Varlığın Unutuluşu ve Yurtsuzluk Üzerine: Heidegger’in Heimatlosigkeit Kavramı ile Tasavvufun Gurbet Tasavvuru Arasında Bir Karşılaştırma Denemesi

Bu makale, Martin Heidegger’in modern insanın varlıkla bağının zayıflamasını anlatmak için kullandığı “Heimatlosigkeit” (yurtsuzluk) kavramı ile tasavvufta insanın Allah’tan ayrılışı ve yeniden O’na yönelişini ifade eden “gurbet” tasavvurunu konu edinmektedir. Çalışma, söz konusu iki kavram arasındaki ilişkiyi, ait oldukları geleneklerin ontolojik temelleri ve insanın varoluşunu anlamlandırma biçimleri bakımından yapısal ve işlevsel düzeyde incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak yürütülen makalede, Heidegger’in yurt ve yurtsuzluk düşüncesi ile sûfî metinlerindeki vatan ve gurbet anlayışı karşılaştırmalı analiz ve kavramsal çözümleme çerçevesinde ele alınmıştır. Bu inceleme sonucunda, her iki geleneğin farklı ontolojik ve epistemolojik zeminlere dayanmasına rağmen, insanın dünyadaki varoluşunu “kopuş” ve “geri dönüş” ekseninde yorumlamaları açısından belirli benzerlikler taşıdığı; bununla birlikte, bu benzerliklerin ontolojik bir özdeşlik anlamına gelmediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle çalışma, modern felsefe ile tasavvuf düşüncesi arasında temkinli ve analitik bir karşılaştırma modeli sunarak literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir.

This article examines the concept of Heimatlosigkeit (homelessness), which Martin Heidegger employs to describe the weakening of modern humanity’s relation to Being, in comparison with the concept of ghurbah (estrangement) in Sufism, which signifies the human condition of separation from God and the subsequent return to Him. The study aims to investigate the relationship between these two concepts at structural and functional levels in terms of the ontological foundations of their respective traditions and their ways of understanding human existence. Conducted within a qualitative research framework, it addresses Heidegger’s notions of home and homelessness alongside the concepts of watan and ghurbah in Sufi texts through comparative analysis and conceptual interpretation. The main finding indicates that, despite being grounded in distinct ontological and epistemological frameworks, both traditions exhibit structural parallels in conceptualizing human existence along the axes of “separation” and “return”; yet these similarities do not imply an ontological identity. In this respect, the article proposes a cautious and analytical comparative model between modern philosophy and Sufi thought, thereby contributing to the interdisciplinary literature.