Mekteb-i Tefkîk Ekolü'nde İslam Felsefesinin Meşruiyeti Sorunu Üzerine Bir İnceleme

Bu çalışmada İslam felsefesinin meşruiyeti çerçevesinde Mekteb-i Tefkîk Ekolü’nün felsefeye ve filozoflara yönelik eleştirileri incelenecektir. Mek-teb-i Tefkîk, İran'ın doğusunda ortaya çıkmış, yaklaşık yüz yıllık geçmişe sahip olan bir ekoldür. Bu hareket, Kur’ân ilimlerinden felsefe ve tasavvu-fu ayırarak "saf" dine ulaşma iddiasındadır. Ancak onların eleştirilerinin merkezinde daha çok felsefe vardır. Okulun önemli temsilcileri Mirzâ Mehdî İsfahânî, Müctebâ Kazvînî, Seyyid Câfer Seydân ve Muhammed Rızâ Hakîmî vardır. Tefkîk müntesipleri felsefe eleştirilerinde iki temel iddiaya dayanırlar. Birincisi İslam dünyasına dışarıdan gelen felsefenin İslam dini ile bir bağı olmadığı iddiası. İkincisi ise felsefe ile hakikate ulaşılamayacağı iddiası. Onlar bu iddialarını temellendirmek için sürekli olarak filozoflar arasındaki ihtilafları göstermeye ve bu yöntemle felsefe ve filozofları iti-barsızlaştırmaya çalışmışlardır. Bu çalışmada Tefkîk Ekolü’nün önemli şahsiyetlerinin felsefeye ve filozoflara dair görüşleri, daha çok onların kendi eserleri üzerinden tespit edilmeye ve daha sonra bu eleştirilerin tutarlılığı mümkün olduğunca objektif olarak sorgulanmaya çalışılacak-tır. Bu amaçla Tefkîk Ekolü’ne yapılan bazı itirazlara da işaret edilecek ve çalışma sonuç bölümü ile bitirilecektir.

In this study, the criticisms of the Maktab-e Tafkīk School against philo-sophy and philosophers within the framework of the legitimacy of Islamic philosophy will be examined. Maktab-e Tafkīk is a school that emerged in eastern Iran and has a history of nearly a hundred years. This school cla-ims to reach "pure" religion by separating philosophy and Sufism from the Quranic sciences. However, philosophy is more at the center of their criti-cism. Important representatives of the school are Mirza Mehdi Isfahani, Mujtaba Qazvini, Seyyid Jafar Seydan and Muhammad Riza Hakīmī. The followers of Tafkīk base their criticism of philosophy on two basic claims. The first is the assertion that philosophy, having entered the Islamic world from external sources, bears no connection to the Islamic religion. The second is the claim that truth cannot be attained through philosophi-cal reasoning. In support of these arguments, they have frequently pointed to the disagreements among philosophers, seeking through this method to undermine both philosophy and the philosophers themselves. In this study, the views of prominent figures of the Tafkīk on philosophy and phi-losophers will be determined mostly through their own works, and then the consistency of these criticisms will be questioned as objectively as possible. For this purpose, some objections to the Tafkīk will be pointed out and the study will end with a conclusion.