Trafik Kazaları ve Kader İlişkisi -Dua, Sadaka ve Tevekkül Bağlamında-
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.245567Anahtar Kelimeler:
Trafik- Kader- Kaza- Sadaka- TevekkülÖz
Trafikte kargaşa olmaması için konulan kurallar vardır. Bunlara uyulmaması durumunda trafik kazaları denilen üzücü olaylar olabilmektedir. Allah her şeyi bir çeşit sebeplere bağlamış, insan bu sebepleri yerine getirirse Yaratıcı da, kulun özgür iradesine bağlı olarak yaratmaktadır. Bu bir ilâhî kanundur yani kaderdir. Trafik kazaları kaderde var mıdır? Bizim irademizin ve tedbir almamızın etkisi ne kadar? İnsan, başına gelen kazaları dua ve sadaka ile önleyebilir mi? Ecel geldiği için mi kazalarda insanlar ölmektedir? gibi bir çok soru zihinlere gelmektedir. Bu makâlede trafik kazaları ve kaderle ilgili tartışmalar ile çözüm önerileri akaid ve kelâm ilmi çerçevesinde değerlendirilecektir.Referanslar
Abdulcebbâr, Kâdı, el-Muğni fi Ebvabi’t-Tevhid vel-Adl, Neşr:İ.Medkur, yy., Kahire 1962.
Abdulcebbâr, Kâdı, Şerhu Usuli’l-Hamse, Thk:A.Osman, yy., Kahire 1988.
Abdulhamid, İrfan, “Cebriyye”, DİA, Cilt:V, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 1993.
Akdur, Recep, “Türkiye’deki Trafik Kazalarının Epidemiyolojik İlkeler Işığında Değerlendirilmesi”, Ulaşım ve Trafik Güvenliği Dergisi, Ağustos, 2012.
Akseki, Ahmed Hamdi, İslâm Dini, DİB Yayınları, Ankara 1977.
Atar, Fahrettin-Süleyman Uludağ, “Sefer”, DİA, cilt:XXXVI, İst., T.Diyanet Vakfı Yay., 2009.
Bakıllanî, Kadı Ebû Bekir Muhammed, Kitabut-Temhid, Ed:R.İ.Mc Carthy, yy., Beyrut 1957.
Buhâri, Ebû Abdullah, el-Camius-Sahih, Çağrı Yayınları, İstanbul 1981.
Cürcanî, Seyyid Şerif, Kitabüt-Ta’rifât, yy., İstanbul 1265.
Çağrıcı, Mustafa-H.Hökelekli, “İrade”, DİA, cilt:XXII, T.Diyanet Vakfı Yay., İstanbul 2000.
Çağrıcı, Mustafa-Y.Şevki Yavuz, “Kesb”, DİA, cilt:XXV, T.Diyanet Vakfı Yay., Ankara 2002.
Çağrıcı, Mustafa-S.Uludağ, “Tevekkül”, DİA, cilt:XLI, T.Diyanet Vakfı Yay., İstanbul 2012.
Duman, Ali, “Sadaka”, DİA, cilt:XXXV, T.Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2008.
Ebu Davud, Süleyman b. Eş’as, es-Sünen, Çağrı Yayınları, İstanbul 1981.
Ebu Hanife, el-Fıkhu’l-Ekber,Trc:M.Öz, İmamı Azam’ın Beş Eseri, Marmara Üniversitesi İlahiyat Vakfı Yay., İstanbul 1981.
Eş’arî, Ebu’l-Hasen, Kitabul-Lum’a, yy., Beyrut 1953.
Eş’arî, Ebu’l-Hasen, el-İbane an Usulid-Diyane, yy., Medine 1975.
Eş’arî, Ebu’l-Hasen, Makâlâtul-İslâmiyyîn, Neşr: H.Ritter, yy., Wiesbaden 1980.
Firuzabadî, Muhammed b. Yakub, el-Kamusül-Muhît, yy., Beyrut 1986.
Gölcük, Şerafeddin, vd., Kelâm, Tarih, Ekoller, Problemler, Tekin Kitabevi, Konya 2001.
Hökelekli, Hayati, “Dini Kişiliğin Kuruluşunda İradenin Rolü”, Diyanet Dergisi, Sayı:XXI/2, Ankara 1985.
Hume, David, Din Üstüne, Çev: M.Tuncay, İmge Yayınları, İstanbul 1995.
Isfehanî, Ragıb, el-Müfredât fî Garîbil-Kur’ân, Thk:S.Adnan Ravâviri, yy., Beyrut 1992.
Işık, Harun, Mâtürîdî’ye Göre Kaza ve Kader, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Kayseri 2011.
İbn Hanbel, Ahmed b. Muhammed, el-Müsned, yy., Mısır 1954.
İbn Hazm, Ebu Muhammed Ali, Kitabu’l-Fasl fi’l Milel vel Ehvau ve’n-Nihal, yy., Beyrut ty.
İbn Kesir, Ebu’l-Fida, Tefsiru’l-Kur’âni’l-Azim, yy., İstanbul 1985.
İbn Manzur, Cemaluddin, Lisanü’l-Arab, yy., Beyrut ty.
İbn Murtaza, Ahmed b. Yahya, Tabakati’l Mu’tezile, Thk: S.Dıwald Wilzer, Beyrut ty.
İbn Sina, Ebu Ali el-Hüseyin İbn Abdullah, Kitabu’n-Necât, yy., Beyrut 1982.
İzmirli, İsmail Hakkı, Yeni İlm-i Kelâm, yy., İstanbul 1341.
Karadaş, Cağfer, Kadere İman, DİB Yayınları, Ankara 2014.
Karadeniz, Osman, Ecel Üzerine, yy., İzmir 1992.
Koçoğlu, Kıyasettin, Mâtürîdî’nin Mu’tezile’ye Bakışı, Ankara Üniv. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara 2005.
Köse, Saffet, “Sosyal Bir Sorun Olarak Trafik”, İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, sayı:15, Yıl:2010.
Mâtürîdî, Ebû Mansur, Kitabut-Tevhid, Çev: Bekir Topaloğlu-M.Aruçi, İSAM Ankara 2005.
Mâtürîdî, Ebû Mansur, Te’vilâtü Ehlis-Sünne, Thk:M.Basellum, Darül-Kütübül-İlmiye, Beyrut 2005.
Mâtürîdî, Ebû Mansur, Te’vilâtül-Kur’ân, İlmî kont:Bekir Topaloğlu, Mîzân Yayınları, İstanbul 2005.
Muttakî, Ali, Kenzül-Ummal, yy., Beyrut ty.
Müslim, Ebu’l Hüseyin el-Kuşeyri, es-Sahih, Çağrı Yayınları, İstanbul 1981.
Nesaî, Ebû Abdurrahman, es-Sünen, Çağrı Yayınları, İstanbul 1981.
Nesefi, Ebu’l-Muin, Bahru’l-Kelâm fi Akadi Ehli’l-İslâm, Çev:Cemil Akpınar, yy., Konya ty.
Nesefi, Ebu’l-Muin, Tabsıratül-Edille fi Usulid-Din, Haz:Hüseyin Atay, DİB Yayınları, Ankara 2004.
Nesefi, Ebu’l-Muin, Kitabut-Temhid li Kavaidit-Tevhid, Terc:H.Alper, İz Yayınları, İstanbul 2010.
Oral, Osman, Mâtürîdî’nin Hikmet Anlayışı, Basılmamış Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri 2014.
Oral, Osman, “Mâtürîdî’de Sabır, Şükür ve Hikmet İlişkisi”, Mütefekkir, Aksaray Üniv. İslâmi İlimler Fakültesi Dergisi, cilt:2, sayı:4, Aralık-2015.
Oral, Osman, Akâid Esasları, Tiydem Yayınları, Ankara 2015.
Ovacı, Vahap, “Usül-i Pezdevi Sistematiğinde Hüsün-Kubuh”, Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy. 4, Yıl: 2013.
Özcan, Hanefi, “Bilgi-Obje İlişkisi”, 9 Eylül Üniv. İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt: 5, İzmir 1989.
Özdemir, Metin, İslâm Kelamı’nda Kötülük Problemi, Ankara Üniversitesi SBE, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara 1998.
Özdemir, Metin, Kötülük ve Musibetler, DİB Yayınları, Ankara 2014.
Özel, Ahmet, “Adak”, DİA, cilt:I, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 1988.
Parladır, Selahattin, “Dua”, DİA, cilt:IX, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 1994.
Razi, Fahruddin, Mealimu Usuli’d-Din, Çev:N.Macit, İhtar Yayınları, Erzurum 1996.
Razi, Fahruddin, Esasut-takdis fi ilmil-Kelam, Çev:İbrahim Coşkun, İz Yayıncılık, İstanbul 2014.
Sabri, Mustafa, Mevkiful-Beşer tahte Sultani’l-Kader, Terc:İsa Doğan, İnsan ve Kader, yy., Samsun ty.
Sabuni, Nureddin, Mâtüridiyye Akaidi, Terc: B.Topaloğlu, DİB Yayınları, Ankara 1995.
Sinanoğlu, Mustafa, “Teklif”, DİA, cilt:XL, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2011.
Şehristanî, Abdulkerim, el-Milel ven Nihal, yy., Beyrut 1947.
Taftazanî, Saduddin, Şerhu’l-Makâsıd, Thk:A.Umeyre-S.M.Şeref, Alemül-Kütüb, Beyrut 1998.
Taftazanî, Saduddin, Şerhul-Akaid, Haz:S.Uludağ, Kelâm İlmi ve İslâm Akaidi, Dergah Yay., İstanbul 2013.
Tahavi, Ebu Cafer, Akâid Metni, Çev:M.Esen, İslâm İnanç Esasları, Grafiker Yay., Ankara 2013.
Tirmizî, Ebû İsa, es-Sünen, Çağrı Yayınları, İstanbul 1986.
Tomsuk, Metin-Raşit Gökay Gülay, Trafik ve İlk Yardım, İlke Basım, Ankara 2014.
Topaloğlu, Bekir, “Baht”, DİA, cilt: IV, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 1991.
Topaloğlu, Bekir, Tevilâtül-Kur’ân Tercümesi, Ensar Neşriyat, İstanbul 2015.
Topaloğlu, Bekir-İlyas Çelebi, Kelâm Terimleri Sözlüğü, İSAM, İstanbul 2010.
Tunç, Cihat, “Ecel”, DİA, cilt:X, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 1994.
Vardi, Recep, “İnternette Yer Alan Dini İçerikli Bilginin Güvenilirliği”, Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt: III, sayı: 3, Yıl: 2013.
Yavuz, Yusuf Şevki¸ “İlim“¸ DİA¸cilt:XXII, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2000.
Yavuz, Yusuf Şevki¸ “Kader”, cilt:XXIV, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2001.
Yavuz, Yusuf Şevki¸ “Levh-i Mahfuz”, DİA, cilt:XXVII, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2003.
Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili, Eser Neşriyat, İstanbul 1979.
Yücedoğru, Tevfik, “Tekvin”, DİA, cilt:XL, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul 2011.
Zebîdî, M. Murtaza, Tâcü’l-Arus min Cevahiril-Kamus, Mektebetül-İlmiye, Beyrut ty.
Zebidi, İmâm Zeynuddin Ahmed İbn Abdullatif, Sahih-i Buhari Muhtasarı, Trc:Kamil Miras, Tecrid-i Sarih Terc. ve Şerhi, DİB Yayınları, Ankara 1982.
Zemahşerî, Ebu’l Kasım, el Keşşaf an Hakaiki Gavamidit-Tenzil ve Uyunit-Te’vil, yy., Beyrut 1947.
Zuhayli, Vehbe, el-Fıkhul-İslâmiyye, Terc:Y.Vehbi Yavuz, İslâm Fıkıh Ans., yy., İstanbul 1994.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
