Divan Şiirinin Aynasında Cüneyd-i Bağdâdî

Erken dönem sufilerinden olan Cüneyd-i Bağdâdî tasavvuf disiplininin kuruluşunda adı zikredilen mutasavvıflar arasındadır. Cüneyd’in ortaya koyduğu prensipler, tasavvufî ıstılahlar, hemen her konuya dair sarf ettiği sözler sufiler arasında delil niteliği taşımış, menkıbeleri dilden dile aktarılmıştır. Sufileri konu eden tabakât kitaplarının ekserisinde kendine yer verilen Cüneyd-i Bağdâdî’ye divan şairleri kayıtsız kalamamışlardır. Divan şiirinde Cüneyd’le ilgili kullanımların tespitine yönelik yapılan bu çalışma 340 divanla sınırlandırılmıştır. Tasavvuf öğretisinin önemli ve simge isimlerinden Cüneyd’in divan şairleri tarafından şiire nasıl konu edildiğine dair yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu makalenin divan şiiri araştırmaları sahasındaki bu boşluğu doldurması ve Cüneyd-i Bağdâdî hakkında yapılacak daha genel çalışmalara katkıda bulunması beklenmektedir. Çalışma Cüneyd-i Bağdâdî’nin divan şiiri estetiğindeki yerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada sosyal bilimlerde araştırma yöntemlerinden nitel araştırmaya başvurulmuş, çalışma doküman analizine dayalı olarak yürütülmüştür. Metin analiz edilirken yer yer içerik analizi, yorumlama, açıklama tekniklerinden yararlanılmıştır. Bazı şairler Cüneyd’e hakikat düzleminde yaklaşırken bazıları da edebî sanatların verdiği imkânlardan istifade ederek onu bir imge konusu hâline getirmişlerdir. Kimi şiirlerde Cüneyd, tasavvuf yolundaki sufilere örnek oluşturacak bir şahsiyet olarak sunulmuştur. Şiirlerde Cüneyd’in şahsiyetine ve biyografisine dair ipuçlarına ulaşılabilmektedir.

Junayd al-Baghdâdî, who is one early period-sufis, is among those (sufis) who are mentioned in founding sufistic discipline. Principles, put forward by Junayd; his sufistic terms; and his words that he used for almost every subjects; had evidential value among sufis, and his epics (legends) were passed down by word of mouth. Diwan poets were not indifferent to (not uncorncerned with) Junayd al-Baghdâdî, who was mentioned in the majority of tabaqat (biography) books which treat the sufis. This study, which was carried out for determination of usages of Junayd in diwan poetry, was limited to 340 diwans. No studies done have not been encountered how Junayd, who is one of important and symbol figures of sufistic teaching, was entreated (mentioned) by diwan poets to the poetry.This study is supposed/expected to fill that gap in the field of studies of diwan poetry and to contribute to more general studies which would be carried out about Junayd al-Baghdȃdȋ. The study aims to determine the place of Junayd al-Baghdȃdȋ in aesthetic of diwan poetry. In the study, we applied to qualitative research, one of research methods in social sciences, and conducted the study based on document analysis. We from time to time made use of methods of context analysis, interpretation and explanation while the text was being analyzed. While some poets approached Junayd in truth plane, some others made him into an image issue/subject, by benefitting from opportunities which were given by literary arts. In some poets, Junayd was presented as a character which would exemplify to sufis on the way to sufism. Clues on Junayd’s personality and biography could be able to be reached in poems.