1940.
  • Unat, F. R., Osmanlı Sefirleri ve Sefaretnâmeleri, Ankara, 1968.
  • Unat, F. R., Hicrî Tarihleri Milâdî Tarihe Çevirme Kılavuzu, Ankara, 1988.
  • Üçyiğit, Ekrem, “Akdeniz Medeniyetleri Tarihinde Tanzimat”, Tanzimat’ın 150. Yıldönümü Uluslararası Sempozyumu, Ankara, 31 Ekim- 3 Kasım 1989, Ankara, 1994.
  • Ünal, Sevim, “1838- 1841 Yılları Arasında Türk-İngiliz Politik İlişkileri”, VIII. Tarih Kongresi, Ankara, 11- 15 Ekim 1976, Ankara, 1983.