Metafizik, Mistik ve Ameli Tecrübeye Dayalı Bir Meâl Önerisi: Taha Abdurrahman Özelinde Bir İddianın Değerlendirilmesi

Kur’an çevirisi literatüründe yöntem, bağlam, kavram karşılığı ve uygulanabilirlik gibi meseleler yoğun biçimde tartışılmakla birlikte üzerinde uzlaşılmış ortak bir çeviri tekniğinden hâlâ söz edilememektedir. Bu durum, Kur’an meâline dair farklı teorik tekliflerin yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye’de meâl tartışmaları çoğunlukla uygulama örnekleri ve çeviri tercihleri etrafında ilerlerken çalışmamız Taha Abdurrahman’ın Kur’an çevirisine dair teorik yaklaşımını müstakil biçimde incelemesi ve bu yaklaşımı mevcut meâl literatürü içindeki yeri bakımından değerlendirmesi yönüyle farklılaşmaktadır. Araştırmanın amacı da bu çerçevede, Taha Abdurrahman’ın Kur’an çevirisine ilişkin görüşlerini incelemek ve onun yerleşik meâl anlayışlarına alternatif olarak geliştirdiği yaklaşımın imkân ve sınırlarını tartışmaktır. Çalışma, müellifin Kur’an’ı “ağır söz”, tercümeyi ise “hafif söz” olarak nitelemesi, çeviriyi Cebrailce ve Prometheusça şeklinde ayırması, ayrıca Kur’an’la sahih ilişki kurmanın modeli olarak sunduğu asıl eksenli çeviri anlayışı üzerinde yoğunlaşmaktadır. Araştırmada, müellifin ilgili eserlerini merkeze alan doküman incelemesine dayalı analitik ve eleştirel bir yöntem kullanılmıştır. İleri sürülen önermelerin iç tutarlılığı, pratik karşılığı ve Kur’an çevirisinin işlevselliği bakımında ortaya çıkan problemler tartışılmıştır. İnceleme sonucunda, Taha Abdurrahman’ın çevirinin ahlâkî ve manevî boyutuna yaptığı vurgunun dikkat çekici ve düşündürücü olduğu görülmüştür. Bununla birlikte çeviriyi özel izin, manevî hazırlık ve amelî olgunluk gibi ağır şartlara bağlayan yaklaşımın meâlin uygulanabilirliğini zayıflattığı anlaşılmıştır. Ayrıca bu yaklaşımın, çeviri faaliyetini öznel ölçütlere daha açık hâle getirdiği ve Kur’an’ın evrensel hitabını daraltma riski taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle çalışma, Kur’an çevirisinde anlam ile yorum, metin ile öznel tecrübe arasındaki sınırların daha açık biçimde korunması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Although issues such as method, context, conceptual equivalence, and practical applicability have been widely debated in the literature on Qur’an translation, no common translation technique has yet gained general acceptance. This situation makes it necessary to reconsider the various theoretical proposals advanced with regard to Qur’anic translation. In this context, while debates on meāl in Türkiye have largely proceeded around practical translation examples and specific translational preferences, the present study distinguishes itself by offering an independent examination of Taha Abdurrahman’s theoretical approach to Qur’an translation and by evaluating this approach in terms of its place within the existing meāl literature. The present study aims, in line with this framework, to examine Taha Abdurrahman’s views on Qur’an translation and to discuss the possibilities and limitations of the approach he develops as an alternative to established understandings of the meāl. The study focuses on the author’s characterization of the Qur’an as “heavy speech” and translation as “light speech,” his distinction between Gabrielic and Promethean translation, and his source-text-centered model of translation, which he presents as the proper mode of establishing a sound relationship with the Qur’an. Methodologically, the study employs an analytical and critical approach based on document analysis centered on Abdurrahman’s relevant works. The internal coherence of the propositions he advances, their practical implications, and the problems they raise with regard to the functionality of Qur’an translation are examined. The analysis shows that Taha Abdurrahman’s emphasis on the moral and spiritual dimensions of translation is both striking and thought-provoking. At the same time, his tendency to tie translation to demanding conditions such as special permission, spiritual preparation, and moral maturity weakens the practical applicability of the meāl. It also renders the act of translation more susceptible to subjective criteria and carries the risk of narrowing the universal scope of the Qur’anic message. In this respect, the study demonstrates the need to preserve more clearly the boundaries between meaning and interpretation, and between the text and subjective experience in Qur’an translation.