Edebiyatımızın Klasik Döneminde Aksaray Şairleri ve Aksaray’da Şiir Ortamı
DOI:
https://doi.org/10.30523/mutefekkir.245564Anahtar Kelimeler:
Klasik Dönem- Aksaray- Şair- Şiir- TasavvufÖz
Klasik dönemde Aksaray’da eser vermiş şairlerin en belirgin özelliği birçoğunun tasavvuf muhitlerinden çıkmış olmalarıdır. Bu dönemde şiirleri ile öne çıkan isimler çoğunlukla tasavvufî çevrelerin önemli şahsiyetleri olarak temâyüz ederler. Bu şairlerin çoğu şiir vadisinin dışında dinî ilimlerle de uğraşmış, bu alanlarda da eserler vermişlerdir. İlim sahasının önde gelen isimleri de olan bu şairlerin bir kısmının Türkçe gibi Arapça ve Farsça’ya da hâkim oldukları görülmektedir. Klasik dönemde Aksaray’da yaşamış şairler tarafından tasavvufî düşünce temelinde, çoğunlukla sanat kaygısı güdülmeksizin telif edilen şiirler, dinî ve hikemî hakikatlerin aktarıldığı araçsal metinlerdir. Bununla birlikte yaşanılan dönemin sosyal problemlerinin dile getirildiği şiirler de mevcuttur. Bu çalışmada klasik dönemde Aksaray’da yaşamış şairler ve eserleri ele alınmış, elde edilen bilgiler doğrultusunda Aksaray’daki şiir ortamına ilişkin genel bir değerlendirme yapılmıştır.Referanslar
Akbayar, Nuri, Osmanlı Yer Adları Sözlüğü, 2. bs, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2001.
Akdağ, Mustafa, Türkiye’nin İktisâdî ve İctimâî Tarihi, 2 Cilt. İstanbul, 1974.
Akgündüz, Ahmet, Arşiv Belgeleri Işığında Somuncu Baba ve Neseb-i Alisi, İstanbul, 1995.
Aksaray ve Cemâleddîn-i Aksarâyî Sempozyumu, Aksarayî Vakfı Yayınları, Aksaray, 1994.
Ateş, Ahmet, “Anadolu’nun Unutulmuş Büyük Şairi: Sayf al-Dîn Muhammed al-Fergânî”, Belleten, Cilt: XXIII - Sayı: 91 - Yıl: 1959 Temmuz, s. 415-456.
Boz, Erdoğan, (hzl.), Yusuf Hakîkî Baba Dîvânı, T.C. Aksaray Valiliği, Ankara, 2009.
Boz, Erdoğan, “Yûsuf-ı Hakîkî”, DİA, Ankara 2013, c. 44, s. 10-11.
Cankurt, Hasan, Seyyid Hasan Rızâî el-Aksarâyî Hayatı, Sanatı, Eserleri ve Miftâhu’s-Saâde Adlı Manzum Kasîde-i Bürde Şerhi, Yüksek Lisans Tezi, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Manisa, 2013.
Ceyhan, Âdem, Türk Edebiyatı’nda Hazret-i Ali Vecizeleri, Öncü Kitap, Ankara 2006.
Cunbur, Müjgân, “Çelebi Halife Cemâl-i Halvetî Hayatı ve Eserleri”, Aksaray ve Cemaleddin-i Aksarayî Sempozyumu, 22-23-24 Ekim 1993, İstanbul 1994, s. 79-89.
Cunbur, Müjgân, “Hamidüddin-i Aksarayi”, Aksaray’da Yunus Emre ve Somuncu Baba, Aksaray Valiliği Kültür Yayınları, Aksaray 1995, s. 29-38.
Çağırıcı, Mustafa, Hasan Rızâyî ve Tezkitetü’s-Sâlikîn ile Mahmûdiye Adlı Eserleri Tahkîk ve Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2006.
Çavuşoğlu, Ali, “Yûsuf-ı Hakîkî’nin Tasavvuf Risâlesi”, Erciyes Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 13, Kayseri 2002, s.125-149.
Çavuşoğlu, Ali, Yûsuf-ı Hakîkî’nin Tasavvuf Risalesi ve Metaliu’l-İman’ı (İnceleme-metin), Akçağ Yay., Ankara, 2004.
Çavuşoğlu, Ali, Yûsuf-ı Hakîkî’nin Mahabbet-nâmesi’nin Tenkitli Metni ve İncelenmesi, Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri, 2001.
Çavuşoğlu, Ali, Yusuf Hakîkî Baba, Mehabet-nâme, Aksaray Belediyesi, Ankara 2009.
Erdal, Zekai, “Beramuniye (Taciye) Medresesi”, Kırk Bir Kere Aksaray, C. 1, S. 1, Aksaray 2012.
Evliya Çelebi, Seyahatnâme, (hz. S. A. Kahraman, Y. Dağlı), Yapı Kültür Sanat Yayıncılık, C. 3, İstanbul 1999.
Derdiyok, İ. Çetin, Cemâlî, Hayatı, Eserleri ve Dîvânı, Sources of Oriental Languages and Literatures 23, Harvard University, 1994.
Derdiyok, İ. Çetin, Cemâlî, Miftâhü’l-Ferec, (Tenkitli Metin), Türkoloji Araştırmaları, Adana, 1998.
Devletşah, Devletşah Tezkiresi, (çev. N. Lugal), 2 Cilt, MEB Basımevi, Ankara, 1963.
Ergun, Sadeddin Nüzhet, Türk Şairleri, 3 Cilt, İstanbul, 1944.
Gölpınarlı, Abdülbâkî, Melamilik ve Melamiler, İstanbul, 1931.
Hoca Sadeddin Efendi, Tacü’t-Tevârih, Sadeleştiren: İsmet Parmaksızoğlu, 5 Cilt, Kültür Bakanlığı, İstanbul, 1979.
Horata, Osman, Cemâlî, Hümâ ve Hümâyûn, (Gülşen-i Uşşâk) İnceleme, Tenkitli Metin, Doktora Tezi, Ankara, 1990.
İpekten, Halûk vd., Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü, KB Yayınları, Ankara 1988.
Kemikli, Bilal, Oğlanlar Şeyhi İbrahim, Müfîd ü Muhtasar, Kitabevi, İstanbul, 2003.
Kılıç, Filiz, Aşık Çelebi, Meşâirü’ş-Şuarâ, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, İstanbul, 2010.
Konyalı, İbrahim Hakkı, Âbideleri ve Kitabeleri ile Niğde Aksaray Tarihi, 2 Cilt, Fatih Yayınevi Matbaası, İstanbul, 1974.
Köprülü, Fuat, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, 9. bs., Akçağ Yayınları, Ankara 2003.
Kut, Günay, “Cemâlî”, DİA, İstanbul, 1993, C. 7, s. 316-317.
Küçükdağ, Yusuf, Vezîr-i A‘zam Pîrî Mehmed Paşa, Damla Ofset, Konya, 1994.
Küçükdağ, Yusuf, II. Bâyezid, Yavuz ve Kanûnî Devirlerinde Cemâlî Ailesi, Aksarâyî Vakfı Yayınları, İstanbul, 1995.
Küçükdağ, Yusuf, “Pîrî Mehmed Paşa”, DİA, İstanbul, 2007, C. 34, s. 280-281.
Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu‘arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ, (İnceleme-Metin), (R. Canım). Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, Ankara, 2000.
Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmânî, 3 Cilt, İstanbul, 1311.
Bursalı Mehmed TÂHİR, Osmanlı Müellifleri I-II-III ve Ahmed Remzî Akyürek Miftâhü’l-Kütüb ve Esâmî-i Müellifîn Fihristi, Bizim Bürü Basımevi, Ankara, 2000.
Ocak, Ahmet Yaşar, Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler (15-17. Yüzyıllar), İstanbul, 1998.
Rızâyî el-Aksarâyî, Seyyid Hasan, Tezkiretü’s-Sâlikîn ve Risâletü’n-Nâdimîn, vr.14b, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Osman Ergin Türkçe Yazmaları, Nr. 41.
Şahin, Haşim, “Somuncu Baba”, DİA, İstanbul, 2009, C. 37, s. 377-378.
Şahin, İlhan, “Aksaray”, DİA, İstanbul, 1989, C. 2, s. 291-292.
Tanci, Muhammed, İbni Batûta Seyahatnâmesi “Tuhfetu’n-Nuzzâr fi Garaibi’l-Emsâr”, Cilt I-II, Sadeleştiren ve Basıya Hazırlayan: Mümin Çevik, Üçdal Neşriyat, İstanbul, 1983.
Tuman, Mehmet Nâil, Tuhfe-i Nâilî –Divân Şairlerinin Muhtasar Biyografileri-, 2 Cilt, Bizim Büro Yayınları, Ankara, 2001.
Turan, Muhittin, “Hasan Rızâyî ve Kân-ı Ma’ânî İsimli Manzum Sözlüğü”, Turkish Studies, C. 7/4, 2012, s. 2939-2992.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Komisyon), “İsmâil Ma‘şûkî”, DİA, İstanbul, 2001, c. 23, s.112-114.
Yılmaz, Necdet, Osmanlı Toplumunda Tasavvuf Sûfîler Devlet ve Ulemâ, İstanbul, Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul, 2001, s. 390-392.
Yılmaz, Hasan K., Aziz Mahmud Hüdâyî ve Celvetiyye Tarikatı, Erkam Yayınları, İstanbul, 2011.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı Bildirimi
Dergimize malale gönderen yazarlar, dergimizin online sistemine çalışmalarını yüklerken aşağıda belirtilen telif hakkı devir formunu okurlar ve onaylarlar.
MÜTEFEKKİR TELİF HAKKI DEVİR FORMU
Mütefekkir Editörlüğüne,
Derginiz OJS sisteminde başlığı ve yazarları belirtilen çalışma, yayımlanması için değerlendirilmek üzere yüklenmiştir. Bu çalışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamıştır, yayıma kabul edilmemiş ve değerlendirilmek üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir.
Çalışmanın, yayıma kabul edilmesi durumunda Esere ilişkin 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK’in) 21. maddesinde düzenlenen “İşleme Hakkı”nı, 22. maddesinde düzenlenen “Çoğaltma Hakkı”nı, 23. maddesinde düzenlenen “Yayma Hakkı”nı, 24. maddesinde düzenlenen “Temsil Hakkı”nı ve 25. maddesinde düzenlenen dijital iletim de dâhil olmak üzere “İ̇şaret Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma Yayın”, yeniden iletim, umuma iletim, temsil yetkisi ve üçüncü kişilerin seçtikleri yer ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim hakkını ve işbu sözleşmede belirlenen diğer hakları; yer, sayı ve muhteva itibariyle gayrimahdut, süre itibariyle ise işbu sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanunun öngördüğü koruma süresince münhasıran Yayıncıya devredilmiştir.
Ayrıca; Manevi haklar Eser Sahibinde (Bundan sonra Yetkilendirilmiş Yazar) kalır. Ancak Yayıncı, kendisine devredilen mali haklar çerçevesinde manevi hakları kullanma yetkisine sahiptir. Bu kapsamda FSEK’in 14. maddesinde düzenlenen “Umuma Arz Salahiyeti”, 15. maddede düzenlenen “Adın Belirtilmesi”, 16. maddede düzenlenen “Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme”, 17. maddede düzenlenen “Zilyede ve Malike Karşı Eser Sahibinin Kullanabileceği Hakları” üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Buna karşılık, eser sahibinin şerefini ve itibarını zedeleyecek tarzdaki yayını Yetkilendirilmiş Yazarın önleme hakkı mahfuzdur.
Yayıncı, Eserin aslını ya da kopyalarını herhangi bir şekilde veya yöntemle tamamen veya kısmen çoğaltıp yayımlayabilir. Bu bağlamda Yayıncı, Eseri ciltli, ciltsiz yayımlayabileceği gibi, fasiküller hâlinde süreli ya da süresiz yayın formatında, değişik boylarda ve renklerde, görme engelliler için hazırlanacak yazı şekillerinde çoğaltıp yayımlayabilir. Yine Yayıncı, Eseri fiziki ortamda çoğaltıp yayımlayabileceği gibi, internet ve benzeri dijital ortamlar da dâhil olmak üzere bilgisayar, cep telefonu, CD, DVD gibi işaret, ses ve/veya görüntü nakline ve tekrarına yarayan, bilinen ya da ileride geliştirilecek olan ortamlarda da geçici ya da sürekli olarak çoğaltıp yayımlayabilir. Bu kapsamda Yayıncının, Eseri e-kitap ve z-kitap (zenginleştirilmiş kitap) gibi yeni teknolojinin gerektirdiği formatlarda ve mecralarda yayımlayabileceğini, iPhone, iPad, iPod ve Android gibi değişik formatlarda aplikasyonlarını yapabileceğini Yetkilendirilmiş Yazar, kabul, beyan ve taahhüt eder.
Yetkilendirilmiş Yazar, Eserin radyo-TV, uydu ve kablo gibi telli ya da telsiz araçlarla yayın ve yeniden yayın hakkı, umuma iletim, yeniden iletim, temsil yetkisi ile dijital iletim de dâhil olmak üzere üçüncü kişilerin seçtikleri yerde ve zamanda Esere erişimi sağlamak suretiyle umuma iletim, yeniden iletim ve temsil yetkisi hakkını Yayıncıya devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda interaktif uygulamalar, DVD, VCD, CD, MP3, video, GSM, EDGE, UMTS, 2.5G, 3G, LTE, 4G, DVBH, CDMA, HTML, XML, WAP, mobil TV, mobil streaming, mobil live streaming, catch-up, VOD, mobil, internet, sosyal medya, IPTV, WEBTV, HTML, XML, WAP, GSM, iPad, iPod, iPhone ve benzeri akıllı cihazlar ile mobil teknolojinin kullanıldığı cep telefonları ve sair mobil mecralar gibi sözleşmeye imza atıldığı tarihte bilinen ya da ileride geliştirilecek araçlarla yayın, erişimi sağlamak, umuma iletim, umuma erişim sağlama, yayın ve yeniden yayın hakkı ve yetkisi Yayıncıya ait olacaktır.
Yetkilendirilmiş Yazar, Yayıncıya Eserden doğan işleme hakkını ve yetkisini devir ve temlik etmiştir. Bu kapsamda Yayıncı, Eseri her dil ve lehçeye tercüme; müzik, sinema, opera ve tiyatro gibi eser türlerine dönüştürme veya bunlarla birlikte kullanma; sesli ve/veya görüntülü kitaba dönüştürme; külliyata dönüştürme; derleme, farklı yaş gruplarına göre seviyelendirme, uyarlama, özetleme ve veri tabanına ekleme, resimlendirmek suretiyle yayma gibi işleme ve bu işlemeler üzerindeki haklar ve yetkiler münhasıran Yayıncıya aittir.
Yayıncı, Eserin ticarileştirme (marchandasing) haklarının sahibidir. Bu bağlamda Yayıncı, Eserin adı, Eserde geçen herhangi bir karakter, karakterlerin isimleri, olayları, fotoğraf, çizgi ve resimleri, istediği şekilde ve istediği sektörde herhangi bir başka hizmet veya ürün ile birlikte promosyon ya da ticari olsun veya olmasın başkaca amaçlarla kullanabilir. Yayıncı, bu unsurları kendi adına marka veya alan adı olarak da tescil ettirebilir.
Çalışmanın bütün yazarları adına Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, devir ve temlik ettiğim haklar bakımından devre ehil olduğumu, Eser üzerinde üçüncü kişilerin herhangi bir hakkının bulunmadığını, işbu sözleşme ile Yayıncıya devrettiğim hakların kendime ait olduğunu ve daha önce hiç kimseye bu hakları devretmediğimi; üçüncü kişilerin Eserin tümü ya da bir bölümü üzerinde herhangi bir hak iddia etmesi durumunda bundan doğabilecek tazminat ve diğer yasal sorumlulukların kendime ait olacağını; Yayıncının bu durumda uğrayabileceği her türlü zararı da derhal ve nakden tazmin edeceğimi ve Yayıncının bu nedenle işbu sözleşmeyi feshetme yetkisinin de bulunduğunu kabul ve beyan ederim.
Eserin Yetkilendirilmiş Yazarı olarak, Mütefekkir'in “Yazarlara Notlar” bölümündeki tüm koşulları kabul ettiğimi/ettiğimizi ve sunduğum/sunduğumuz çalışmanın etik kurallara uygun olarak hazırlandığını, yayımlanacak yazıda editöryal düzeltme yapma hakkının Mütefekkir'e devredildiğini tasdik ederim.
Yetkilendirilmiş Yazar olarak Derginiz OJS sistemine kendi kullanıcı adım ve şifremle girdiğimi ve ekranda gördüğüm “Telif hakkı devir formunu gördüm ve kabul ettim” ibaresini işaretleyerek işbu Telif Hakkı Devir Formunda yazan hususları kabul etmiş olduğumu beyan ederim.
