Kur’an Yorumunda Nesnellik Sorunu: Klasik ve Modern Yaklaşımların Karşılaştırmalı Hermenötik Analizi

Bu çalışma Kur’an yorumunda nesnellik sorununu Kur’an yorum geleneği ile modern yorum kuramları arasında yeni bir perspektifle ilişkisel ve karşılaştırmalı bir düzlemde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Klasik ile modern dönemlerden seçilen temsil gücü yüksek bazı yaklaşımlar üzerinden nesnellik idealinin nasıl kavramsallaştırıldığı, hangi açmazlarla karşılaşıldığı ve ne tür çözüm önerileriyle yeniden tanımlandığı incelenmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemi kapsamında doküman incelemesine dayalı olarak yürütülmüştür. Çalışma Kur’an yorumunda nesnellik sorununu sabit anlam arayışı ve yöntem merkezli yaklaşımların ötesine taşıyarak yeniden kavramsallaştırması bakımından ilgili literatüre katkı sunmaktadır. Çalışmanın teorik çerçevesini özellikle Gadamer’in anlam, yorum ve nesnellik ilişkisine dair görüşleri oluşturmaktadır. Bu bağlamda klasik dönemde İmam Şâfiî, Gazzâlî ve İbn Teymiyye’nin nesnel anlam ve yorum anlayışları ile modern dönemde Kur’ancılık, Fazlurrahman’ın tarihselci yöntemi ile Ebû Zeyd gibi çağdaş düşünürlerin yaklaşımlarıyla sınırlandırılmıştır. Çalışma sonucunda klasik dönemde nesnelliğin metnin kendi kendisini açıklaması, literaline sadakati, sünnetle uyumu ve belli bir tarihi dönemle sabitlenmesi gibi hususlarla inşa edildiği görülmüştür. Modern dönemde ise nesnelliğin geleneğin otoritesinden, bazı tarihsel yorum kalıplarından arındırılması veya tarihsel bağlamın analizi üzerinden evrensel ilkelerin metodolojik bir zeminde yeniden inşa edilme çabası olarak şekillendiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak nesnelliğin bir tepki, kaygı ya da ideal olarak refleksif bir tavır ve bir yöntem aracılığıyla araçsallaştırılması yerine bu ilginin yorumun veya anlamın kendisine yöneltilmesi önerilmektedir. Böylece metnin niyeti, yorumların iç tutarlılığı, geleneğin denetleyici gücü, zamansal mesafenin verimliliği ve yorumlar arası karşılaştırılabilirlik gibi ölçütlerle gerekçelendirilebilir, sorumlu, meşru ve geçerli bir yorumun/anlamın inşası mümkün olabileceği düşünülmektedir.

This study aims to examine the problem of objectivity in Qur’ânic interpretation by bringing the tradition of Qur’ânic exegesis into dialogue with modern theories of interpretation within a relational and comparative framework. It analyzes how the ideal of objectivity has been conceptualized, what kinds of impasses have emerged, and through which proposals it has been reformulated using representative approaches selected from the classical and modern periods. The research was conducted within the framework of qualitative methodology and based on document analysis. The study contributes to the relevant literature by re-conceptualizing the question of objectivity in Qur’ânic interpretation beyond the search for a fixed meaning and the method-centered approaches. The theoretical framework of the study is shaped primarily by Gadamer’s views on the relationship between meaning, interpretation and objectivity. In this context, the objective understanding of meaning and interpretation has been limited to the views of Imam al-Shafi'i, al-Ghazali, and Ibn Taymiyyah in the classical period, and to approaches such as Quranism, Fazlur Rahman's historicist method, and the perspectives of contemporary thinkers like Abu Zayd in the modern period. The findings indicate that, in the classical period, objectivity was constructed through such factors as the self-explanatory nature of the text, fidelity to its literal sense, conformity with the Sunnah and the stabilization of meaning within a particular historical tradition. In the modern period, objectivity appeared either as an attempt to liberate interpretation from the authority of tradition and inherited interpretive patterns or as an effort to reconstruct universal principles through a methodological analysis of historical context. In conclusion, rather than instrumentalizing objectivity through a reactive stance, an underlying anxiety, or an ideal via a reflexive attitude and method, it is suggested that this interest be directed toward the meaning or interpretation itself. It argues that responsible, legitimate and valid interpretations may be justified through manifold criteria such as the intention of the text, the internal coherence of interpretations, the regulatory role of tradition, the productivity of temporal distance and the comparability of competing interpretations.